کلنل محمدتقی خان پسیان؛ نخستین خلبان ایرانی و چهره ماندگار تاریخ معاصر

محمدتقی خان پسیان، مشهور به کلنل پسیان ، از برجسته ترین افسران ژاندارمری ایران و نخستین خلبان ایرانی بود که نامش با وطن دوستی، شجاعت و مبارزه برای استقلال ایران گره خورده است. وی پس از طی آموزش های نظامی، در آغاز جنگ جهانی اول فرماندهی گردان همدان را بر عهده داشت. با پیشروی نیروهای روسیه به سمت همدان، به همراه نیروهای خود به کرمانشاه عقب نشینی کرد و پس از آن برای ادامه تحصیلات نظامی راهی آلمان شد.

به گزارش تین نیوز، کلنل پسیان در آلمان دوره های تخصصی هوانوردی و علوم نظامی را گذراند و به نیروی هوایی این کشور پیوست. پس از پایان جنگ جهانی اول به ایران بازگشت و به فرماندهی ژاندارمری خراسان منصوب شد. او در دوران مسئولیت خود تلاش کرد امنیت منطقه را برقرار کند و با ناامنی ها و شورش های محلی مقابله کند.

ریشه خانوادگی و عشق به ایران

کلنل پسیان خود را از خانواده ای مهاجر معرفی می کند. اجداد او پس از جدایی قفقاز از ایران، حاضر نشدند تابعیت حکومت بیگانه را بپذیرند و با چشم پوشی از دارایی و زندگی خود، به سرزمین مادری بازگشتند. این تصمیم، نشان دهنده دلبستگی عمیق خاندان او به ایران و حفظ هویت ملی بود.

او در تبریز متولد شد و تحصیلات اولیه خود را در مکتب و سپس مدرسه لقمانیه گذراند؛ جایی که علاوه بر زبان فارسی و عربی، منطق، علوم جدید و زبان های خارجی را نیز فرا گرفت.

ورود به مدرسه نظام و آغاز فعالیت نظامی

محمدتقی خان در سال ۱۳۲۴ قمری وارد تهران شد و تحصیل در مدرسه نظام را آغاز کرد. هنوز یک سال تا پایان دوره آموزشی باقی مانده بود که وزارت جنگ او و چند تن از هم دوره ای هایش را وارد خدمت رسمی کرد.

او در نخستین مأموریت های نظامی خود در عملیات مقابله با حبیب الله خان کرد حضور داشت. با وجود مشکلات مالی و پرداخت نشدن حقوق، بخشی از دریافتی خود را به نیروهای تحت فرمانش اختصاص داد تا از سختی معیشت آنان بکاهد؛ اقدامی که بیانگر روحیه مسئولیت پذیر و انسان دوستانه او بود.

نقش کلنل پسیان در جنگ جهانی اول

پس از پایان تحصیلات نظامی، پسیان به عنوان مدرس در ژاندارمری مشغول فعالیت شد، اما وقوع جنگ جهانی اول مسیر زندگی او را تغییر داد. وی با گروهی اندک اما مصمم، برای مقابله با تجاوز نیروهای تزاری و دفاع از استقلال ایران وارد میدان شد.

او هدف خود را تنها حفظ تمامیت ارضی ایران و رهایی کشور از سلطه بیگانگان می دانست. به گفته خودش، سختی ها، نبردها و رنج هایی که در این دوران متحمل شد، آن چنان گسترده بود که در قالب کلمات قابل توصیف نیست.

شاهنامه؛ سلاحی برای تقویت روحیه رزمندگان

یکی از ویژگی های منحصربه فرد کلنل پسیان، استفاده از ادبیات حماسی ایران برای افزایش روحیه نیروهایش بود. او در برخی نبردها، زمانی که امکانات نظامی محدود بود، اشعار رزمی شاهنامه فردوسی را برای سربازان می خواند و آنان را به ایثار، شجاعت و دفاع از میهن تشویق می کرد.

این اقدام، نشان دهنده پیوند عمیق او با فرهنگ و هویت ایرانی و باورش به نقش ادبیات در تقویت روحیه ملی بود.

سفر به آلمان و بازگشت دوباره برای دفاع از وطن

پسیان به دلیل بیماری کبد برای درمان راهی آلمان شد، اما با شنیدن خبر حملات دشمن و شهادت همرزمانش در منطقه دیاله، درمان خود را نیمه کاره رها کرد و به امید حضور در جبهه های نبرد راهی خاورمیانه شد.

با وجود تلاش فراوان، شرایط به گونه ای رقم خورد که نتوانست به موقع در کنار نیروهایش قرار گیرد و ناچار دوباره به برلین بازگشت؛ رخدادی که با اندوه فراوان از آن یاد می کند.

تحصیل در آلمان و فعالیت های فرهنگی

در دوران اقامت در آلمان، کلنل پسیان علاوه بر آموزش هوانوردی و مکانیک، به فراگیری ریاضیات عالی و موسیقی نیز پرداخت. حاصل این دوران، خلق سه سرود ملی و هفت قطعه موسیقی محلی ایرانی بود که نشان می دهد او تنها یک فرمانده نظامی نبود، بلکه در عرصه فرهنگ و هنر نیز دغدغه حفظ هویت ملی ایران را داشت.

در سال ۱۳۰۰ خورشیدی، هم زمان با حمله گروه هایی از کردهای قوچان به بجنورد، کلنل پسیان به همراه جمعی از افسران و نیروهای ژاندارمری برای مقابله با مهاجمان عازم منطقه شد. او در نبردی نابرابر تا آخرین گلوله مقاومت کرد و سرانجام در ۹ مهر ۱۳۰۰ جان خود را از دست داد. پیکر وی در مجموعه باغ نادری مشهد و در جوار آرامگاه نادرشاه افشار به خاک سپرده شد.

مرگ کلنل پسیان تأثیر عمیقی بر روشنفکران و آزادی خواهان ایران گذاشت. عارف قزوینی در سوگ او سرود:

این سر که نشان سرپرستی ست
امروز رها ز قید هستی ست
با دیده عبرتش ببینید
کاین عاقبت وطن پرستی ست

از مشهورترین جملات منسوب به کلنل محمدتقی خان پسیان نیز این عبارت است:

مرا اگر بکشند، قطرات خونم کلمه "ایران" را ترسیم خواهد کرد و اگر بسوزانند، خاکسترم نام وطن را تشکیل خواهد داد.

کلنل محمدتقی خان پسیان همچنان یکی از نمادهای میهن دوستی، استقلال خواهی و فداکاری در تاریخ معاصر ایران به شمار می رود و نام او در حافظه تاریخی ایرانیان جایگاهی ویژه دارد.