◄ اولین تاکسی های مشهد چگونه جای درشکه ها را گرفتند؟ | روایت اعتراض درشکه چی ها و آغاز تاکسیرانی

ورود نخستین تاکسی ها به مشهد، تنها یک تغییر در شیوه حمل ونقل نبود؛ بلکه آغاز تحولی بود که زندگی شهری، مشاغل سنتی و حتی معیشت صدها خانواده را تحت تأثیر قرار داد. در روزگاری که خیابان های مشهد در اختیار درشکه ها بود، ورود خودروهای کرایه ای با مخالفت شدید درشکه چی ها روبه رو شد؛ مخالفتی که به تجمع و اعتراض نیز انجامید.

روزگاری که درشکه ها فرمانروای خیابان های مشهد بودند

به گزارش تین نیوز، پیش از فراگیر شدن خودرو، درشکه مهم ترین وسیله جابه جایی در شهر مشهد محسوب می شد. واژه «درشکه» از کلمه روسی «دروژکی» گرفته شده و به کالسکه ای سبک با دو یا چهار چرخ گفته می شد که توسط اسب حرکت می کرد.

در دهه های نخست قرن چهاردهم شمسی، به دلیل وسعت کم شهر و نزدیک بودن محل زندگی مردم به بازار و مراکز کار، نیاز چندانی به وسایل نقلیه احساس نمی شد. به همین دلیل، درشکه ها اصلی ترین وسیله حمل ونقل عمومی بودند و در ایستگاه هایی مانند حمام شاه و بست بالاخیابان فعالیت می کردند.

در آغاز، تعداد درشکه های مشهد از ۴۰ دستگاه فراتر نمی رفت، اما با افزایش جمعیت، این تعداد رشد کرد؛ به گونه ای که در سال ۱۳۱۳، ۴۷ درشکه شخصی و ۱۷۷ درشکه کرایه ای در سطح شهر فعالیت داشتند. اسناد تاریخی نشان می دهد این آمار در سال ۱۳۳۱ به ۴۱۲ دستگاه رسید. بخش زیادی از درشکه چی های آن دوران نیز از مهاجران ترک بودند که پس از انقلاب بلشویکی به مشهد آمده بودند.

ورود اولین تاکسی های مشهد

نقطه عطف حمل ونقل شهری مشهد به سال ۱۳۱۸ بازمی گردد؛ زمانی که شرکت «درخشان» با همکاری حسین نعیمیان، ۱۰ دستگاه تاکسی را وارد شهر کرد. هرچند استقبال اولیه مردم از این خودروها قابل توجه بود، اما شکل گیری رسمی سازمان تاکسیرانی مشهد تا آذر ۱۳۳۱ به طول انجامید.

در آن سال، با مدیریت شهرداری و همکاری شهربانی، نخستین مجموعه رسمی تاکسیرانی مشهد فعالیت خود را آغاز کرد. توسعه این ناوگان به سرعت ادامه یافت و تا سال ۱۳۴۰ تعداد تاکسی های فعال شهر به حدود ۴۰۰ دستگاه رسید.

اعتراض درشکه چی ها؛ نبرد سنت و مدرنیته

ورود تاکسی ها برای بسیاری از مردم نویدبخش حمل ونقل سریع تر بود، اما برای درشکه چی ها به معنای تهدید معیشت محسوب می شد.

در مرداد سال ۱۳۲۸، حدود ۲۰۰ نفر از درشکه چی های مشهد با مراجعه به منزل یکی از علمای شهر، خواستار جلوگیری از فعالیت تاکسی ها شدند. آن ها معتقد بودند با آغاز به کار تنها ۱۰ دستگاه تاکسی، زندگی نزدیک به هزار خانواده وابسته به شغل درشکه داری به خطر خواهد افتاد.

چند روز بعد نیز گروهی از درشکه داران به همراه خانواده های خود مقابل استانداری تجمع کردند و خواستار رسیدگی به اعتراضشان شدند. مسئولان وقت پس از بررسی موضوع تصمیم گرفتند آغاز فعالیت تاکسی ها را مشروط به اصلاح وضعیت درشکه ها کنند.

بر اساس این تصمیم، درشکه داران متعهد شدند اسب های فرسوده را تعویض کرده و درشکه های خود را تعمیر و نوسازی کنند؛ در غیر این صورت اجازه فعالیت نداشتند.

تاکسی ها آرام آرام جای خود را باز کردند

با افزایش جمعیت و گسترش شهر، نیاز به حمل ونقل سریع تر بیش از گذشته احساس شد و تاکسی ها به تدریج جایگاه خود را در خیابان های مشهد پیدا کردند.

از دی ماه ۱۳۳۴، برای رفاه شهروندان، تعدادی تاکسی شبانه مقابل شهربانی و کلانتری ها مستقر شدند تا در ساعات پایانی شب نیز خدمات حمل ونقل ارائه شود.

همچنین در دهه ۴۰، مقررات تازه ای برای فعالیت تاکسی ها وضع شد؛ از جمله ممنوعیت خروج آن ها از محدوده شهر. در سال ۱۳۴۱ نیز تعداد تاکسی های فعال مشهد به ۴۳۳ دستگاه رسید.

در آن زمان، نرخ کرایه تاکسی نیز بسیار متفاوت با امروز بود؛ هزینه سفر برای یک نفر ۵ ریال، برای دو نفر ۱۰ ریال و برای سه نفر ۱۵ ریال تعیین شده بود.

نخستین تاکسی تلفنی مشهد

تحول بعدی در حمل ونقل شهری مشهد، راه اندازی نخستین تاکسی تلفنی بود. این خدمت ابتدا در سال ۱۳۴۷ برای جابه جایی مسافران فرودگاه راه اندازی شد و با استفاده از سیستم سانترال و بعدها بی سیم، امکان درخواست خودرو از طریق تلفن را فراهم کرد.

چند سال بعد، در سال ۱۳۵۰، شرکت تاکسیرانی مشهد با خرید ۳۰ دستگاه خودرو از برندهایی مانند بنز و فیات، این خدمت را توسعه داد.

اما نخستین تاکسی تلفنی خصوصی مشهد در سال ۱۳۵۳ با نام «کنکورد تاکسی» فعالیت خود را آغاز کرد. این مجموعه با خودروهای لوکس آن زمان، از جمله شورولت، خدمات تشریفاتی ارائه می داد و پس از آن تاکسی های «جت» و «خان منش» نیز وارد این عرصه شدند.

میراثی که مسیر حمل ونقل مشهد را تغییر داد

ورود نخستین تاکسی ها به مشهد، نقطه پایان سلطه درشکه ها بر خیابان های شهر و آغاز عصر حمل ونقل مدرن بود. هرچند این تحول در ابتدا با مقاومت صاحبان مشاغل سنتی همراه شد، اما رشد شهر، افزایش جمعیت و نیاز روزافزون مردم، مسیر توسعه تاکسیرانی را هموار کرد؛ مسیری که امروز به یکی از مهم ترین ارکان جابه جایی در کلان شهر مشهد تبدیل شده است.