◄ از اتوبوس های دانمارکی تا ترافیک میلیونی؛ روایتی از یک قرن حمل ونقل عمومی تهران

سال ۱۲۹۹، هشت یا نه دستگاه اتوبوس کوچک وارداتی از دانمارک، اولین سرویس منظم حمل ونقل عمومی موتوری تهران را راه انداختند. کسی نمی دانست این اتوبوس های کوچک، آغاز یک تحول بزرگ در زندگی شهری هستند؛ تحولی که در ادامه واگن اسبی را حذف کرد، درشکه را به موزه فرستاد و تهران را به یکی از آلوده ترین پایتخت های جهان تبدیل کرد.

اتوبوس های دانمارکی؛ نخستین ناوگان موتوری تهران

به گزارش تین نیوز، عبدالله بهرامی، رئیس پلیس دوره احمدشاه، در خاطراتش نوشته که اتوبوس ها از سال ۱۲۹۹ در تهران کار می کردند. این وسایل نقلیه که به «اتو دانمارک» مشهور بودند، صبح ها مردم را به سر کار می رساندند. تعداد آن ها محدود بود، اما همین تعداد اندک، جرقه ای بود که آتشی بزرگ برافروخت.

با شهردار شدن کریم بوذرجمهری، تعداد اتوبوس ها افزایش یافت. سالنامه پارس در سال ۱۳۰۵ آمار استقبال مردم از این اتوبوس ها را ثبت کرده است؛ سندی که نشان می دهد تهرانی ها به سرعت با این وسیله ارتباط گرفتند.

پایان واگن اسبی، بقای درشکه

تهران داشت بزرگ می شد و واگن اسبی دیگر جواب جمعیت رو به رشد پایتخت را نمی داد. در سال ۱۳۰۸ واگن اسبی برای همیشه از خیابان های تهران برچیده شد. اما درشکه جان سخت تری داشت. تا سال ۱۳۲۷ هنوز ۹۰۰ درشکه در تهران و حومه آن تردد می کرد. سرانجام از دهه ۱۳۴۰ به تدریج از صحنه خارج شد و آخرین درشکه ها در سال ۱۳۵۳ با دستور شهرداری، به دلیل مشکلات ترافیکی و تصادفات، از جنوب شهر جمع آوری شدند.

شهر صنعتی می شد، هوا سیاه می شد

با صنعتی تر شدن تهران، آلودگی هوا به مسئله ای جدی تبدیل شد. اتوبوس هایی که روزگاری نماد تجدد بودند، خود به یکی از منابع آلودگی تبدیل شدند. کمیسیون های متعددی برای رفع این معضل تشکیل شد اما اغلب نتیجه ای در پی نداشتند. احسان نراقی در خاطراتش از یکی از این جلسات در وزارت آب و برق می نویسد که کارشناسان پیش بینی می کردند تهران تا ۲۰ سال دیگر بین چهار تا شش میلیون نفر جمعیت خواهد داشت؛ پیش بینی ای که نراقی آن را دست کم می دانست.

پس از انقلاب، انتقال صنایع سنگین به بیرون از تهران و ایجاد شهرک های صنعتی مانند البرز و قزوین گامی در جهت کاهش آلودگی بود، اما کافی نبود. ارزان بودن خودروهای داخلی در آن سال ها موج تازه ای از خودرومحوری را رقم زد و معادلات ترافیکی را به هم ریخت.

نویسنده در بخشی از روایتش از دوران کودکی اش در عشرت آباد یاد می کند؛ زمانی که تاجران ثروتمند همسایه، صبح ها با دوچرخه به سر کار می رفتند. تصویری که امروز تقریباً تخیلی به نظر می رسد اما روزگاری واقعیت خیابان های تهران بود.