◄ ورود نخستین اتومبیل به مشهد؛ از رؤیای راه آهن تا تأسیس اولین آموزشگاه رانندگی

نخستین اتومبیل حدود ۱۰ سال پس از ورود خودرو به ایران، در زمستان سال ۱۲۹۲ خورشیدی وارد مشهد شد؛ رویدادی که روزنامه های آن زمان آن را نشانه ای از آغاز عصر نوین حمل ونقل دانستند و حتی ورود آن را نویدبخش رسیدن راه آهن به خراسان توصیف کردند. این اتفاق، سرآغاز تحولاتی بود که بعدها به ایجاد گاراژهای مسافربری و تأسیس نخستین آموزشگاه رانندگی مشهد انجامید.

ورود اتومبیل به ایران یکی از مهم ترین رویدادهای تاریخ حمل ونقل کشور به شمار می رود. نخستین خودروها در سال ۱۲۸۰ خورشیدی و پس از سفر مظفرالدین شاه قاجار به اروپا وارد ایران شدند. شاه قاجار که در جریان این سفر با خودروهای آن دوران آشنا شده بود، دو دستگاه خودروی رنو را با استفاده از وام دریافتی از بانک شاهنشاهی ایران خریداری و به کشور وارد کرد.

به گزارش تین نیوز، حدود یک دهه بعد، این فناوری نوین راه خود را به خراسان نیز باز کرد.

نخستین اتومبیل چه زمانی وارد مشهد شد؟

بر اساس گزارش روزنامه نوبهار ، نخستین اتومبیل در ۹ دی ۱۲۹۲ خورشیدی (اول صفر ۱۳۳۲ قمری / ۳۰ دسامبر ۱۹۱۳ میلادی) از مسیر تهران وارد مشهد شد. این خودرو متعلق به دکتر پوزین، نماینده آلمانی کارخانه «لوسیس-برونینگ» بود که در قالب سفری تجاری مسیر طولانی ایران را طی می کرد.

روزنامه نوبهار در توصیف این رویداد نوشت:

«این نخستین اتومبیلی است که به خراسان آمده و مقدم آن را باید محترم شمرد؛ زیرا شمایل میمون اتومبیل، دلیل هیکل مقدس ماشین های بخاری و ترن های زیبنده است. می توان امیدوار بود که به زودی از همین راه، راه آهن نیز به سوی ما نزدیک شود.»

این جمله نشان می دهد که بیش از یک قرن پیش، مردم مشهد ورود اتومبیل را مقدمه ای برای توسعه زیرساخت های حمل و نقل و رسیدن راه آهن به شرق کشور می دانستند.

سفری که از انزلی آغاز شد

بر اساس همان گزارش، خودرو پس از ورود از بندر انزلی، مسیر رشت، قزوین، همدان، اصفهان، شیراز، کرمانشاه، تهران و مشهد را طی کرده بود. هرچند طی کردن مسیر تهران تا مشهد ۱۹ روز زمان برد، اما مجموع زمان حرکت واقعی خودرو تنها ۴۲ ساعت بود و باقی زمان صرف توقف ها، تعمیرات و استراحت در طول مسیر شد.

این خودرو حدود یک ماه در مشهد ماند و سپس از مسیر تربت، کاشمر، کرمان، یزد، اصفهان و بغداد به سفر خود ادامه داد.

شکل گیری نخستین گاراژهای مشهد

با افزایش تعداد خودروها در دهه های بعد، گاراژهای مسافربری نیز در نقاط مختلف مشهد ایجاد شدند و به مراکز اصلی جابه جایی زائران و مسافران تبدیل شدند. بر اساس اسناد تاریخی، در اوایل قرن چهاردهم خورشیدی حدود ۲۰ گاراژ در مناطقی مانند:

• خیابان تهران
• خیابان سفلی
• بالاخیابان
• فلکه جنوبی
• خیابان طبرسی
• خارج از دروازه ارگ

فعالیت می کردند.

از جمله قدیمی ترین گاراژهای مشهد می توان به اطمینان، سعادت، توسلی، توکلی، وطن، نشان و حسینی اشاره کرد. در سال ۱۳۱۲ خورشیدی نیز آمارها از تردد ۱۵۳ خودروی شخصی و ۱۳ دستگاه اتوبوس در خیابان های مشهد حکایت دارد.

«دارالشوفر پرنده»؛ نخستین آموزشگاه رانندگی مشهد

رشد تعداد خودروها، نیاز به آموزش رانندگی را نیز افزایش داد. در همین راستا، حدود سال ۱۳۰۴ خورشیدی نخستین آموزشگاه رانندگی مشهد با نام دارالشوفر پرنده آغاز به کار کرد.

این مرکز نخستین مجموعه ای بود که آموزش حرفه ای رانندگی و مکانیک خودرو را در مشهد ارائه می داد و هر سال از هنرجویان آزمون رانندگی برگزار می کرد.

آموزش در دارالشوفر پرنده در سه سطح انجام می شد:

• درجه سه: آموزش رانندگی و مقدمات مکانیک
• درجه دو: رانندگی با چهار سیستم مختلف خودرو و آشنایی با تجهیزات برقی
• درجه یک: آموزش کامل رانندگی، مکانیک خودرو، موتورسیکلت، موتورهای تولید نیرو و تعمیرات فنی

دریافت گواهینامه هر مرحله نیز مستلزم گذراندن دوره های آموزشی و کسب مهارت های لازم بود.

بر اساس آگهی های منتشرشده در روزنامه بهار ، هزینه آموزش رانندگی در آن سال ها به شرح زیر بود:

• ثبت نام شاگرد شوفری: ۱۰ تومان
• آموزش درجه سه: ۵۰ تومان
• آموزش درجه دو: ۷۵ تومان

همچنین هنرجویانی که از شهرهای دیگر به مشهد می آمدند، امکان استفاده از محل اقامت رایگان در مجموعه آموزشگاه را داشتند. هزینه تمرین عملی نیز به صورت ساعتی محاسبه می شد و از ۵ تومان برای نخستین جلسه آغاز و در جلسات بعدی کاهش پیدا می کرد.

گسترش آموزشگاه های رانندگی

از سال ۱۳۲۸ خورشیدی آموزشگاه های جدید رانندگی نیز در مشهد فعالیت خود را آغاز کردند. یکی از این مراکز در خیابان بهار با شش دستگاه خودرو شامل جیپ، فورد و دوج راه اندازی شد.

در دهه ۱۳۴۰ نیز آموزشگاه هایی مانند نعیمی، جمشید، ممتاز، آریا، کلاهی، صابر، یوسفیان و فداچ به جمع مراکز آموزش رانندگی مشهد پیوستند و همگام با افزایش استفاده از خودرو، فرهنگ آموزش رانندگی در شهر توسعه یافت.

ورود نخستین اتومبیل به مشهد در سال ۱۲۹۲ تنها ورود یک وسیله نقلیه جدید نبود؛ بلکه آغازی برای تحول در نظام حمل ونقل شهری و بین شهری خراسان محسوب می شد. این رویداد زمینه شکل گیری گاراژهای مسافربری، آموزشگاه های رانندگی و توسعه فرهنگ استفاده از خودرو را فراهم کرد؛ تحولی که همزمان با آن، آرزوی دیرینه مردم برای اتصال مشهد به شبکه راه آهن نیز در ذهن جامعه شکل گرفت و سال ها بعد به واقعیت پیوست.

  منابع