روایت ناگفته فرودگاه امام: یک دهه توقف، شکایت لاهه و آغازی دوباره از صفر
قسمت سوم تاریخ شفاهی فرودگاه امام خمینی(ره) به بررسی سال های ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۸ می پردازد؛ دوره ای که انقلاب اسلامی، جنگ تحمیلی، اختلافات قراردادی و کمبود منابع مالی، روند احداث این ابرپروژه ملی را با وقفه مواجه کرد.
در سومین بخش از مجموعه تاریخ شفاهی فرودگاه بین المللی امام خمینی(ره) ، روند پروژه در فاصله سال های ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۸ بررسی می شود؛ دوره ای که انقلاب اسلامی، جنگ تحمیلی، اختلافات قراردادی و کمبود منابع مالی، احداث فرودگاه را برای نزدیک به یک دهه متوقف کرد، اما همزمان زمینه بازتعریف و احیای این ابرپروژه ملی نیز فراهم شد.
به گزارش تین نیوز، پروژه احداث فرودگاه بین المللی تهران که امروز با نام شهر فرودگاهی امام خمینی(ره) شناخته می شود، پس از پیروزی انقلاب اسلامی وارد یکی از دشوارترین مقاطع تاریخ خود شد. در فاصله سال های ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۸، تحولات سیاسی، جنگ تحمیلی و محدودیت های اقتصادی موجب توقف بخش عمده عملیات اجرایی این پروژه شد؛ هرچند در همین دوره، اقدامات حقوقی، مدیریتی و مطالعاتی مهمی برای تداوم آن انجام گرفت.
آخرین پرداخت و اولین دعوا
آذرماه ۱۳۵۷، آخرین پرداخت به شرکت تامز-آفا انجام شد. وقایع انقلاب اجازه نداد قرارداد به سرانجام برسد و در اواخر ۱۳۵۸ طراحی ناتمام رها شد.
پس از آن، شرکت تامز-آفا برای دریافت مطالبات خود به مراجع بین المللی شکایت کرد و در سال ۱۳۶۱، دادگاه لاهه با استناد به سلب مالکیت بخشی از دارایی های این شرکت، رأیی به نفع آن صادر کرد. در نهایت، ایران در سال ۱۳۶۳ حدود ۵.۵ میلیون دلار اصل مطالبات و با احتساب سود، در مجموع حدود ۹ میلیون دلار از محل دارایی های مسدودشده خود و در چارچوب بیانیه الجزایر پرداخت کرد.
یک دهه توقف به دلیل انقلاب و جنگ
با وقوع انقلاب اسلامی و سپس آغاز جنگ تحمیلی، اجرای پروژه فرودگاه جدید تهران تقریباً تا سال ۱۳۶۸ متوقف شد. در این سال ها، علاوه بر محدودیت های مالی، ضرورت بازنگری در طرح اولیه نیز مطرح بود؛ زیرا شرایط جدید اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی کشور، اصلاح برخی از اهداف و مشخصات پروژه را ضروری می کرد.
با این حال در همین سال ها چند تحول ساختاری مهم رخ داد. در ۱۳۵۸ مسئولیت اجرای طرح از نیروی هوایی ارتش به سازمان هواپیمایی کشوری منتقل شد. در ۱۳۶۱ دفتر مجری طرح به صورت مستقل تشکیل شد و اولین بودجه پس از انقلاب برای پروژه اختصاص یافت؛ این بار با نام جدید «فرودگاه هفتم تیر». در ۱۳۶۲ طرح رسماً در ردیف طرح های عمرانی سازمان هواپیمایی قرار گرفت.
همزمان، محدودیت های عملیاتی و فنی فرودگاه مهرآباد نیز ضرورت احداث یک فرودگاه بین المللی جدید در تهران را بیش از گذشته آشکار ساخته بود.
پاریس جای آمریکا را گرفت
برای تکمیل مطالعات و بازنگری در طرح اولیه، از سال ۱۳۶۲ همکاری با شرکت فرودگاه های پاریس (Aéroports de Paris) آغاز شد. این شرکت ضمن بازبینی مطالعات قبلی، طرح تفصیلی جدیدی برای فرودگاه تهیه و پیشنهادهایی در زمینه طراحی، خدمات مهندسی و مراحل اجرایی پروژه ارائه کرد.
با وجود تکمیل مطالعات، کمبود اعتبارات عمرانی همچنان مهم ترین مانع آغاز عملیات اجرایی گسترده پروژه محسوب می شد.
استقرار دفتر مستقل پروژه
با فعال تر شدن روند اجرای طرح، در سال ۱۳۶۴ ساختمانی در خیابان کوشک تهران برای استقرار مستقل دفتر مجری پروژه خریداری شد و در اوایل سال ۱۳۶۵ نخستین مجری رسمی طرح فرودگاه جدید منصوب شد.
در سال ۱۳۶۸ نیز دفتر پروژه به ساختمان جدیدی در خیابان شهید کلانتری منتقل شد و همزمان مسئولیت اجرای پروژه در ساختار وزارت راه و ترابری تعریف شد.
آغاز فصل جدید توسعه
پایان جنگ تحمیلی و آغاز دوران بازسازی کشور، نقطه عطفی در تاریخ فرودگاه بین المللی امام خمینی(ره) بود. اگرچه دهه نخست پس از انقلاب با توقف، تغییرات مدیریتی و محدودیت های مالی همراه بود، اما اقدامات حقوقی، مطالعاتی و اجرایی انجام شده در این دوره، زمینه را برای آغاز دوباره پروژه در دهه ۱۳۷۰ و ورود آن به مرحله ساخت و توسعه فراهم کرد.
* این مصاحبه در تیرماه 1397 انجام شده است.
دپارتمان تاریخ شفاهی تین نیوز همچنین آمادگی خود را برای مصاحبه با پیشکسوتان حوزه حمل ونقل هوایی و ثبت روایت های دست اول این صنعت اعلام کرده است.
