◄ روایت ناگفته فرودگاه امام: از آغاز اجرای فرودگاه امام خمینی (ره) تا لغو قرارداد کنسرسیوم کیسون
در ششمین بخش از تاریخ شفاهی سازمان هواپیمایی کشوری، روند آغاز اجرای فرودگاه امام خمینی (ره)، همکاری کنسرسیوم کیسون، لغو قرارداد، تأمین بودجه و ادامه ساخت این پروژه ملی بررسی می شود.
احداث فرودگاه بین المللی امام خمینی (ره) به عنوان مهم ترین پروژه فرودگاهی کشور، یکی از طولانی ترین طرح های زیرساختی ایران به شمار می رود؛ پروژه ای که تکمیل و بهره برداری از آن نزدیک به پنج دهه زمان برد و در این مسیر با تغییر دولت ها، جابه جایی مدیران، اصلاح سیاست ها و چالش های اجرایی متعددی روبه رو شد.
به گزارش تین نیوز، علیرضا منظری، از مدیران و کارشناسان باسابقه صنعت هوانوردی، در کتابی که در دست انتشار است، روند شکل گیری، طراحی و اجرای این ابرپروژه را بر پایه اسناد و رویدادهای تاریخی گردآوری کرده است. تین نیوز نیز در قالب پروژه «تاریخ شفاهی سازمان هواپیمایی کشوری» بخش هایی از این اثر را به تدریج منتشر می کند تا ضمن ثبت تاریخ صنعت هوانوردی، زمینه انتقال تجربه به نسل های آینده فراهم شود.
آغاز رسمی اجرای پروژه پس از دریافت مجوزهای قانونی
در ششمین بخش از این مجموعه، روند آغاز عملیات اجرایی فرودگاه امام خمینی (ره) پس از دریافت مجوزهای قانونی تشریح شده است.
بر اساس این روایت، پس از تفویض اختیار هیئت وزیران به وزیر راه و ترابری، قرارداد اجرای پروژه تنفیذ و به پیمانکار ابلاغ شد. در ادامه، کنسرسیوم کیسون با بهره گیری از نیروهای متخصص ایرانی و تحت نظارت شرکت فرودگاه های پاریس، عملیات طراحی و احداث همزمان بخش های اصلی پروژه را آغاز کرد.
این عملیات شامل ساخت پایانه مسافری، پل و توقفگاه مقابل ترمینال، موتورخانه مرکزی، بخشی از ساختمان های جانبی و تونل تأسیسات بود؛ بخش هایی که هسته اولیه فرودگاه بین المللی امام خمینی (ره) را تشکیل می دادند.
پیشرفت پروژه و لغو یک جانبه قرارداد
با آغاز فعالیت کنسرسیوم، طراحی مرحله نخست پروژه به تصویب رسید و در ابتدای سال ۱۳۷۵ عملیات تجهیز کارگاه و اجرای پروژه آغاز شد.
براساس این گزارش، در زمانی که حدود ۹۰ درصد طراحی ها و نزدیک به ۵۰ درصد عملیات اجرایی پروژه انجام شده بود، قرارداد کنسرسیوم به صورت یک جانبه از سوی کارفرما لغو شد؛ تصمیمی که روند اجرای پروژه را وارد مرحله ای جدید کرد.
با وجود این تغییر، در همان سال نخستین پرواز آزمایشی با یک فروند هواپیمای توپولف ۲۱۴ بر روی باند فرودگاه انجام شد و در نهایت بهره برداری از فاز نخست فرودگاه تا پایان سال ۱۳۸۰ به طول انجامید.
پیشنهاد سامانه مدیریت پرواز که هرگز اجرا نشد
در ادامه این روایت آمده است که شرکت کیسون و شرکت فرودگاه های پاریس، همزمان با اجرای پروژه، طرح طراحی تفصیلی سامانه مدیریت پرواز را نیز تهیه و ارائه کردند.
این سامانه شامل سیستم نمایش اطلاعات پرواز برای مدیران، کارکنان و مسافران بود و می توانست بخشی از زیرساخت های هوشمند فرودگاه را فراهم کند، اما این پیشنهاد در آن زمان مورد پذیرش قرار نگرفت و اجرایی نشد.
ادامه پروژه با قراردادهای مستقل
پس از لغو قرارداد کنسرسیوم، مجری طرح فرودگاه امام خمینی (ره) برای جلوگیری از توقف عملیات اجرایی، اجرای پروژه را به شیوه ای جدید دنبال کرد.
بر این اساس، برای هر بخش از پروژه به صورت جداگانه با شرکت های مختلف زیرمجموعه بنیاد مستضعفان قرارداد منعقد شد و عملیات اجرایی با پیمانکاران متعدد ادامه یافت.
حمایت بودجه ای دولت از پروژه فرودگاه امام خمینی (ره)
در این مقطع، تصویب تبصره های ۳۳ و ۳۹ قوانین بودجه سال های ۱۳۷۴ و ۱۳۷۵ نقش مهمی در تأمین منابع مالی پروژه ایفا کرد.
بر اساس این مصوبات، تمامی درآمدهای حاصل از خدمات فرودگاهی و ناوبری هوایی به اجرای طرح فرودگاه امام خمینی (ره)، توسعه تجهیزات کنترل عبور و مرور هوایی و تأمین هزینه های جاری سازمان هواپیمایی کشوری اختصاص یافت؛ اقدامی که استمرار اجرای پروژه را تسهیل کرد.
اختصاص ۱۰۰ میلیون دلار برای توسعه فرودگاه
همچنین مطابق بند ۵ جزء «و» تبصره ۲۹ قانون بودجه سال ۱۳۷۵، بانک مرکزی موظف شد تا سقف ۱۰۰ میلیون دلار از محل درآمدهای ارزی تعیین شده را در حسابی مجزا نگهداری و پس از دریافت معادل ریالی، در اختیار وزارت راه و ترابری قرار دهد.
هدف از این اقدام، تأمین نیازهای ارزی پروژه فرودگاه بین المللی امام خمینی (ره) و خرید تجهیزات مورد نیاز سامانه های کنترل عبور و مرور هوایی کشور بود؛ تصمیمی که نقش مهمی در تداوم عملیات اجرایی این پروژه ملی ایفا کرد.
* این مصاحبه در تیرماه 1397 انجام شده است.
دپارتمان تاریخ شفاهی تین نیوز همچنین آمادگی خود را برای مصاحبه با پیشکسوتان حوزه حمل ونقل هوایی و ثبت روایت های دست اول این صنعت اعلام کرده است.
