◄ روایت ناگفته فرودگاه امام: نیم قرن ساخت وساز | روایتی کمتر شنیده شده از پشت پرده فرودگاه امام خمینی (ره)

چرا احداث فرودگاهی که قرار بود دروازه هوایی کشور باشد، نزدیک به نیم قرن به طول انجامید؟ در قسمت هفتم از سلسله «تاریخ شفاهی سازمان هواپیمایی کشوری»، علیرضا منظری، کارشناس ارشد این حوزه، به یکی از گره های کلیدی مسیر ساخت فرودگاه امام خمینی (ره) می پردازد: چالش تأمین مالی طرح و سرنوشت لایحه ای که می توانست روند اجرا را سرعت ببخشد اما در نهایت در مجلس به بن بست خورد.

این نوشتار بخشی از کتاب آخرین بازمانده به قلم علیرضا منظری است که با هدف مستندسازی روند نیم قرنی احداث و بهره برداری فرودگاه امام خمینی (ره) تدوین شده است. به گفته نویسنده، هدف این مجموعه تحلیل رویدادها نیست، بلکه گردآوری وقایع بر اساس توالی زمانی است؛ روایتی که «تین نیوز» آن را در قالب پروژه «تاریخ شفاهی سازمان هواپیمایی کشوری» و به صورت پیوسته منتشر می کند. دپارتمان تاریخ شفاهی این رسانه هم زمان آمادگی خود را برای مصاحبه با دیگر پیشکسوتان صنعت هوانوردی کشور اعلام کرده است.

چرا ساخت این فرودگاه این قدر طول کشید؟

به گزارش تین نیوز، فرودگاه امام خمینی (ره)، به عنوان دروازه هوایی اصلی کشور، اگرچه پیش از انقلاب اسلامی کلید خورد، اما بخش عمده مسیر تکمیل آن در دوران پس از انقلاب طی شد. تغییرات پیاپی در مدیریت وزارت راه و ترابری و سازمان هواپیمایی کشوری، هر بار سیاست ها و اولویت های اجرایی پروژه را دگرگون کرد و روند کار را گاه کند و گاه سریع تر نمود.

گره تأمین مالی طرح فرودگاه جدید

دستورالعمل بانک مرکزی و شرط های سنگین برای مشاور خارجی

در تابستان ۱۳۷۵، بانک مرکزی بر اساس تبصره ای در قانون بودجه، دستورالعملی برای نحوه استفاده از درآمدهای ارزی خدمات فرودگاهی و پروازی ابلاغ کرد. طبق این مصوبه، فعالیت مشاور خارجی پروژه منوط به دریافت چند مجوز هم زمان شد: تأیید ترک مناقصه از سوی شورای اقتصاد، تأیید شورای پژوهش های علمی و صنعتی و نظر وزارت امور اقتصادی و دارایی درباره وضعیت مالیاتی. این چندلایگی تأییدیه ها، خود یکی از عوامل کندی روند اجرا بود.

زمان بر بودن پروژه های زیربنایی

با وجود آنکه منابع مالی موردنیاز طرح از محل بخشی از درآمدهای فرودگاهی و پروازی در قوانین بودجه پیش بینی شده بود، برآوردها نشان می داد تکمیل پروژه های زیربنایی فرودگاه، حداقل سه ونیم تا چهار سال زمان نیاز دارد؛ بازه ای که خود بخشی از چالش تسریع در بهره برداری از طرح بود.

راهکار پیشنهادی؛ ورود سرمایه گذاری خصوصی

بخش اقتصادی طرح فرودگاه قرار بود از مسیر دیگری تأمین مالی شود: عقد قرارداد سرمایه گذاری و بهره برداری با شرکت ها و مؤسسات خصوصی داوطلب. برای پیوند دادن این دو مسیر—تأمین کمبود بودجه زیربنایی از منابع عمومی و جذب سرمایه خصوصی برای بخش اقتصادی—نیاز به یک مجوز قانونی ویژه احساس می شد.

لایحه ای که تصویب نشد

راهکار پیشنهادی، تأسیس «شرکت مدیریت و بهره برداری طرح فرودگاه امام خمینی (ره)» بود؛ لایحه ای که در صورت تصویب، امکان تأمین مالی از طریق اخذ وام را برای پروژه فراهم می کرد. اما به گفته منظری، دخالت های غیرکارشناسی برخی افراد در نهایت به عدم تصویب این لایحه در مجلس شورای اسلامی انجامید.

فرصتی که در بودجه سال ۱۳۷۶ از دست رفت

پس از شکست این لایحه، فرصت گنجاندن یک تبصره ویژه در لایحه بودجه سال ۱۳۷۶ نیز در مراحل بررسی سازمان برنامه و بودجه و هیئت وزیران از دست رفت؛ به گونه ای که ضرورت یافت این تبصره به صورت مجزا و در فرآیندی جداگانه به مجلس شورای اسلامی ارائه شود.

روایت این بخش از تاریخ شفاهی نشان می دهد که یکی از بزرگ ترین موانع تسریع در تکمیل فرودگاه امام خمینی (ره)، نه صرفاً محدودیت فنی یا اجرایی، بلکه پیچیدگی های تأمین مالی و فرآیندهای قانونی چندلایه بود؛ مسیری که با از دست رفتن یک فرصت قانونی، عملاً یک سال دیگر به روند اجرای این ابرپروژه ملی افزود. ادامه این روایت در قسمت های بعدی منتشر خواهد شد.

* این مصاحبه در تیرماه 1397 انجام شده است.
دپارتمان تاریخ شفاهی تین نیوز همچنین آمادگی خود را برای مصاحبه با پیشکسوتان حوزه حمل ونقل هوایی و ثبت روایت های دست اول این صنعت اعلام کرده است.

برای تهیه کتاب آخرین بازمانده چه کنیم؟