◄ حمل‌ونقل بدون بانک تخصصی توسعه پیدا نمی‌کند/ فدراسیون صدای واحد تشکل‌های حمل‌ونقل کشور است

محمد عیقرلو معتقد است بدون اصلاح ساختارهای مالی و مدیریتی، امکان نوسازی ناوگان و دستیابی به جایگاه واقعی حمل ونقل در اقتصاد کشور وجود ندارد. این گفتگو را در ادامه بخوانید:

در ابتدا خودتان را معرفی کنید و بفرمایید فدراسیون حمل ونقل و لجستیک ایران با چه هدفی تشکیل شد و امروز چه جایگاهی در صنعت حمل ونقل کشور دارد؟

بنده محمد عیقرلو هستم؛ دبیر فدراسیون حمل و نقل و لجستیک ایران. سال ها در نیروی دریایی و در حوزه لجستیک، به ویژه در دوران دفاع مقدس، فعالیت داشتم و پس از آن وارد عرصه حمل ونقل بین المللی شدم. در تمام این سال ها از سطوح اجرایی تا فعالیت های تشکلی در حوزه حمل ونقل حضور داشته ام و اکنون نیز در فدراسیون حمل ونقل و لجستیک ایران فعالیت می کنم.

فدراسیون حمل ونقل و لجستیک ایران براساس قانون بهبود مستمر محیط کسب وکار و با مصوبه اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران تشکیل شد. فلسفه ایجاد این فدراسیون این بود که تشکل های ملی حوزه حمل ونقل که هر کدام به صورت مستقل فعالیت می کردند، در قالب یک مجموعه واحد گرد هم بیایند تا بتوانند مطالبات مشترک این بخش را با قدرت بیشتری پیگیری کنند.

اتفاق مهمی که تقریباً هم زمان با شکل گیری فدراسیون رخ داد، ایجاد معاونت حمل ونقل در وزارت راه و شهرسازی بود. پیش از آن، چنین ساختاری در وزارتخانه وجود نداشت. این هم زمانی باعث شد ارتباط میان بخش خصوصی و دولت شکل منسجم تری پیدا کند و فدراسیون بتواند به عنوان صدای واحد تشکل های حمل ونقل با معاونت حمل ونقل وزارت راه تعامل داشته باشد.

در آغاز فعالیت، تنها شش تشکل ملی عضو فدراسیون بودند، اما امروز این تعداد به ۱۶ تشکل رسیده است و همچنان تشکل های دیگری نیز متقاضی عضویت هستند. لازم به ذکر است تشکل های عضور فدراسیون علاوه بر این که باید در سطح ملی فعالیت نمایند بایست عضو اتاق بازرگانی ایران نیز باشند.

رویکرد ما کاملاً فراگیر است؛ چه تشکل های صنفی و چه تشکل های علمی و تخصصی می توانند در کنار یکدیگر فعالیت کنند. هرچه این همگرایی بیشتر باشد، قدرت بخش خصوصی برای طرح دیدگاه های کارشناسی نیز افزایش پیدا خواهد کرد

طی این سال ها مهم ترین اهداف فدراسیون چه بوده و تا چه اندازه توانسته اید به آن ها دست پیدا کنید؟

اهداف فدراسیون در اساسنامه و ساختار سازمانی آن به طور دقیق مشخص شده است، اما اگر بخواهم مهم ترین آن ها را بیان کنم، باید به چند محور اصلی اشاره کنم.

نخستین هدف، ارتقای سطح دانش تخصصی فعالان حوزه حمل ونقل و لجستیک بوده است. ما معتقد بودیم توسعه این صنعت بدون آموزش و انتقال دانش روز دنیا امکان پذیر نیست. بر همین اساس، یکی از مهم ترین اقدامات فدراسیون عضویت در فدراسیون بین اللملی انجمن های ترابری (FIATA) بود. این عضویت برای کشور اهمیت زیادی داشت، زیرا برای نخستین بار یک تشکل ایرانی توانست در این سطح بین المللی صاحب کرسی شود و ارتباط مستقیم با نهادهای جهانی حمل ونقل برقرار کند.

دستاورد مهم دیگر، دریافت مجوز برگزاری دوره های آموزشی فیاتا در ایران بود. این دوره ها از معتبرترین آموزش های حرفه ای حمل ونقل در جهان محسوب می شوند و برگزاری آن ها در داخل کشور، فرصت ارزشمندی برای فعالان این حوزه ایجاد کرده است. این دوره ها در دو سطح برگزار می شود. سطح اول دیپلم فیاتا در فورواردری می باشد و سطح دوم فق دیپلم فیاتا در مدیریت زنجیره تامین است.

موضوع دیگری که همواره در دستور کار فدراسیون قرار داشته، حمایت از تشکل های عضو بوده است. هر زمان که یکی از تشکل ها در تعامل با دستگاه های اجرایی یا نهادهای تصمیم گیر با مشکلی مواجه می شد، فدراسیون به عنوان مجموعه بالادستی وارد عمل می شد و موضوع را از طریق مکاتبه، مذاکره یا حضور در جلسات پیگیری می کرد. در واقع تلاش کردیم تشکل ها احساس کنند در کنار خود یک حامی قدرتمند دارند که مطالبات آن ها را در سطح ملی دنبال می کند و مسائل و مشکلات آنها را به مجموعه های بالادست منتقل می نمایند.

یکی از موضوعاتی که بارها به آن اشاره کرده اید، حضور فدراسیون در شوراهای تصمیم گیر است. این موضوع چه اهمیتی دارد؟

حضور در مراکز تصمیم گیری، یکی از مهم ترین دستاوردهای فدراسیون بوده است. ما یکی از اعضای شورای عالی هماهنگی ترابری کشور هستیم؛ شورایی که یکی از مهم ترین مراجع تصمیم گیری در حوزه حمل ونقل محسوب می شود.

اهمیت این حضور در آن است که وقتی یکی از تشکل های عضو با مسئله ای مواجه می شود یا برای حل یک مشکل نیاز به تصویب مقرره ای دارد، فدراسیون می تواند از جایگاه خود در این شورا از آن مطالبه حمایت کند. این موضوع باعث شده تشکل های عضو دیگر صرفاً به تنهایی پیگیر مطالبات خود نباشند، بلکه از ظرفیت مجموعه فدراسیون نیز بهره ببرند.

علاوه بر این، امروز فدراسیون در گمرک جمهوری اسلامی ایران نیز جایگاه مشخصی دارد. اگر هر یک از تشکل های عضو در ارتباط با گمرک با مشکلی مواجه شوند، موضوع از طریق فدراسیون پیگیری می شود. خوشبختانه تعامل بسیار خوبی با گمرک برقرار شده و در بسیاری از موارد توانسته ایم مسائل را با گفت وگو و همکاری حل کنیم.

همچنین در ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز نیز تعاملات گسترده ای داشته ایم. شاید برخی تصور کنند این ستاد صرفاً نقش نظارتی یا بازدارنده دارد، اما واقعیت این است که ظرفیت بالایی برای اصلاح فرآیندها و تسهیل تجارت قانونی در اختیار دارد. ما طی سال های گذشته توانسته ایم مصوبات مؤثری از این ستاد به نفع بخش حمل ونقل و تجارت کشور دریافت کنیم که اسناد آن نیز موجود است.

  یکی از مطالبات شما افزایش نقش بخش حمل ونقل در ساختار تصمیم گیری اتاق بازرگانی است. این مطالبه دقیقاً چیست؟

   اعتقاد من این است که وقتی درباره اقتصاد کشور تصمیم گیری می شود، نباید نقش حمل ونقل نادیده گرفته شود. امروز در ترکیب هیأت نمایندگان و برخی ساختارهای تصمیم گیر اتاق بازرگانی، نمایندگان بخش های مختلف حضور دارند، اما سهم حوزه حمل ونقل متناسب با نقش آن در اقتصاد نیست.

برای مثال، وقتی مدیرعامل سازمان بنادر یا نمایندگان بخش حمل ونقل در این ساختارها حضور داشته باشند، طبیعتاً بسیاری از مشکلات تجار، صادرکنندگان و فعالان اقتصادی سریع تر و دقیق تر بررسی می شود؛ زیرا تصمیم ها با شناخت بیشتری از واقعیت های حمل ونقل اتخاذ خواهد شد.

پیشنهاد ما این بوده که ترکیب نمایندگان دولت در این ساختارها اندکی اصلاح شود یا چند کرسی جدید برای حوزه حمل ونقل در نظر گرفته شود تا نمایندگان بخش های هوایی، دریایی، جاده ای و ریلی نیز در فرآیند تصمیم سازی حضور مؤثر داشته باشند. این مطالبه را بارها از طریق مکاتبه و گفت وگو پیگیری کرده ایم و همچنان معتقدیم تحقق آن می تواند به نفع کل اقتصاد کشور باشد.

یکی دیگر از موضوعاتی که همواره بر آن تأکید داشته اید، ضرورت رتبه بندی شرکت های حمل ونقل است. چرا این موضوع را تا این اندازه مهم می دانید؟

یکی از خلأهای جدی صنعت حمل ونقل کشور، نبود نظام جامع رتبه بندی شرکت های حمل ونقل است. امروز یک شرکتی که به تازگی تأسیس شده، از نظر جایگاه حرفه ای تفاوت محسوسی با شرکتی ندارد که شاید ۴۰ یا ۵۰ سال سابقه فعالیت، تجربه بین المللی و سرمایه گذاری گسترده در این حوزه داشته باشد. به اعتقاد من این وضعیت نه منطقی است و نه به ارتقای کیفیت خدمات کمک می کند.

من مخالف ورود شرکت های جدید به بازار نیستم؛ اتفاقاً معتقدم باید زمینه فعالیت برای همه فراهم باشد، اما شرکت تازه تأسیس باید با تلاش، سرمایه گذاری، آموزش و ارتقای کیفیت خدمات، به جایگاه شرکت های باسابقه برسد، نه اینکه از همان ابتدا در یک سطح با آن ها قرار گیرد.

در بسیاری از حوزه های اقتصادی، نظام رتبه بندی وجود دارد. در دانشگاه ها، اعضای هیأت علمی براساس سوابق و توان علمی رتبه بندی می شوند؛ در حوزه پیمانکاری نیز شرکت ها دارای رتبه هستند و سازمان برنامه و بودجه پروژه ها را بر همین اساس واگذار می کند. بنابراین طبیعی است که صنعت حمل ونقل نیز باید از چنین سازوکاری برخوردار باشد.

در این زمینه چه پیشنهاد مشخصی به دستگاه های مرتبط ارائه کرده اید؟

 یکی از پیشنهادهای جدی ما به گمرک جمهوری اسلامی ایران، استفاده از ظرفیت نظام رتبه بندی فعالان اقتصادی مجاز یا همان AEO برای شرکت های حمل ونقل است.

سازمان جهانی گمرک این امکان را در اختیار کشورها قرار داده است که فعالان اقتصادی را براساس شاخص های مشخص رتبه بندی کنند. خوشبختانه گمرک ایران این نظام را برای تولیدکنندگان، صادرکنندگان و تجار اجرا کرده است، اما هنوز شرکت های حمل ونقل از این مزیت بهره مند نشده اند.

این در حالی است که شرکت های حمل ونقل نیز بخشی از زنجیره تجارت خارجی هستند و اگر براساس معیارهای مشخص رتبه بندی شوند، هم انگیزه ارتقای کیفیت افزایش پیدا می کند و هم صاحبان کالا با اطمینان بیشتری می توانند شرکت های معتبر را انتخاب کنند.

وقتی یک شرکت سال ها سرمایه گذاری کرده، نیروی انسانی متخصص تربیت کرده و سابقه موفقی در بازار دارد، باید این جایگاه در نظام اداری و اقتصادی کشور نیز به رسمیت شناخته شود. این موضوع هم به نفع بخش خصوصی است و هم به نفع اقتصاد کشور.

  یکی دیگر از محورهایی که همواره بر آن تأکید دارید، آموزش است. این موضوع چه جایگاهی در برنامه های فدراسیون دارد؟

اگر بخواهم از میان همه برنامه های فدراسیون یک موضوع را به عنوان زیربنای توسعه انتخاب کنم، بدون تردید آموزش را انتخاب می کنم.

تجربه نشان داده است هر جا آموزش جدی گرفته شده، کیفیت خدمات نیز افزایش یافته است. به همین دلیل از ابتدا تلاش کردیم دوره های آموزشی معتبر بین المللی، به ویژه دوره های فیاتا، در ایران برگزار شود.

شاید برخی تصور کنند این آموزش ها فقط برای شرکت های حمل ونقل است، در حالی که چنین نیست. امروزه با توجه به جایگاه لجستیک در کشور بسیاری از مباحث این دوره ها، از جمله قواعد تجارت بین الملل، اینکوترمز، حمل ونقل چندوجهی و زنجیره تأمین، برای تجار، صادرکنندگان، واردکنندگان و حتی دستگاه های اجرایی نیز کاربرد دارد.

خوشبختانه امروز شاهد هستیم که علاوه بر بخش خصوصی، کارشناسان و مدیران بخش دولتی نیز از این دوره ها استقبال می کنند. این اتفاق بسیار ارزشمند است، زیرا هرچه زبان مشترک میان دولت و بخش خصوصی بیشتر شود، تصمیم گیری ها نیز کارشناسی تر خواهد شد.

با وجود این دستاوردها، امروز مهم ترین مشکلات و مطالبات فدراسیون چیست؟

خوشبختانه فدراسیون در تعامل با دستگاه های مختلف، مشکل ساختاری خاصی نداشته و در بسیاری از موارد نیز همکاری مناسبی میان بخش خصوصی و دولت شکل گرفته است، اما همچنان یک مطالبه جدی وجود دارد و آن استفاده از ظرفیت بخش خصوصی در تصمیم گیری های بین المللی است.

بارها گفته ایم زمانی که هیأت های اقتصادی ایران برای مذاکره با کشورهای دیگر اعزام می شوند یا هیأت های خارجی به ایران سفر می کنند، لازم است نمایندگان تشکل های تخصصی نیز در این نشست ها حضور داشته باشند.