◄ محمد مهدی فتوره چی: نخبگان باید دانش، اخلاق و مسئولیت اجتماعی را به خدمت جامعه درآورند
محمد مهدی فتوره چی، نایب رئیس انجمن ترویج فرهنگ مسئولیت اجتماعی، بر ضرورت پیوند دانش و مسئولیت اجتماعی نخبگان تأکید کرد و خواستار تبدیل انجمن ملی نخبگان علمی و فناوری به شبکه ای ملی برای شناسایی و حل مسائل کشور شد.
روز هشتم مهر ماه به دعوت انجمن ملی نخبگان علمی و فناوری در گردهمایی فرهیختگان، نخبگان و مدیران برجسته کشور شرکت کردم تا در آستانه دهم مهر ماه (روز نخبگان) به سهم خود از زحمات و مساعی اعضای هیئت مدیره این نهاد حمایتگر قدردانی کرده و چنانچه فرصتی بود عریضه ای را هم خطاب به ایشان و نخبگان حاضر در همایش قرائت نمایم که به دلیل ضیق وقت و فشردگی برنامه میسر نشد و لذا ضمن تبریک و گرامیداشت این روز، از این طریق، مرقومه خود را منعکس می کنم.
اساتید ارجمند، دانشمندان، نخبگان و فرهیختگان گرامی
امروز که در آستانه برگزاری انتخابات هیئت مدیره انجمن ملی نخبگان علمی و فناوری ایران قرار داریم. فرصت مناسبی است که یک پرسش اساسی را مطرح کنیم: نخبه بودن چه مسئولیتی در برابر جامعه برای ما ایجاد می کند؟
به باور من، نخبگی صرفاً برخورداری از دانش، مدرک، اختراع، مقاله یا موفقیت علمی نیست. بی شک همه اینها ارزشمندند، اما زمانی که دانش و توانایی علمی بتواند به حل مسائل واقعی جامعه کمک کند، نخبگی به یک سرمایه ملی تبدیل می شود. از این منظر، میان «نخبگی» و «مسئولیت اجتماعی» رابطه ای عمیق وجود دارد، لذا هرچه توانایی و اثرگذاری انسان بیشتر باشد، مسئولیت او نیز در برابر جامعه بیشتر است. جامعه برای تربیت نخبگان هزینه کرده است؛ خانواده، مدرسه، دانشگاه، استادان و مجموعه ای از نهادهای اجتماعی در شکل گیری سرمایه علمی آنان نقش داشته اند. بنابراین طبیعی است که بخشی از این سرمایه علمی دوباره به جامعه بازگردد. اما پرسش مهم تر این است که چگونه؟
امروزه، یکی از مسائل مهم امروز ما فاصله میان دانش و مسئله است. ما در کشور دانشگاه، استاد، پژوهشگر، متخصص و نیروی انسانی توانمند فراوان داریم؛ اما هنوز در بسیاری از مسائل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، محیط زیستی و مدیریتی، میان ظرفیت علمی کشور و مسائل واقعی جامعه فاصله وجود دارد؛ بنابراین شاید یکی از مهم ترین مأموریت های انجمن های علمی و نخبگانی این باشد که این فاصله را کاهش دهند. معتقدم باید از یک نگاه صرفاً «عضویت محور» به سمت یک نگاه «مسئله محور» حرکت کنیم؛ یعنی نخبگان را فقط برای برگزاری نشست و همایش گرد هم نیاوریم؛ بلکه آنها را حول مسائل واقعی کشور سازمان دهی کنیم. برای مثال، اگر مسئله ای مانند مهاجرت نخبگان، آسیب های اجتماعی، بحران محیط زیست، اشتغال جوانان، کاهش اعتماد اجتماعی، فاصله دانشگاه و صنعت یا ضعف ارتباط علم با نهادهای جامعه وجود دارد، انجمن می تواند ظرفیت متخصصان مختلف را گرد هم آورد و برای آن مسئله، مطالعه، گفت وگو و راه حل ارائه کند.
بی تردید، نخبه واقعی فقط تولیدکننده دانش نیست؛ بلکه میان دانش و جامعه پل ایجاد می کند. در اینجا مفهوم «مسئولیت اجتماعی» اهمیت ویژه ای پیدا می کند؛ مسئولیت اجتماعی نخبگان به معنای سیاسی شدن انجمن نیست؛ بلکه به معنای آن است که دانش و تخصص خود را در خدمت فهم بهتر مسائل، گفت وگوی عقلانی، تصمیم گیری آگاهانه و بهبود زندگی اجتماعی قرار دهیم. به همین دلیل، پیشنهاد می¬کنم تدابیری اندیشیده شود که انجمن ملی نخبگان علمی و فناوری به یک شبکه ملی حل مسئله تبدیل شود؛ شبکه ای که در آن دانشگاه، صنعت، دولت، جامعه مدنی و مردم بتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند. در این مسیر، سه اقدام ذیل می تواند اهمیت ویژه ای داشته باشد:
نخست، ایجاد رصدخانه مسائل ملی: یعنی شناسایی و اولویت بندی مهم ترین مسائل علمی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و محیط زیستی کشور و قرار دادن آنها در اختیار نخبگان.
دوم، تشکیل کارگروه های تخصصی حل مسئله: تا نخبگان رشته های مختلف بتوانند با تخصص های مختلف در کنار یکدیگر قرار بگیرند؛ زیرا بسیاری از مسائل امروز جامعه، دیگر تک رشته ای نیستند.
سوم، تقویت ارتباط علم با جامعه: دانش نباید فقط در دانشگاه تولید و در مجلات علمی منتشر شود. بخشی از وظیفه ما این است که علم را به زبان قابل فهم برای جامعه، رسانه ها، جوانان، مدیران و تصمیم گیران منتقل کنیم.
در اینجا یک موضوع دیگر نیز بسیار مهم است و آن اخلاق علمی و مسئولیت اخلاقی نخبگان است. پیشرفت علمی و فناوری، اگر از اخلاق و مسئولیت اجتماعی جدا شود، الزاماً به پیشرفت انسانی منجر نمی شود. بنابراین باید همزمان دو سؤال را مطرح کنیم: چه چیزی می توانیم انجام دهیم؟ و چه چیزی باید انجام دهیم؟
اولی پرسش از علم و فناوری است و دومی پرسش از اخلاق و مسئولیت اجتماعی. جامعه ای که فقط توانایی علمی و فنی خود را افزایش دهد، اما نسبت به پیامدهای اجتماعی و انسانی آن بی تفاوت باشد، ممکن است از نظر تکنیکی پیشرفت کند، اما الزاماً به همان اندازه از نظر انسانی پیشرفت نکرده باشد؛ از این بی تردید یکی از مهم ترین رسالت های نخبگان امروز که شوربختانه اغلب در حاشیه اند، برقراری پیوند میان دانش، اخلاق و مسئولیت اجتماعی است.
و سخن آخر اینکه ما نباید نخبه را انسانی جدا از جامعه تصور کنیم؛ نخبه در جامعه رشد می کند، از جامعه می آموزد و در نهایت باید بتواند چیزی به جامعه بازگرداند. اگر بتوانیم چنین نگاهی را در میان نخبگان تقویت کنیم، آن گاه سرمایه علمی کشور فقط در دانشگاه ها و مراکز پژوهشی باقی نمی ماند؛ بلکه به سرمایه اجتماعی و سرمایه ملی تبدیل خواهد شد.
امیدوارم هیئت مدیره آینده این انجمن نخبگانی و ارزشمند بتواند زمینه ای فراهم کند که نخبگان علمی و فناوری کشور بویژه نسل جوان نه فقط به عنوان افراد موفق، بلکه به عنوان مسئولان علمی و اجتماعی آینده ایران در کنار یکدیگر قرار گیرند؛ زیرا آینده این کشور پر از مسئله به نخبگان متعهد و مسئول بویژه در رده های مدیریتی کلان نیاز دارد؛ نخبگانی که دانش را با اخلاق، تخصص را با مسئولیت، و نخبگی را با خدمت به جامعه پیوند بزنند.
از توجه شما سپاسگزارم و امیدوارم با مطالبه ما سازمان های دانشگاهی و نخبگانی مردم نهاد و بذل عنایت رئیس محترم جمهوری نظام شایسته گزینی در تمامی سطوح نهادهای کشور پیاده گردد.
محمد مهدی فتوره چی نایب رئیس انجمن ترویج فرهنگ مسئولیت اجتماعی
