از پیمان تا کریدور- از معبر ساده ترانزیتی تا قدرت لجستیکی ارزش‌آفرین

اقتصاد ایران در سال های گذشته با زنجیره ای از چالش ها اعم از تحریم های یک جانبه، محدودیت های مالی، دشواری های پوشش بیمه ای و افزایش چشمگیر هزینه های مبادله در تجارت تهدیدات ناشی از محدودیت ها و مخاطرات ژئوپلیتیک دریایی، مسئله ای بنیادین تر را پیش روی سیاست گذار و بخش خصوصی قرار داده است. اگر مسیر باز باشد اما نظام تسویه ارزی فضل بماند، تجارت خارجی شکل نخواهد گرفت.

به گزارش تین نیوز، اتحادیه اقتصادی اوراسیا تعرفه ای به مزیت لجستیکی که پس از توافق تجارت آزاد کامل میان ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا (FAEU) خارجی مواجه بوده است. با این حال، تحولات اخیر و ظهور مذاکره به مرحله اجرا رسیده و پوشش ترجیحی نزدیک به ۹۰ درصد اقلام کالایی را فراهم کرده است. با این وجود، ارزش واقعی این سند زمانی شکوفا خواهد شد که «مزیت تعرفه ای» به مزیت لجستیکی پیوند بخورد. صادرکننده ای که از تعرفه صفر بهره مند است، اگر در ارسال محموله با کمبود واگن های لیم بلند نبود کانتینرهای یخچالی از دام در گمرکات استارا و مرزهای شمالی در دریای خزر مواجه رئیس کمیسیون حمل و نقل RoRo با فقدان کشتی های رو رو برای اقتصادی که بخش عمده ای از جریان تامین کالاهای شود. عملاً حاشیه سود خود را به هزینه دموزاز و خواب سرمایه واگذار کرد.

از «کشور ترانزیت» (Transit Country) تا «هاب لجستیک» (Logistics Hub)

پیمان سنندجی، ترانزیت و لجستیک اتاق تهران، معتقد است دسترسی به مسیرهای تجارت خارجی اساسی و صادرات غیرنفتی آن به حمل و نقل دریایی وابسته است؛ هرگونه افزایش ریسک در کشتیرانی پایانه های بندریابراهه ها و نظام بیمه اتکایی بین المللی مستقیماً به های تمام شده کالاها را جهش داده و قدرت رقابت بنگاه های ایرانی را تضعیف می کند. از این منظر، مسئله امروز اقتصاد ایران صرفاً «مواجهه با تحریم» نیست؛ مسئله بنیادین، تاب آوری زنجیره تامین است.

پوست مأموریتی ایران با اوراسیا باید بر روی تدوین یک برنامه عملیاتی لجستیک مشترک متمرکز شود تا به پرسش های شفافی از قبیل مسیرهای جایگزین در فصول سرد سال تعداد ناوگان تخصصی مورد نیاز، استانداردسازی اسناد گمرکی بر بستر سامانه های دیجیتال و زمان بندی دقیق تخلیه و بارگیری پاسخ های اجرایی داده شود.

ژئواکونومی و اهمیت پریکس و شانگهای

پریکس و شانگهای، معماری شبکه سازی اقتصادی و تنوع بخشی ایران از سال های اخیر عضویت کامل در دو بلوک مهم جهان در حال ظهور یعنی پریکس (BRI) و شانگهای (SCO) است. اگر یک مسیر تجاری با یک ابرراهه بین المللی دچار انسداد یا اختلال شود، آیا ایران مسیرهای جایگزین کافی، سریع اقتصادی و قابل اتکایی در اختیار دارد؟ پاسخ به این پرسش ما را به بازخوانی طرف های چند جانبه ای هدایت می کند که در سال های اخیر شکل گرفته اند: موافقت نامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، پیوستن به پریکس و سازمان همکاری شانگهای را به دست آورده است. عضویت دائم در سازمان همکاری شانگهای احیای کریدور بین المللی شمال جنوب و توسعه شبکه مواصلاتی با همسایگان کلیدی همچون ترکیه، عراق، پاکستان و کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز اما یک واقعیت تجربی و میدانی باید با صراحت تمام بیان شود: باید تفکیک واقع بینانه ای میان کارکردهای این نهادها قائل شد.

پریکس یک مجمع کالان ژئواکونومیک نباید تصور کرد عضویت در پریکس مانند یک چتر حمایتی خودکار بر بستن های مالی با لجستیکی را حل می کند. پریکس یک اتحادیه گمرکی یا واحد پولی عضویت در یک پیمان منطقه ای یا فرامنطقه ای به خودی خود حتی یک تن کالا را در مرزها واحد نیست. ارزش پریکس برای ایران در شبکه سازی اقتصادی میان قدرت های نوظهور (چین، هند، روسیه، برزیل و آفریقای جنوبی) و هم افزایی در سازوکارهای پرداخت چند جانبه و کاهش وابستگی به نظامات سنتی است.

توسعه کریدورها و دیپلماسی فعال مرزی

تجارت پایدار زمانی محقق می شود که در امتداد یک توافق سیاسی، ناوگان جاده ای و ریلی خطوط منظم، کشتیرانی، پایانه های چندوجهی، گمرکات چابک، پوشش های سازمان همکاری شانگهای، پیمان با آسیای مرکزی و شرق اهمیت شانگهای برای ایران پیش از بیمه اعتباری سازوکارهای تسویه مالی و شرکتهای لجستیکی توانمند مستقر شده هر چیز در جغرافیای آسیا (Landlockal) اعضای آن و اتصال به کشورهای محصور در خشکی باشند. بنابراین مأموریت راهبردی اقتصاد ایران باید عبور از دیپلماسی پیمانها به مرکزی نهفته است این کشورها برای تنفس اقتصادی نیازمند دسترسی به آب های آزاد جنوب دیپلماسی کریدورها باشد.

مسئله فقط تحریم نیست؛ مسئله «ریسک مسیر» (Route Risk) است. در اینجا ایران باید نقش تاریخی خود را از یک کشور صرفاً «معبر» به یک «هاب ارزش افزا و لجستیکی» (Transit Country to Logistics Hub) ارتقا دهد؛ جایی که کال