◄ روز بدون خودرو ماهانه برای مدیران شهرداری، مترو و اتوبوسرانی

در بروکسل استفاده از دوچرخه تا ۴۰% افزایش یافته با این حال، تأثیر بلندمدت آن محدود است و تنها حدود ۵% از افرادی که مسیرهای جدید را تجربه می کنند، پس از پایان رویداد به استفاده از آن ادامه می دهند. منتقدان می گویند یک روز در سال برای تغییر عادت های ریشه دار کافی نیست و ممکن است ترافیک به خیابان های اطراف جابه جا شود. بنابراین، این رویداد را باید یک کاتالیزور آگاهی بخش و سیاست ساز دانست، نه راه حل نهایی. 

1) تجربیات جهانی نشان می دهد موفقیت در گرو اقدامات پایدار و مکمل است. بوگوتا با طرح «سیکلوویا» هر یکشنبه بیش از ۱۰۰ کیلومتر از معابر را می بندد و حدود دو میلیون نفر را به خیابان ها می کشاند. پونته ودرا در اسپانیا با پیاده راه کردن مرکز شهر، کاهش ۷۰ درصدی انتشار CO₂ و صفر فوتی ترافیکی از ۲۰۰۹ را تجربه کرده است. پاریس بیش از ۱۰۰ خیابان را به روی خودرو بسته و بارسلونا با «ابَر بلوک ها» تردد خودرو را به ساکنان محدود کرده است. اسلو بیش از ۷۰۰ جای پارک را حذف کرده و لندن با عوارض ترافیکی و زیست محیطی، ورود خودرو به مرکز شهر را پرهزینه ساخته است. بروکسل به شهروندان در ازای عدم استفاده از خودروی شخصی، ۵۰۰ تا ۹۰۰ یورو پرداخت می کند. در جاکارتا، همه کارمندان دولت استانی موظفند هر چهارشنبه از حمل ونقل عمومی استفاده کنند و برای اثبات آن سلفی ارسال می کنند. در هند، دهلی و بمبئی مقامات را به استفاده هفتگی از مترو و اتوبوس ملزم کرده اند. در روسیه نیز پیش نویسی برای الزام دو روز استفاده از حمل ونقل عمومی در هفته ارائه شده است. 

2) در ایران، تجربه تهران در این زمینه ناموفق بوده است. مسیرهای دوچرخه سواری احداث شده به دلیل نبود پیوستگی، ایمنی پایین، شیب های تند و طراحی نامناسب، عملاً غیرقابل استفاده شدند. بسیاری از آن ها به پارکینگ موتورسیکلت یا محل دستفروشان تبدیل شد و در دوره های بعدی حذف و تخریب شدند. هزاران دوچرخه خریداری شده در انبارها خاک می خورد. در کنار این زیرساخت ناکارآمد، تردد نمادین شهردار ... در قالب «سه شنبه های بدون خودرو» نیز نتوانست تأثیر پایداری ایجاد کند. منتقدان آن را «نمایشی» دانستند و ظاهرا حتی بر کاهش استفاده از خودرو در بین مدیران میانی شهرداری نیز اثر نداشته است.  

3) اکنون ضروریست که «روز بدون خودرو» از یک رویداد سالانه یا حرکت نمایشی، به یک تکلیف ماهانه برای مدیران شهرداری، مترو و اتوبوسرانی تبدیل شود. مدیران شهری باید حداقل یک روز در ماه، بدون خودروی سازمانی و تشریفات، از مترو، اتوبوس، دوچرخه یا پیاده روی برای رفت وآمد به محل کار استفاده کنند. این تکلیف نباید فقط شامل شهردار و معاون حمل ونقل باشد؛ بلکه همه معاونان، مدیران مناطق، رؤسای سازمان های وابسته و مدیران میانی را در بر بگیرد.

مدیران مترو و اتوبوسرانی نیز باید ماهانه در ساعات اوج صبح و عصر، به عنوان مسافر عادی، خطوط مختلف را تجربه کنند و مشکلاتی مانند تأخیر، ازدحام، نبود تهویه، خرابی پله برقی، نبود دسترسی مناسب برای معلولان و سالمندان، و رفتار نامناسب کارکنان را از نزدیک ببینند. این تجربه مستقیم، به جای گزارش های اداری، می تواند اولویت ها را تغییر دهد و تصمیم ها را به واقعیت نیازهای شهروندان نزدیک کند. 

برای اثربخشی، این تکلیف باید الزام آور، قابل راستی آزمایی و متصل به ارزیابی عملکرد باشد. استفاده از کارت بلیت الکترونیک، ثبت مسیر و ساعت، و انتشار عمومی (مردمی) گزارش ماهانه می تواند از تبدیل آن به نمایش، گزارش و همایش جلوگیری کند.