◄ خلاصه یادداشت 1346 مرحوم دکتر شریعتی در دفاع از مردم فلسطین

 29 خرداد سالگرد درگذشت (شهادت) مرحوم دکتر علی شریعتی بود، این متن، خلاصه مقاله کوبنده وی است که در تیرماه ۱۳۴۶ در مجله فردوسی منتشر شد. او در این مقاله با عصبانیت و تألمی عمیق به نقد مقاله داریوش آشوری، روشنفکر مطرح آن سال ها، می پردازد که در آن از رژیم صهیونیستی دفاع کرده بود.

شریعتی این نوشته را نه فقط یک پاسخ فکری، بلکه اعلام موضعی ایدئولوژیک در برابر تحریف واقعیت های استعماری می داند. شریعتی در ابتدا از آشوری می پرسد که اگر رژیمی با پشتیبانی تسلیحاتی قدرت های غربی (انگلیس، آمریکا، فرانسه) سرزمینی را اشغال کند، ساکنان بومی را آواره سازد، آیا این نظام «فاشیست» نیست؟ 

او مصادیق بارز جنایات صهیونیسم را شامل شکنجه اسرا، اخراج فلسطینیان و سرکوب هرگونه جنبش رهایی بخش عربی برمی شمرد. در مقابل، رژیم های عربیِ منتقد را که در حال مبارزه با آخرین پایگاه های امپریالیسم هستند و به روشنفکران وابسته ای همچون آشوری مجال فعالیت نمی دهند، مصداق نظام های آزادیبخش می داند.

نکته کلیدی اینجاست که شریعتی نقد خود را به حوزه روشنفکریِ به اصطلاح «توده ای» نیز می کشاند. او با طعنه میذگوید که روشنفکرانی مانند آشوری، صرفا دارای زبانی نیم بند و الفاظی جذاب همچون «آزادی و دموکراسی» هستند، اما در عمل، جاده کشان و راه بلدانِ استعمار به شمار می روند.

شریعتی بر این باور است که ترحم بر چنین روشنفکرانی که از رنج توده ها بهره برداری می کنند، خیانت به مردم اصیل است. مهم ترین نقد شریعتی به آشوری، تناقض گویی در برخورد با مفهوم «ملت» است.

او جمع یک میلیون و نیم نفر با پیشینه های مختلف با ۱۹ سال سکونت در فلسطین را، یک «ملت واحد» و «چالاک» خطاب می کند، اما وحدت تاریخی و تمدنیِ ۴۰۰ میلیون عرب که قرن ها داری زبان، دین، نژاد و سرزمین مشترک هستند را به بهانه مرزهای ساختگی پس از جنگ جهانی، «نامعقول» و «فاشیستی» می داند؟ از نظر شریعتی، دفاع آشوری از اسرائیل و همزمان تخریب وحدت عربی، اوج ناهماهنگی و خیانت فکریست.

شریعتی در ادامه، با زبانی طنزآمیز اما برنده، منطق آشوری را به چالش می کشد. او به استناد نژادِ «آشوری» بودنِ نام خانوادگی داریوش آشوری، به صورتی کنایی پیشنهاد می کند که اگر یک روز قدرت های غربی بخواهند با حمایت نظامی و مالی، ادعای «آشوریسم» او را پیش بکشند و به عراق حمله کنند، آیا آشوری هم آن را عادلانه می داند؟ شریعتی این فرض را استهزاء می کند و آن را باطل تر از صهیونیسم نمی داند؛ صهیونیسمی که نه به خاطر حقانیت تاریخی، بلکه به دلیل مصلحت «امپریالیسم بین المللی» برای ایجاد پایگاهی در منطقه، عینیت یافته است.

او آشوری را به «مرغ و پلو خوردن» متهم می کند و می گوید که او همچون یک فیلسوفِ پشت میزی، جنایات صهیونیسم را به «اختلاف مرزی» ساده تقلیل می دهد، در حالی که مسئله، اخراج یک ملت و ارضای یک قدرت امپریالیستی است.

نکته حساس دیگری که شریعتی به آن می تازد، این جمله آشوری است که «اسرائیل بود که ناسیونالیسم عرب را به وجود آورد، نه برعکس». شریعتی با لحنی متعجب می پرسد که مگر کسی چنین ادعایی کرده است؟ 

او این گزاره را نه یک نظریه، بلکه نشانه ای از «عشق کورکننده» نسبت به اسرائیل می داند که باعث شده آشوری به تناقض گویی آشکار دچار شود. از دید شریعتی، اصل سخن آشوری (که ناسیونالیسم عرب در واکنش به اشغالگری شکل گرفته) یک تحریف کامل از تاریخ و یک توجیه برای اشغالگری است.

در نهایت، شریعتی به دفاع آشوری از حق صهیونیسم در فلسطین بر اساس «جنایات نازیسم» اشاره می کند و آن را به سخره می گیرد. از نظر او، این توجیهی است برای اینکه سیاستمداران غربی با بهانه هولوکاست (که گناهش به گردن اعراب نیست)، سرزمین یک ملت فقیر را به اشغال دیگران درآورند. شریعتی تأکید می کند که آشوری با ادعای «فقدان جوهر روشنفکری» برای مخالفان، و «عقده های نژادی» برای اعراب، در حال تکرار همان نگاهِ نژادپرستانه و استعماری است که مدعی نقد آن است.

او آشوری را در زمره روشنفکرانی می داند که برای توجیه سیاست های امپریالیستی، از اصالت و هویت تاریخی ملت های ستمدیده چشم می پوشند و به این ترتیب، خنجری به پیکر جبهه رهایی بخش شرق می زنند.

اسفندماه ۱۳۵۳، شریعتی پس از تحمل ۱۸ ماه زندان انفرادی در کمیته شهربانی آزاد شد. اسارت او را سخت به نور حساس کرده بود، رژیم همه راه های مبارزه اجتماعی را بر او بسته بود، حسینیه ارشاد تعطیل ... و او از تدریس در دانشگاه محروم شده بود.