◄ زلزله بم و نقش راه آهن در عملیاتِ امدادرسانی در شرایط بحرانی

در ساعت 5 و 26 صبح روز جمعه پنجم دی ماه 1382 زمین طی 12 ثانیه بی قراری وحشتناکی کرد و لرزش آن در شهر بم فاجعه بزرگی آفرید که هنوز تلخی آن واقعه از ذهن ما ایرانی ها پاک نشده است. ظرف چند ثانیه دو سوم، شهر 90 هزار نفری بم کشته یا مجروح و ده هزار نفر بی خانمان شدند و ارگ بم با بیش از 2500 سال قدمت به عنوان بزرگترین و قدیمی ترین سازه گِلی جهان به کلی تخریب شد.

با اتحاد و اتفاق نظر دولت و ملت ایران، همه امکانات کشور برای نجات مجروحان و کمک به بازماندگان این حادثه هولناک بسیج شد. اصلی ترین و فوری ترین کارها برقراری بیمارستان صحرایی، انتقال مجروحان به مراکز درمانی و رساندن اقلام حیاتی مثل آب سالم و مواد غذایی برای بازماندگان و جمع آوری و تدفین جنازه ها و مبارزه با شیوع انواع بیماری ها بود که با سرعت در منطقه در حال گسترش بود و از همه مهمتر برقراری امنیت و نظم در منطقه اهمیت داشت تا کارهای امدادرسانی درست و به موقع انجام شود. تمام جاده های منتهی به شهر بم به جهت هجوم یکباره هموطنان با خودروهای شخصی سبک و سنگین برای امداد رسانی به مردم بم تقریبا مسدود شده بود و صف های 10 تا 20 کیلومتری خودروئی همراه با راه بندان شدید در همه جاده های منتهی به شهر بم دیده می شد.

بار تدارکات لوازم و تجهیزات امدادی عمدتا به نیروی هوایی ارتش و سپاه محول شده بود. هواپیماهای مختلف و هلی کوپترها با پذیرش ریسک خیلی بالا توسط خلبانان همیشه قهرمان کار تخلیه مجروحان و ارسال کمک های دولتی و مردمی را به عهده داشتند.

ایران از تمام ظرفیت های نظامی و آموخته های دوران هشت سال دفاع در برابر جنگ تحمیلی عراق علیه ایران استفاده کرد و اکثر فرماندهان دوران این جنگ ظالمانه و نابرابر از جمله سپهبد شهید زنده یاد قاسم سلیمانی، سپهبد شهید زنده یاد احمد کاظمی، و سردار قالیباف و خیلی های دیگر در منطقه حاضر بودند و از طرف دولت آقای خاتمی، مهندس خرم وزیر وقت راه و ترابری مسئولیت مدیرت میدانی عملیات امداد را بر عهده داشتند. علی رغم همه پشتیبانی ها به جهت وسعت خرابی ها و تلفات و تعداد مجروحان مشکل اصلی خودش را نشان داد. گره اصلی کار محدودیت امکان امداد رسانی از طریق هوایی و جاده های تقریبا مسدود شده بود. 

از طرفی ساخت پروژه کلان راه آهن کرمان زاهدان هم تا ایستگاه خودروسازی پیش رفته بود و با توجه به نواقص اجرایی عملا کارگاهی بود و هنوز با بهره برداری عملیاتی فاصله زیادی داشت. با وجود همه نواقص راه آهن، پرسنل خدوم راه آهن همه ریسک ها را به جان خریدند و نقش مهمی را در انتقال تجهیزات و لوازم امدادی و مجروحان حادثه بر عهده گرفتند. با دستور معاونان وقت وزیر راه و ترابری آقایان مهندس افشار و مهندس سعید نژاد سیر و حرکت قطارهای باری و مسافری از یزد و کرمان به سمت ایستگاه نیمه کاره بم آغاز گردید. خاطرم هست فاصله کرمان تا بم را قطارهای طی دو ساعت سیرمی کردند اما مشکل اصلی در برگشت قطارها بود که بین 6 تا 8 ساعت طول می کشید. در برگشت قطارها از بم به کرمان امکان تغییر جهت لوکوموتیو به جهت نبود سینی دوار یا خط مثلث در ایستگاه بم وجود نداشت و بازگشت قطارها با سرعت کم و زمان زیاد به صورت تِندِر عقب ( حرکت به صورت هل واگن ها توسط لوکوموتیو به جای کشش آنها) انجام می شد که مسیر ریلی کرمان بم زمان زیادی اشغال می شد. ماموریت رفع این مشکل به شرکت تراورس واگذار شد. مدیران روسازی این شرکت با انتقال سریع یک کارگاه کامل ریل گذاری با همه ماشین آلات و تجهیزات زیرسازی و روسازی و مصالح مورد نیاز با تلاش شبانه روزی ظرف 24 ساعت خط مثلث ایستگاه بم را احداث کردند و امکان چرخش و تغییر جهت لوکوموتیوها را فراهم کردند. این کار حجم عملیات تداکات و پشتیبانی و امدادرسانی به بم را چندین برابر کرد و تقریبا پس از 48 ساعت سخت و طاقت فرسا، سنگینی بار از روی دوش نیروی هوایی ارتش و سپاه کاسته شد و راه آهن عهده دار نقش اول در ارسال تدارکات و تجهیزات امداد و نجات گردید.

بد نیست در اینجا یادی بکنم از تدبیر و تلاش های شبانه روزی مدیران وقت شرکت تراورس جناب آقای مهندس سید اسماعیل موسوی مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره وقت، آقایان دکتر ذاکری، مهندس کتابچی و مهندس لنگرودی اعضای محترم هیئت مدیره وقت و آقایان مهندس دهقانپور مدیر روسازی وقت شرکت تراورس، مهندس آبفروش و مرحوم مهندس مرادپور و آقای توانائی و رحمتی فر و همه تیم عملیاتی کارگاه تحت امر ایشان بکنم که با دقت و سرعت در کمترین زمان ممکن این عملیات مهم را به انجام رساندند.

*خاطره دکتر عیسی حیدری، معاون روسازی و نائب رئیس هیئت مدیره وقت شرکت تراورس