◄ ژئواکونومی منطقه و آسیب‌پذیری شبکه تأمین خارجی ایران
تحولات اخیر در روابط تجاری ایران با پاکستان و امارات، هم‌زمان با افزایش فشارهای تحریمی بر حمل‌ونقل دریایی، هوایی و ریلی، بیانگر تغییر در معادلات ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی منطقه است.
محدودیت تجارت با این دو کشور و فشار آمریکا بر شرکای اقتصادی ایران، دسترسی به مسیرهای تجاری و خدمات پشتیبان را بیش از گذشته به متغیرهای سیاسی و امنیتی وابسته کرده است.
در چنین شرایطی، آسیب‌پذیری تجارت خارجی ایران را باید در پیوستگی شبکه تأمین بررسی کرد. محدودیت در یک مسیر، بندر یا هاب مالی می‌تواند جریان کالا را در سایر بخش‌های شبکه مختل کند. از منظر ژئولجستیکی، وجود مسیرهای جایگزین زمانی ارزش راهبردی دارد که ظرفیت واقعی عبور، امکان جابه‌جایی ناوگان، ترتیبات مرزی و دسترسی به خدمات مالی و بیمه‌ای، استفاده از آن‌ها را در شرایط محدودیت ممکن سازد.
مسیرهای عبوری از ترکیه، ترکمنستان، افغانستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان می‌توانند بخشی از ظرفیت جایگزینی را تأمین کنند؛ بااین‌حال، انتقال بار به این مسیرها بدون ارزیابی ظرفیت عملیاتی و هماهنگی با کشورهای مسیر، احتمال ایجاد گلوگاه‌های جدید و افزایش هزینه و زمان حمل را در پی دارد. ضرورت دارد ظرفیت قابل استفاده هر مسیر، محدودیت‌های عبور و امکان انتقال بار در سناریوهای مختلف به‌طور مستمر ارزیابی شود.
از این منظر، سیاست کریدوری ایران باید با دیپلماسی اقتصادی، مدیریت ریسک تجارت خارجی و برنامه‌ریزی لجستیکی پیوند عملیاتی داشته باشد. تدوین سازوکار ملی تداوم اتصال و تأمین خارجی، با مشارکت دولت، بخش خصوصی و اپراتورهای حمل‌ونقل و لجستیک، می‌تواند زمینه تصمیم‌گیری به‌موقع درباره تغییر مسیر، اولویت‌بندی کالاها و استفاده از ظرفیت‌های جایگزین را فراهم کند.
سناریوهای پیش‌روی شبکه تأمین خارجی:۱. اختلال محدود و موضعی۲. اختلال هم‌زمان در چند مسیر اصلی۳. گسست فراگیر شبکه تأمین خارجی
جایگاه ایران در ژئواکونومی منطقه، به میزان توانایی کشور در حفظ جریان تجارت در برابر تغییرات ژئوپلیتیکی وابسته است. مزیت کریدوری زمانی به مزیت اقتصادی تبدیل می‌شود که شبکه حمل‌ونقل و تأمین کشور، امکان استمرار عملیات و بازآرایی مسیرها را در شرایط محدودیت داشته باشد.
