◄ چالشها و راهکارهای رشد صنعت کشتیسازی در ایران
تیننیوز| نوسازی ناوگان دریایی و برآورده کردن نیازهای این صنعت در دوران پسابرجام از ارکان مهمی است که مسئولان همواره تاکیدات فراوانی نسبت به آن دارند، اما برای رسیدن به این مهم در بخشی از صنایع مرتبط از جمله صنعت کشتیسازی مشکلات جدی وجود دارد.
به گزارش تیننیوز، صنعت کشتیسازی همچون صنعت خودروسازی جزو صنایع مادر شناخته میشود و هرگونه پیشرفت در این صنعت میتواند همزمان صنایع وابسته در کشور از قبیل صنعت فولاد، ساخت تجهیزات و ماشینآلات و سازندگان قطعات را فعال کند و ضمن ایجاد اشتغال، زمینهساز پیشرفت و ورود تکنولوژیهای نوین در صنایع دریایی میشود.
به گفته محمد مونسان کارشناس ارشد صنعت دریایی شاید بتوان گفت انگیزه ساخت کشتی اقیانوس پیما از سال 78 در ایران بطور جدی کلید خورد، ولی پس از گذشت 18 سال، این صنعت هنوز نتوانسته است جوابگوی هزینهها وسرمایهگذاریهای کلانی باشد که در این صنعت انجام شده است.
اگرچه در ساخت کشتیهای کوچک مشکل چندانی در کشور وجود ندارد، اما تاکنون مباحث طولانی و بینتیجهای برای رفع موانع ساخت کشتیهای اقیانوس پیما در کشور انجام شده که هیچکدام به نتیجه مطلوب نرسیده و علل داخلی و خارجی متعددی داشته است که همگان بر آن واقفند. بنابراین باید یک راهحل معقولانهای از طرف صاحبنظران جامعه دریایی ارائه گردد که راه طی شده 18 ساله را به نتیجه برساند.
مونسان راهکار نجات و احیای صنعت کشتیسازی در ایران را «اجاره بلند مدت کارخانجات کشتیسازی به شریک خارجی با امتیازات خاص» میداند و معتقد است این امتیازات خاص، شامل تضمین سالیانه ساخت و تعمیرات تعدادی کشتی است. برای مثال کارخانجات ساخت کشتی اقیانوس پیما به مدت 10 سال به یک شرکت کره ای یا چینی تحت مدیریت خودشان اجاره داده شود با این شرط که از نیروی انسانی ایرانی استفاده شود (البته تا جای ممکن) و در عوض ایران تضمین کند که مثلا در سال، سفارش ساخت حداقل 4 فروند کشتی اقیانوس پیما و 15 فروند کشتی های کوچک و 40 فروند تعمیرات کشتی را به این شرکت می سپارد.
مونسان این را هم گفت از شرکتهای کشتیرانی نمی توان توقع داشت که بالاجبار به کشتیسازیهای ما سفارش ساخت بدهند ولی می توان توقع داشت که بخشی از نیازهای سالیانه خود در بخش ساخت و تعمیرات را به صورت تضمین شده به شریک خارجی مستقر در ایران بسپارند و در عوض کشتی را با فاینانس همان کشور و به موقع و مطابق قیمت بین المللی تحویل بگیرند.
برخی از منتقدین این طرح میگویند که قبلا پیشنهاد به جوینت خارجی داده شده ولی نیامدند در صورتیکه اگر چنین پیشنهادی (شامل تضمین سفارش ساخت سالیانه) به آنها ارائه میشد قطعا و مسلما میپذیرفتند، زیرا در شرایط فعلی که بسیاری از کشتی سازیهای دنیا بیکار هستند و رقابت شدید بین کارخانجات برای گرفتن سفارش در جریان است، مسلما تضمین سالیانه سفارش، یک پیشنهاد غیر قابل صرفنظر است.
بانکها با دریا آشنا نیستند
در همین رابطه یک کارشناس حمل و نقل دریایی با اشاره به عدم استقبال بانکها برای تسهیلات دهی توسعه صنعت دریایی کشور، میگوید وقتی تسهیلاتی برای ساخت یک فروند کشتی در نظر گرفته شود، بانک اینگونه متصور است که این کشتی وارد دریا شده و میرود، بنابراین از ارائه تسهیلات به این صنعت هراس دارد چون بانکها به دنبال سرمایهگذاری در بخشهای زود بازده و پرمنعفت هستند.
به گفته وی در کشور چین، مشوقهایی برای دریافت تسهیلات از سوی بانکها ایجاد میشود و آنها تسهیلات با نرخ سود دو تا سه درصد برای ساخت کشتی پرداخت میکنند اما در کشور ما تسهیلات با سودهای بالای 27 تا 29 درصد ارائه میشود که اصلا برای سازنده و مالک صرفه اقتصادی ندارد ضمن آنکه پرداخت تسهیلات هم با شرایط سخت انجام میشود.
قطعا ارائه تسهیلات برای پروژهای نظیر ساخت کشتی، در طولانیمدت سود بالاتری نسبت به پروژههای زودبازده دارد اما چون بانکهای ما با بخش دریا آشنا نیستند با تردید وارد تسهیلاتدهی به بخش صنعت حمل و نقل دریایی میشوند.
سمیعی این را هم گفت که بانکهای ما در پروژههای کشتیسازی بسیار ضعیف وارد میشوند و هنوز ندیدهام که بانکی به راحتی و با استقبال برای ساخت کشتی وارد شود.
خصوصیسازی گام نخست رونق کشتیسازی
به گفته کارشناناس بیاعتمادی و عدم ثبات در مدیریت بخشی از مشکلات صنعت کشتیسازی است. به طوریکه ارسلان غمگین مدیرعامل کشتیسازی اروندان، معتقد است مالکان کشتی در ایران در سنوات گذشته سعی کردهاند، نیاز خود را با خریدهای بینالمللی مرتفع سازند، چراکه در صنعت کشتیسازی ثبات مدیریت کمتر وجود داشته و بهای تجربیات مدیریتی مدیران به سرعت از بین میرود و هر تیم مدیریتی حداقل یک بار هزینه آزمایش و خطا را به صنعت کشتیسازی تحمیل میکند. وقتی ثبات در مدیریت وجود ندارد مالکان هم توجیهاتی برای عدم اعتماد به صنایع داخلی پیدا میکنند. معمولا عدم
سلامت عملکرد و خدای ناکرده فسادها در تغییرات مدیریت و نابسامانیهای سطح مدیران بیشتر اتفاق میافتد.
در همین زمینه محمد وافری یک فعال صنعت کشتیسازی، خصوصیسازی را گام نخست رونق کشتیسازی میداند و با تاکید بر لزوم تغییر مدیریت از دولتی به خصوصی، میگوید باید مدیریتها آزادسازی شوند و در اختیار بخش خصوصی قرار گیرد. بخش خصوصی هم باید بتواند از طریق فرصتهای گفتوگو با دولت امکان تعدیل و تغییر قوانین و انعطافپذیر کردن قوانین را داشته باشد.
به گفته وافری اتاقهای صنایع، باید اتاقهای مستقل غیرسیاسی باشند که بتوانند از منظر صنعت و اقتصاد در یک گفتمان اقتصادی و فضای کاملا تخصصی، مطالبات خود را دنبال کنند. وقتی مدیریت خصوصی شود زمان و هزینه قابل درک، تعهدات قابل انجام و کوتاهی در تعهدات قابل اندازهگیری است، ضمن اینکه طرح مطالبات از طریق حقوقی قابل اندازهگیری است و توجیهات سیاسی و دولتی پیدا نمیکند.
کارشناسان معتقدند با توجه به نقش ژئوپلتیكی ایران و مرزهای آبی مناسب در شمال و جنوب و همچنین بحث شاهراههای ارتباطی ایران با آسیای جنوب شرقی، كشورهای عربی و اروپایی كه میتوان با استفاده از مزیتهای آبی درآمدهای ترانزیتی را افزایش داد، لزوم توجه به ساخت بیش از پیش احساس میشود، و با توجه به اینکه در دوران پسابرجام هستیم، اگر نتوانیم راهکار مناسب ارائه دهیم، بازار کشتیسازی ایران بطور تمام و کمال به خارجیها واگذار میشود و این صنعت روز به روز دچار شرایط وخیمتری خواهد شد.