◄ ظرفیت ها و چالش های پیش روی حمل و نقل جاده ای در زنجیره ترانزیت ایران
حمل و نقل جاده ای با تکیه بر موقعیت جغرافیایی ایران، نقش محوری در ترانزیت و درآمد ارزی دارد. با این حال، نوسازی ناوگان، بهبود کیفیت جاده ها و تسهیل فرآیندهای مرزی، پیش‌شرط اصلی برای تبدیل این ظرفیت به سود اقتصادی پایدار است.
حمل و نقل جاده ای در ساختار ترانزیت ایران جایگاهی محوری دارد؛ به گونه ای که می توان آن را ستون فقرات جابه جایی کالای عبوری در کشور دانست. نبود دسترسی گسترده به شبکه ریلی در بسیاری از مسیرها، انعطاف بالای حمل جاده ای در رسیدن به پایانه های مرزی و توانایی ارائه خدمات در تا در، باعث شده است سهم این شیوه حمل در ترانزیت کالا و صادرات غیرنفتی چشمگیر باشد.
به گزارش تین نیوز، حمل و نقل جاده ای حلقه اتصال میان مراکز تولید، بنادر و پایانه های مرزی است و در کشور ما با وسعت جغرافیایی قابل توجه و مرزهای متعدد، نقش آن فراتر از یک گزینه جایگزین است.
در عمل، بخش عمده جابه جایی کالاهای عبوری در ایران از طریق جاده انجام می شود، زیرا ایران با چند کشور همسایه مرز مشترک دارد و کامیون می تواند بدون تغییر شیوه حمل، کالا را تا مقصد نهایی جابه جا کند.
همچنین امکان تغییر مسیر، حمل محموله های کوچک و خدمات در تا در، جاده را برای صاحبان کالا جذاب می کند.
ضمن این که تخلیه کالا از کشتی در بنادر جنوبی و انتقال آن به مرزهای شمالی و شمال غربی، عمدتاً بر دوش ناوگان جاده ای است و این که جاده تنها راه دسترسی بسیاری از مناطق کشور به شبکه تجارت است.
اثر اقتصادی حمل و نقل جاده ای بر درآمد و اشتغال
موقعیت ایران در مسیر ارتباطی میان اروپا، آسیای مرکزی و جنوب آسیا، یکی از مهم ترین ظرفیت های اقتصادی کشور و حمل ونقل جاده ای ابزار اصلی بهره برداری از این موقعیت است؛ چراکه کریدورهای شمال جنوب و شرق غرب، در حلقه نهایی خود به جاده و پایانه های مرزی متکی هستند.
در همین حال، رشد تجارت منطقه ای و تغییر مسیرهای سنتی حمل، فرصتی تازه برای جذب محموله های عبوری ایجاد کرده است. بهره گیری از این فرصت، به کیفیت جاده ها، سرعت تشریفات مرزی، هزینه حمل و رقابت پذیری مسیرهای ایرانی وابسته است.
در عین حال هرچه شرکت های ایرانی سهم بیشتری از حمل بار و خدمات جانبی داشته باشند، منافع ارزی بیشتری نصیب اقتصاد کشور می شود.
اما با وجود ظرفیت های موجود، موانعی جدی نیز بر سر راه حمل و نقل جاده ای وجود دارد که یکی از مهمترین آنها فرسودگی بخشی از ناوگان و هزینه بالای نوسازی است.
کیفیت نامتوازن جاده ها در برخی محورهای ترانزیتی، طولانی شدن تشریفات گمرکی و توقف کالا در مرزها، هزینه بالای حمل و نقل و رقابت با مسیرهای جایگزین منطقه ای و محدودیت زیرساخت های پایانه ای و خدمات پشتیبانی نیز از دیگر چالش های موجود هستند.
این درحالی است که مطالعات بانک جهانی درباره کریدورهای تجاری نشان می دهد توسعه زیرساخت به تنهایی برای افزایش رقابت پذیری کافی نیست و تسهیل تجارت، هماهنگی میان کشورهای مسیر و کاهش زمان توقف در مرزها نیز اهمیت اساسی دارد.
بنابراین برای تثبیت جایگاه حمل و نقل جاده ای در ترانزیت کشور، اولویت ها باید ابتدا بر محور نوسازی ناوگان و حمایت از سرمایه گذاری در کامیون های کم مصرف و سپس بر توسعه سامانه های هوشمند گمرکی و پنجره واحد تجارت، نگهداری و بهسازی محورهای ترانزیتی اصلی، ایجاد مراکز لجستیکی و پارکینگ های استاندارد در مرزها و تقویت همکاری منطقه ای و توافق های حمل و نقل بین المللی استوار باشد.
با این حال می توان گفت حمل و نقل جاده ای جایگاهی بی بدیل در ترانزیت ایران دارد؛ از یک سو ابزار اصلی بهره برداری از موقعیت جغرافیایی کشور و از سوی دیگر پیشران اشتغال و درآمد ارزی در مناطق مرزی است. گرچه، تبدیل این ظرفیت به منفعت پایدار اقتصادی، به نوسازی ناوگان، بهبود کیفیت جاده ها، تسهیل فرآیندهای مرزی و افزایش مشارکت شرکت های ایرانی وابسته است.
