ناوگان داخلی چشم بهراه کشتیهای خارجی
تیننیوز| میگویند «چراغی که به منزل رواست، به مسجد حرام است»؛ این شاید عامیانهترین تعبیری باشد که بتوان در نقد بیتوجهی به تولید داخل و استفاده از محصولات خارجی به کار برد؛ آن هم در جایی که محصول داخلی با کیفیت و شرایط بهتری درحال تولید باشد.
درباره بسیاری از صنایع از جمله صنایع کشتیسازی نیز سالهاست چنین انتقادی وجود دارد و کشتیسازان از حجم بالای سفارش خارجی و بیتوجهی به تولید داخل، آهشان به آسمان بلند است. ازسوی دیگر باید حرف دل مشتریان این صنعت را هم شنید که میگویند کشتیسازان داخلی، در تحویل سفارش تاخیر دارند و ساخت کشتی از سوی آنها آنقدر طول میکشد که هزینهها بالا میرود و خرج بیشتری بر دوش کارفرما میافتد. مشکلات کشتیسازان سالهاست پابرجاست و چالش همیشگی کشتیسازان با سفارش خارجی نیز همواره محل بحث بوده است. در این میان شاید بتوان با گوش کردن سخنان دو طرف،
روزنههای امیدی برای کاهش این مشکلات و تلاش برای همکاری مسالمتآمیز کشتیسازان و مشتریان این بخش یافت.
در چندروز گذشته کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد قرارداد ساخت کشتی را با هیوندای کرهجنوبی به عنوان بزرگترین گروه کشتیسازی جهان به امضا رسانده است. براساس این قرارداد، ساخت کشتیهای کانتینری مگاسایز با ظرفیت ۱۴ هزار و ۵۰۰ تیاییو و تانکرهای حمل مشتقات نفتی و محمولات شیمیایی ۴۹ هزار تنی با تامین مالی بانکها و شرکتهای کرهای انجام خواهد شد. کشتیهای کانتینربر سفارش شده در نوع خود نخستین شناورهای نسل جدید با چنین ابعادی است که در اختیار ناوگان ملی جمهوری اسلامی قرار میگیرد. بر اساس این قرارداد نخستین کشتی در نیمه نخست سال ۱۳۹۷
تحویل خواهد شد.
کشتیرانی ایران اعلام کرد این قرارداد، به عنوان نخستین سفارش ساخت کشتی ایران در یاردهای بینالمللی پس از توافق هستهای ایران و کشورهای ۱+۵ و اجرای برجام، دستاورد مهمی است، با این حال این خبر در میان کارشناسان و دستاندرکاران صنعت دریایی کشور با واکنش مطلوبی همراه نبوده و دوباره بحث چالش صنعت دریایی ایران با سفارش خارجی را داغ کرده است؛ بحثی که میگوید وقتی توان کشتیسازی در داخل وجود دارد، نباید سفارش خارجی داده شود.
حمید رضاییان اصل، مدیرعامل مجتمع کشتیسازی ایزوایکو بعد از اعلام خبر انعقاد قرارداد ساخت ۱۰ کشتی با شرکت هیوندای، در جمع خبرنگاران گفت: ایزوایکو آمادگی دارد در هر اندازهای برای کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران کشتی بسازد. او افزود: تلاش میشود، با برنامهای استراتژیک، ایزوایکو به شرکت برتر در کشتیسازی تبدیل شود، به گونهای که بتواند شناورها را در هر سطحی بسازد زیرا دانش، توان، نیروی انسانی و زیرساخت کامل را برای این کار در اختیار دارد.
رضاییان اصل معتقد است کمکاری کارفرمایان در زمینه پیشپرداختهای برخی سفارشها موجب بدعهدی کشتیسازان و طول کشیدن روند ساخت و تحویل کشتی شده است.
رضاییان اصل میگوید: در شرایطی که توان داخلی وجود دارد، سفارش خارجی به منزله کمتوجهی به کشتیسازان داخلی است؛ بهویژه وقتی شرکتی مانند ایزوایکو توان رقابت با کشتیسازان خارجی را داشته و هیچ مشکلی در مدیریت زمان، قیمت و دانش ندارد، مشخص نیست چرا کشتیرانی داخلی به ما سفارش نمیدهد. مدیرعامل ایزوایکو معتقد است صنعت کشتیسازی کره اساس خود را از صنعت کشتیسازی ایران گرفته است. او میافزاید: یکی از مدیران کرهای میگفت وقتی ما نخستین کشتی را ساختیم، بلافاصله آن را اوراق کردیم، درحالی که کشتی ساخت ایران هیچ مشکلی ندارد.
رضاییان اصل ادامه میدهد: اگر سفارش ساخت کشتی را با همان شرایطی که به خارجیها میدهند به ایزوایکو بدهند، توانایی آن وجود دارد که سفارشها در زمان، قیمت و کیفیت برابر با خارجیها ساخته شود و در این زمینه این شرکت هرنوع تضمینی که لازم باشد به سفارشدهنده خواهد داد.
چرا سفارش خارجی میدهیم؟
درحالی که مدیرعامل ایزوایکو از توان بالای داخلی در ساخت شناورهای مورد نیاز کشور سخن میگوید، برخی مسائل مانند طول کشیدن روند ساخت در داخل و تاخیر در تحویل محصول نهایی، از مهمترین دغدغههایی است که درباره سفارشهای داخلی وجود دارد.
محمد سوری، مدیرعامل پیشین شرکت ملی نفتکش ایران درباره دلایلی که مشتریان را وادار میکند سفارش خارجی را به داخلی ترجیح دهند، میگوید: در کنار هر کشتیسازی باید یک سیستم بانکی باشد که برای سازنده تسهیلات مناسب و آسانی فراهم کند اما در ایران چنین تسهیلاتی نداریم، از سوی دیگر چون زمان ساخت کشتی در ایران طولانی میشود هزینه بهره و تسهیلات نیز افزایش مییابد و این امر پروژه را غیراقتصادی میکند.
به گفته سوری، کشتیسازی در کشوری بهصرفه است که ماشینآلات، ورق فولادی و تجهیزات نرمافزاری را خودش تولید کند اما اگر قرار باشد ورق فولادی که باید متناسب با شرایط دریایی باشد و ماشینآلات اینکار از خارج وارد و در ایران فقط پوسته کشتی ساخته شود، بهصرفه نخواهد بود. در واقع با واردات مواد اولیه و درگیر شدن در بروکراسی اداری، هزینه و زمان تولید بالا میرود، درحالی که کرهجنوبی رکورد تولید کشتی در ۴۶ روز را هم به ثبت رسانده و میتواند کشتی را ارزانتر از سایر نقاط دنیا بسازد. این فعال صنعت دریایی یادآور میشود: دانش ما در ساختوساز
صنایع سنگین، پایین و هماهنگ کردن یک تیم کاری بالای هزار نفر هم بسیار دشوار است، درحالی که در کشتیسازی صنعتی باید ۱۰ هزار نفر را هماهنگ کرد.
او با اس تناد به این دلایل و تاکید بر تاخیر ساخت کشتی در ایران و هزینهبر بودن آن، معتقد است در رقابت با غولهای کشتیسازی مانند کره و ژاپن، ایران در زمینه ساخت کشتیهای بزرگ یعنی از تناژ ۱۰ هزار تن به بالا مزیت نسبی ندارد.
چه میتوان کرد؟
آنچه تاکنون بیان شد، میتواند سفارش ساخت به خارج از سوی کشتیرانیهای داخلی را مجاز جلوه دهد و آنان را از اتهام بیتوجهی به صنعت داخلی تبرئه کند، با این حال برخی کارشناسان معتقدند حتی اگر مشکلاتی در تولید داخل وجود دارد نباید آن را کنار گذاشت بلکه باید هرچه زودتر مشکل حل و سفارش به داخلیها داده شود.
مالک علیمحمدی، مشاور پیشین شرکت کشتیسازی ایزوایکو معتقد است بزرگترین چالشی که در حوزههای مختلف صنعت کشور وجود دارد این است که التزام به قوانین و تاکیدات رهبر معظم انقلاب فراگیر نشده، درحالی که این التزام باید در بخشهای مدیریت کلان و کوچکترین بخشهای مدیریتی در کشور وجود داشته باشد که یکی از این سخنان، تاکیدبر تولید داخل و اقتصاد مقاومتی است.
این فعال صنعت کشتیسازی یکی از مشکلات صنعت کشتیسازی را مسائل مدیریتی میداند و میگوید: در حال حاضر مدیرانی در کشتیسازی مسئولیت دارند که به هیچ عنوان از کشتیسازی سررشته نداشته و حتی کوچکترین شناختی از این حوزه ندارند؛ با چنین شرایطی چطور میتوانیم به اهداف مدنظر خود در کشتیسازی برسیم؟ بنابراین یکی از مشکلات جدی صنعت کشتیسازی، نبود مدیران توانمند و آگاه نسبت به حوزه تحت مدیریتشان است و برای حل این مشکل که میتواند منجربه رفع چالش واردات شود، باید انتخاب مدیران توانمند در حوزه کشتیسازی در دستور کار قرار گیرد.
او یکی دیگر از معضلات کشتیسازیها را مشکلات مالیاتی میداند و میافزاید: در حال حاضر وضع مالیات بالا برای تولیدکنندگان حتی در زمانی که سودی ندارند، تبدیل به چالش مهمی شده است. این باعث شده فعالیتهای تولیدی صرفه اقتصادی چندانی نداشته باشد. پیشتر این بخش معاف از مالیات بود اما اکنون و در شرایطی که کشتیسازیها هیچ سودی ندارند، همچنان از آنها مالیات دریافت میشود. این مشکلی است که بر مشکلات مالی کشتیسازان افزوده است. در واقع دولت با دریافت مالیات از کشتیسازان با دست خود به مشکلات کشتیسازی افزوده است. به گفته علیمحمدی برخی
قوانین تامین اجتماعی و مسائل بانکی نیز مشکلات کشتیسازان را دو چندان کرده است.
این کارشناس صنعت دریایی با تاکید بر اینکه نیروی انسانی توانمند و امنیت سرمایهگذاری در کشور وجود دارد، تاکید میکند: مشکلات یادشده، مانع استفاده بهینه از ظرفیتهای موجود شده است.
حل مشکل کشتیسازان مقدم بر واردات
اگرچه مشکلات کشتیسازان داخلی، به نوعی راه را برای سفارشهای ساخت خارجی باز گذاشته، اما علیمحمدی معتقد است با وجود مشکلات کشتیسازان، نمیتوان به واردات مجوز داد بلکه دستاندرکاران صنایع دریایی و فعالان این حوزه باید با همفکری و همگرایی، اصلاحات ساختاری لازم را انجام دهند و کشتیسازی داخل را تقویت کنند. به گفته او حل مشکلات مدیریتی در صدر اولویتهای این اصلاحات قرار دارد.
او توضیح میدهد: چالشهای صنعت کشتیسازی داخل باید در سطح وزیر صنعت، معدن و تجارت و معاونان او مطرح و درباره آن تصمیمگیری شود. در شرایطی که کشتیسازان اثبات کردند توان لازم را دارند باید کار را به آنها سپرد، البته میتوانیم از مشاوران خارجی نیز بهره بگیریم.
این فعال صنعت کشتیسازی یادآور میشود: درست است واردات یکی از ابزارهای توسعه است و نمیتوانیم بگوییم نباید واردات داشته باشیم اما واردات باید هوشمندانه باشد. یعنی باید آنچه در کشور وجود ندارد و به آن نیاز داریم را وارد کنیم اما وقتی امکانات کشتیسازی مانند سختافزار، نیروی انسانی و شیپیارد موجود است، باید اولویت را به حل مشکلات و استفاده از تولید داخل داد و در کنار آن واردات نیز میتواند انجام شود.