صنعت ریلی را سودآور کنیم
تیننیوز| صنعت ریلی یکی از اولویتهای تخصیص بودجه در سال ۹۶ است. در برنامه ششم توسعه و در سیاستهای اقتصاد مقاومتی نیز بهطور ویژه به این بخش پرداخته شده است.
همه این مسائل نشاندهنده آن است که اهمیت و جایگاه صنعت ریلی در اقتصاد یک کشور برای مسئولان و تصمیمگیران کشور روشن شده است. با این حال همچنان این مسئله که از تولید داخل استفاده کنیم یا راه واردات ناوگان را نیز باز بگذاریم، از دغدغههای اصلی این حوزه است.
وزیر صنعت، معدن و تجارت میگوید با واردات هر نوع واگن به کشور مخالف است و وزیر راه و شهرسازی معتقد است در شرایطی که تولید داخل نمیتواند بهطور کامل نیازهای حملونقل ریلی را پوشش دهد، نمیتوان بهطور کامل با واردات مخالفت کرد. در این میان برخی کارشناسان معتقدند تولید داخل توان تامین همه نیازهای کشور را دارد؛ به شرط آنکه با عمل به برخی راهکارها، زمینه حضور سرمایهگذاران بخش خصوصی در این حوزه فراهم شود.
در حال حاضر در ایران ۶ کارخانه واگنسازی کوچک و بزرگ فعال هستند که توان تولید انواع واگن باری، واگن مسافری، واگن مترو، لکوموتیو، انواع ترنست و ریلباس را دارند. حدود ۴۰ کارخانه وکارگاه به کارخانههای واگنسازی در زمینه ساخت قطعات واجزای واگنها خدمات میدهند.
محمد جواد فخاری، مدیرعامل شرکت «ریل ترابر سبا» تاکید میکند: باتوجه به فعالیت این شرکتها صنعت ریلی کشور قابلیت رفع نیاز داخل، همه نیازهای خاورمیانه و حتی برخی کشورهای بزرگ آسیایی را دارد.
این کارشناس صنعت ریلی اظهار میکند: در حال حاضر بخش زیادی از این مجموعهها یا تعطیل است یا با ۱۰درصد ظرفیت فعالیت میکند، این در حالی است که کشورهایی مانند هند، روسیه، اوکراین و چین برای جلوگیری از تعطیلی کارخانهها و کاهش بیکاری، حاضرند به صاحبان این صنعت کمک بلاعوض کنند تا تولیداتشان را با کمترین سود بانکی و با اقساط بلندمدت به ایران بفروشند.
فخاری معتقد است چنین همکاریهایی از سوی بانکها و وزارتخانههای مرتبط برای فراهم کردن بستر تولید مطلوب در صنعت ریلی در کشور ما وجود ندارد و همین مسئله به مشکلاتی مانند تعطیلی کارخانهها و افزایش بیکاری دامن زده است.
سهم واردات از تولید داخل
وزیر صنعت، معدن و تجارت تاکید میکند که به هیچ عنوان نباید واگن از خارج خریداری شود اما در مقابل وزیر راه و شهرسازی معتقد است تولید داخل، توان تامین همه نیاز کشور را ندارد. حال این پرسش مطرح میشود که در ایران در چه بخشهایی از ساخت واگن خودکفا هستیم و در چه بخشهایی هنوز نیاز به واردات داریم؟
مدیرعامل ریلترابرسبا در پاسخ به این پرسش میگوید: در زمینه انواع واگنهای باری حدود ۳درصد به تولید خارجی وابستگی وجود دارد. این نیاز در بخش انواع واگنهای مسافری و مترو حدود ۱۵درصد است. به گفته این کارشناس صنعت ریلی، در حوزه ترنست و ریلباس نیاز حدود ۲۵درصدی به محصولات و قطعات خارجی داریم و حدود ۳۰درصد نیاز کشورمان در زمینه انواع لکوموتیو باری، مسافری و مانوری و ماشینآلات فنی، باید از طریق واردات تامین شود.
او با یادآوری اینکه اگر سفارش خرید داخلی افزایش یابد، ساخت قطعات خارجی در داخل نیز به راحتی امکانپذیر خواهد بود، اظهار میکند: در حال حاضر کارخانههای تولید ناوگان ریلی ایران از نظر منابع انسانی، فضا و مکان، ابزار و تجهیزات، توانمندتر از بسیاری از کشورهای مطرح و صاحبنام در این صنعت هستند اما اعمال قوانین و سیاستگذاریهای نادرست، موجب زمینگیر شدن این شرکتها شده است.
راهکارهای حمایتی از تولید داخل
این فعال صنعت ریلی معتقد است باتوجه به آنچه بیان شد، نباید هیچ محصول خارجی ثبت سفارش و وارد شود و دولتمردان نه تنها باید به شدت از هرگونه واردات جلوگیری کنند، بلکه باید به منظور صادرات انواع محصولات ریلی ساخت ایران در سفرهای خارجی مختلف، مذاکره داشته باشند. به گفته او در این زمینه از جمله اقداماتی که میتوان انجام داد، فراهم کردن زمینه بازدید سفیران خارجی از تولیدات ریلی و آشنا ساختن آنها با توان صنعت ریلی ایران از سوی وزارت امور خارجه کشور است. در راستای اقتصادی و سودده کردن صنعت ریلی، دولت میتواند برخی اقدامات را انجام دهد. فخاری معتقد است دولت باید
برای حمایت از تولید داخل و ارتقای سطح کیفی محصولات، علاوه بر تامین منابع مالی، نظارت و کنترل کیفیت را افزایش دهد. ازسوی دیگر سازندگان داخلی نیز باید تلاش کنند با وارد کردن فناوریهای نوین سطح کیفی محصولات را افزایش دهند.
علاوهبر این ارائه برخی تسهیلات به تولیدکنندگان مانند حذف مالیات، حذف عوارض گمرکی، کمک در زمینه بیمه برای اشتغالزایی، تامین منابع بانکی ارزانقیمت و تعیین جایزه صادراتی از جمله اقداماتی است که میتواند در راستای توسعه و پویاشدن این صنعت موثر باشد.
صنعت ریلی زیانده است؟
باتوجه به آنچه فخاری درباره مشکلات صنعت ریلی میگوید، به نظر نمیرسد این صنعت بستر مناسبی برای سودآوری، دستکم در شرایط موجود باشد. او نیز تایید میکند که صنعت ریلی مسافری جزو صنایعی است که به شدت زیانده است. به گفته او یکی از دلایل این زیان، بالا بودن نرخ سوخت در حملونقل ریلی در مقایسه با جادهای است، آن هم در شرایطی که حملونقل ریلی یک هفتم حملونقل جادهای سوخت مصرف میکند. از سوی دیگر نرخ نیروی کشش در حملونقل ریلی بالاست و در سرمایهگذاریهای جدید حدود ۶۰درصد درآمد به این بخش اختصاص داده میشود. گرانی خدمات راهآهن،
افزایش شدید نرخ تعمیرات واگنها و قطعات، افزایش نرخ حقوق و مزایای کارگری، افزایش شدید نرخ کترینگ و تجهیزات مصرفی داخل قطار و افزایش شدید هزینههای سربار و پیشبینی نشده، از دیگر دلایلی است که فخاری با استناد به آنها، صنعت ریلی کشور را زیانده ارزیابی میکند.
به گفته این کارشناس صنعت ریلی، کاهش شدید ضریب اشغال واگنها نیز یکی از موانع اقتصادی بودن حملونقل ریلی است، به طوری که در برخی مسیرها و تاریخها، قطارها با ۲۰درصد ظرفیت خود تردد میکنند. او همچنین یادآور میشود: انحصاری بودن تعمیرات، موجب افزایش شدید قیمتها در این بخش شده و هیچ نهادی نیز در راهآهن بر این وضعیت نظارت ندارد.
راهکارهای ایجاد جذابیت در صنعت داخل
فخاری با اشاره به اینکه قیمت واگن داخلی، حدود ۴۰درصد از نمونه خارجی ارزانتر است، تصریح میکند: به دلیل مشکلات بیان شده، همچنان سرمایهگذاری در این بخش زیانده است و صرفه چندانی ندارد.
وی برای ایجاد جاذبههای لازم در زمینه سرمایهگذاری بخش خصوصی در بخشهای مختلف صنعت ریلی مانند ساخت واگن باری و مسافری، راهکارهایی پیشنهاد میدهد که تامین منابع بانکی بدون سود و تامین سود بانکی از محل صرفهجویی حاملهای انرژی تا ۷۵درصد سرمایهگذاری یکی از آن موارد است.
معافیت مالیاتی تا پایان پرداخت اقساط و حذف مالیات ارزش افزوده در خرید واگن و همه معاملات از زمان بهرهبرداری به مدت ۱۰ سال، از دیگر پیشنهادهای این کارشناس ریلی برای اقتصادی کردن این حوزه است.
او همچنین حذف عوارض گمرکی برای قطعات وارداتی، تامین سرمایه در گردش کارخانههای داخلی از طریق منابع بانکی و کاهش سهم مطالبات راهآهن از سرمایهگذاران را از جمله راهکارهای تشویق بخش خصوصی به حضور در صنعت ریلی میداند.
مدیرعامل ریلترابرسبا یادآور میشود: در همه حوزههای اقتصادی، جذب سرمایهگذاری شرایطی دارد که در صنعت ریلی نیز باید فراهم شود.
به گفته او، سرمایهگذاری در صورتی اتفاق میافتد که سرمایه در امنیت همهجانبه و سرمایهگذاری دارای سود قابل قبول باشد. همچنین لازم است دوران بازگشت سرمایه کوتاه و پروژه از مطالعات دقیق و فنی برخوردار باشد.
به اعتقاد این کارشناس، در سرمایهگذاری باید حاکمیت قانون جایگزین سلیقه فردی شود و این نکته مورد توجه باشد که پروژه در داخل کشور کارآفرینی کند و به عوامل خارجی وابستگی نداشته باشد.