|
کد خبر
۱۰۵۹۷۸
کپی شد
عیارسنجی بوئینگ و ایرباس
تیننیوز| گذر ایران از تحریمها و فراهم شدن امکان خرید هواپیماهای نو از شرکتهای معتبر هواپیماساز جهان، مسابقه بوئینگ و ایرباس در آسمان ایران را رقم زد. متولیان صنعت هوایی کشور این روزها در حال رایزنیهای جداگانه برای اجرایی کردن توافق خود با این دو شرکت هواپیماساز بعد از مجوز وزارت خزانهداری آمریکا هستند. در حال حاضر ١٥٦ فروند هواپیما در ایران در حال پرواز است، اما مقرر شده، ظرفیت ناوگان فعال، به ٣٧٧ فروند هواپیمای مسافربری تبدیل شود. اما سوال مطرحشده این است که خرید هواپیما از کدام غول هوایی برای ایران به صرفه است؟ «دنیای اقتصاد» به
عیارسنجی بوئینگ و ایرباس پرداخته است.
ایران با سفارش همزمان به دو غول هوایی جهان برای خرید ٢٢١ فروند هواپیمای مسافربری، گذشته از آن كه رقابت پنهان هواپیماسازها برای انعقاد سریع قرارداد فروش را رقم زد، ریسكهای اقتصادی- سیاسی خرید تك بعدی را برای خطوط هوایی كشور، تحت كنترل درآورد. وزارت راه و شهرسازی در مذاكرات منتهی به تفاهمنامههای مكتوب با دو شركت صاحب نام در صنعت هوایی دنیا، قصد كرده ظرفیت ناوگان هوایی ایران را با خرید هواپیمای نو، معادل ١/ ٥ برابر هواپیماهای فعال و در حال استفاده، افزایش دهد. در حال حاضر از ٢٦٦ فروند هواپیمای مسافری در ناوگان هوایی كشور، ١٥٦ فروند در حال پرواز است، اما مقرر شده با خرید اعتباری هواپیما از ایرباس و بوئینگ، ظرفیت ناوگان فعال، به ٣٧٧ فروند هواپیمای مسافربری تبدیل شود.
بررسیهااز شیوهای كه دولت برای سفارش این حجم سنگین هواپیما - بهعنوان خرید هوایی كمسابقه توسط كشورها به لحاظ تعداد در قرارداد- برگزیده است، نشان می دهد: خرید «توام» هواپیماهای بوئینگ و ایرباس، علاوه بر تقویت مزایایی كه این دو نوع پرنده به تنهایی برای خطوط هوایی مسافری كشور دارند، می تواند چالشهای احتمالی و نقاط تاریك معامله با هر كدام از دو غول هوایی آمریكایی و اروپایی را برای ایران، مرتفع كند. عیارسنجی هواپیماهای ایرباس و بوئینگ در صنعت هوایی ایران با استناد به كارنامه سرویسدهی دو غول سازنده به شركتهای هواپیمایی كشور، بیانگر آن است كه خرید تك محصولی یا تك بعدی _انتخاب یكی از دو غول هوایی جهان_ هرگز به نفع ایران نخواهد بود.
وزنههای «قوت» و «ضعف» معامله با بوئینگ و ایرباس، به گونهای است كه كارشناسان صنعت هوایی، با دوربین اقتصادسیاسی، خرید از شركت فرانسوی را توصیه می كنند، اما جمعبندی آنها از زاویه فنی تكنیكی، سازنده آمریكایی را در اولویت قرار می دهد.هواپیماهای مسافربری بوئینگ، به لحاظ ضریب ایمنی، از درجه بالاتر نسبت به هواپیماهای ایرباس برخوردار هستند، اما خرید پرندههای آمریكایی به همین نسبت، گرانتر تمام می شود.مهندسان پرواز در برخی خطوط هوایی ایران می گویند، ضریب ایمنی (safety factor) هواپیماهای بوئینگ عدد ٥ است به این معنا كه این نوع هواپیما تا ٥ برابر آستانه تحمل خود، نسبت به شرایط پرواز، مقاوم است. این در حالی است كه ضریب ایمنی هواپیماهای ایرباس عدد ٣ برآورد میشود.
با این حال قیمت فروش بوئینگ بیشتر از هواپیمای ایرباس است.
هواپیماهای ساخت شركت آمریكا، یك مزیت دیگر نیز نسبت به ایرباس دارند و آن، تولید یكدست همه قطعات هواپیما به لحاظ كشور سازنده است. همه قطعات هواپیماهای بوئینگ در آمریكا تولید میشود، اما برای هواپیماهای ساخت ایرباس، بسته به نوع قطعه یا تجهیزات همچون موتور، بدنه و...، كشورهایی چون انگلیس، اسپانیا و حتی آمریكا، مشاركت دارند. آمریكا بزرگترین تولیدكننده موتور هواپیما در دنیا به حساب میآید طوری كه موتورهای آمریكایی از «عمومیت بیشتر» و «عمر بالاتر» در مقایسه با محصولات سایر تولیدكنندههای مطرح موتور هواپیما (از جمله رولزرویس انگلیسی)، برخوردار است. بهرغم برتری فنی هواپیماهای بوئینگ، اما خرید غیررقابتی از این شركت آمریكایی _عدم مراجعه به بازار محصولات ایرباس_ میتواند هواپیماهای تحویل داده شده به ایران را به ابزار دست دولت آمریكا برای اعمال فشارهای نامتعارف و سیاسی، تبدیل كند. بررسیها در این باره و تحقیقات میدانی از مهندسان پرواز در خطوط هوایی، حاكی است: سوابق به جا مانده از رفتار بوئینگ در صنعت هوایی ایران، این شركت را «بدقلق» معرفی میكند.
بوئینگ بهواسطه تسلطی كه بر خطوط هوایی كشورها از طریق در اختیار داشتن نبض تولید سیستمهای ناوبری (موقعیتیاب) و كامپیوتری هواپیما دارد، به نوعی، از تكنولوژی تحت كنترل خود، استفاده دوگانه میكند به این صورت كه در صورت تصمیم دولت آمریكا به زورگویی و تحریم یك كشور، امكان تداوم استفاده از هواپیماهای بوئینگ تحت مالكیت آن كشور، در كل خطوط هوایی سلب می شود. در حال حاضر ٣ فروند بوئینگ ٤ _٧٤٧ متعلق به یكی از خطوط هوایی كشور، به دلیل آنچه تحریم آمریكا عنوان می شود، اجازه پرواز ندارند. بوئینگ قابلیت ردیابی كامل و لحظهای هواپیماهای ساخت خود در هر كشور را دارد، ضمن آنكه مهندسان صنعت هوایی میتوانند از طریق كد ٥ حرفی رجیستر هواپیما، به یكسری مشخصات كلیدی شامل كشور و شركت مالك آن هواپیما، سال تولید، سال خرید، تعداد سالهای پرواز، محل پروازهای انجام شده، زمان فروش دست دوم و كشور خریدار ثانویه، دست پیدا كنند.
سوابق پروازی هواپیماهای بوئینگ و ایرباس در ایران نشان میدهد: كمپانی فرانسوی ایرباس در هیچ زمان، نیاز خطوط هوایی كشور به تعمیر، بازسازی و همچنین قطعات هواپیما را معلق و بدون پاسخ نگذاشته است. هرچند گفته میشود واردات قطعات هواپیماهای بوئینگ طی سالهای اخیر و تا پیش از لغو تحریم هوایی ایران، با هماهنگی آمریكا صورت گرفته است، اما یكی دو شركت ثالث و واسطه فروش قطعه به خطوط هوایی ایران، طی همین سالها از سوی آمریكاییها، رهگیری (شناسایی) و جریمه شدند. اما از آنجا كه غالب هواپیماهای مسافربری موجود در ناوگان هوایی را نوع ایرباس تشكیل داده است، منطق ناشی از «ایجاد رقابت برای دریافت خدمات بهتر» ایجاب میكند تركیبی از دو نوع مشهور هواپیمای مسافربری، در سبد خرید هوایی ایران تعریف و جاسازی شود.
هواپیماهای مسافری نسل جدید، به مراتب راحتتر و سریعتر از نسلهای گذشته توسط بوئینگ قابل رهگیری و كنترل است بنابراین هر نوع كجتابی دولت آمریكا در سنوات آتی، به بهای محدودیت یا ممنوعیت پرواز این نوع هواپیما تمام خواهد شد. ضمن آنكه سیستمهای كامپیوتری نسل جدید هواپیماها بهگونهای طراحی شده كه خرید متفرقه یا با واسطه قطعات كلیدی هواپیما، مانع از استفاده و كارآیی قطعه میشود. در هواپیماهای امروزی، قطعات خاص باید از طریق شركت سازنده و بهصورت نرمافزاری، روی هواپیما كدخوانی و راهاندازی شود تا امكان فعال سازی آن قطعه روی هواپیمای مورد نظر فراهم آید. بنابراین كانالیزه بودن تامین قطعه در بازار هواپیماهای مسافربری، با توجه به سابقه تحریمهای آمریكا، یك عیب اساسی برای خرید از بوئینگ بهحساب میآید.
اخیرا یكی از مدیران كمپانی ایرباس در جریان سفر به ایران برای نهایی كردن قرارداد فروش هواپیما متوجه فعالیت یكی از قدیمیترین هواپیماهای مسافری ایرباس در ناوگان هوایی ایران میشود؛ طوری كه از مهارت ایران در به پرواز درآوردن این پرنده سالخورده، شگفتزده میشود و اقدام به عكسبرداری از هواپیما میكند. به گزارش «دنیای اقتصاد» طی ماههای اخیر اظهارات مقامات دولتی درباره نحوه سفارش هواپیما و قیمت فروش هواپیماهای ایرباس به ایران، این شائبه را بهوجود آورده كه گویا قرار است سیستمهای حیاتی هواپیماها از جمله موتور دستخوش تغییر شود!
پیشتر عنوان شده بود قیمت فروش هواپیماهای ایرباس با تغییراتی در منوی فروش، كاهش پیدا كرده است. در این باره بررسیها نشان میدهد موتورهای هواپیما از جانب كمپانیهای سازنده هواپیما، قابل تغییر نیست و آنچه بهواسطه سفارش كشورها میتواند كم و زیاد شود، یكسری آپشنهای رفاهی مربوط به داخل كابین مسافران است. كارشناسان صنعت هوایی به عوامل خرید هواپیما توصیه میكنند، از خرید هواپیماهای مسافری ٤ موتوره اجتناب كنند و انتخاب اول آنها هواپیمای دو موتوره باشد.
در حال حاضر هواپیمای مدل ایرباس ٣٤ در ناوگان هوایی ایران، ٤ موتوره است؛ اما همین مدل مدتها است كه بهصورت دوموتوره تولید میشود.تغییر سبك پرواز هواپیماهای مسافری تحت تاثیر دگرگونی تقاضای سفر با هواپیما در خیلی از كشورها از جمله ایران، سبب شده توجیه اقتصادی پرواز هواپیماهای ٤ موتوره بهشدت كاهش پیدا كند. استهلاك و هزینه این نوع هواپیماها فوقالعاده نسبت به دو موتوره، سنگین است ضمن آنكه امروزه حجم مسافر در هر پرواز كاهش پیدا كرده، اما دفعات پرواز مسافران افزایش یافته است. بنابراین نیاز به هواپیمای سنگین، از بین رفته و به جای آن، استفاده از هواپیمای سبك جایگزین شده است. به گزارش «دنیای اقتصاد»، قرارداد فروش هواپیماهای ایرباس و بوئینگ بعد از رفع مانع مربوط به مجوز وزارت خزانهداری آمریكا، اكنون باید از دو مرحله دیگر نیز بهطور كامل عبور كند.
مرحله اول، تفاهم طرف ایرانی و طرف خارجی (خریدار و فروشنده) بر سر تضامین مربوط به تحویل بلندمدت هواپیما و دریافت هزینه فروش است. هواپیماهای ایرباس قرار است در بازه ٨ ساله و بهصورت لیزینگی تحویل ایران شود؛ اما برخی ابهامات نسبت به فرجام قرارداد تحت شرایط خاص از جمله بازگشت تحریم، باعث شده دو طرف بر ظرافت حقوقی قرارداد برای گنجاندن ابزارهای تضمین كننده حسن اجرای مفاد قرارداد، بیفزایند و درنتیجه، اجرای نهایی قرارداد با تاخیر مواجه شود. مرحله دوم كه شاید بزرگترین مانع در مسیر فروش و تحویل هواپیما محسوب میشود، عدم پشتیبانی بانكهای اروپایی از قراردادهای تجاری كمپانیهای خارجی با ایران است. بانكهای اروپا از جمله فرانسوی، از ترس جریمه آمریكا، فعلا از تامین مالی و ارائه تضمین بانكی برای قرارداد شركتهای اروپایی با ایران طفره میروند.