◄ راهکار عبور از بحران لجستیک؛ حرکت به سمت حمل ونقل ترکیبی و غیرمتمرکز
خلیل الله معمارزاده،کارشناس هوانوردی با تاکید بر اینکه حمل ونقل هوایی جایگزین تجارت دریایی نیست، معتقد است در شرایط بحران و اختلال دریایی، توسعه حمل ونقل ترکیبی، تقویت بار هوایی و ایجاد شبکه لجستیکی غیرمتمرکز می تواند تابآوری کشور و تداوم تامین کالاهای حیاتی را حفظ کند.
تجربه جهانی نشان می دهد موفقیت کشورها در مقابله با محاصره یا اختلال دریایی بیش از هر چیز به میزان آمادگی زیرساختی، تنوع مسیرهای ترانزیتی و توانایی ایجاد شبکه حمل ونقل چندوجهی بستگی دارد. کشورهایی که پیش از بحران در توسعه کریدورهای منطقه ای، اتصال ریلی با همسایگان، بنادر خشک، مراکز لجستیکی و توافقات ترانزیتی سرمایه گذاری کرده اند، توانسته اند شوک های ناشی از اختلال دریایی را بهتر مدیریت کنند. در مقابل، اقتصادهایی که وابستگی شدید به یک بندر، یک مسیر یا یک مد حمل ونقل دارند، در شرایط بحران با افزایش هزینه، کمبود کالا و کاهش توان صادراتی مواجه می شوند.
به گزارش تین نیوز، روندهای جدید جهانی نیز نشان می دهد که رقابت ژئوپلیتیکی میان قدرت ها، جنگ های منطقه ای، تهدید امنیت تنگه ها و تغییرات زنجیره تأمین جهانی باعث شده است مفهوم «امنیت لجستیکی» به بخشی از امنیت ملی کشورها تبدیل شود. در چنین شرایطی، توسعه کریدورهای زمینی، تقویت شبکه ریلی بین المللی، نوسازی ناوگان جاده ای، افزایش ظرفیت حمل هوایی باری و ایجاد همکاری های منطقه ای، نه تنها یک ضرورت اقتصادی بلکه یک الزام راهبردی محسوب می شود.
خلیل الله معمارزاده، کارشناس حمل ونقل هوایی، در گفت وگوی اختصاصی با تین نیوز در این رابطه با اشاره به افزایش تنش ها و اختلال در زنجیره تجارت دریایی می گوید: «بیش از ۹۰ درصد مبادی ورودی کالای کشور دریایی است ؛ بی تردید وقتی در مبادی دریایی دچار بحران می شویم، زنجیره تامین کالاهای حیاتی، دارو و مواد اولیه کشور با اختلال مواجه می شود. در چنین شرایطی حمل ونقل هوایی می تواند برای یک دوره محدود، بخشی از تاب آوری کشور را حفظ کند و بیش از آنکه یک گزینه اقتصادی باشد، یک ضرورت دفاعی و پدافندی است.
معمارزاده با تاکید بر اینکه حمل ونقل هوایی نمی تواند جایگزین تجارت دریایی شود، افزود: «حجم تبادلات کالا به اندازه ای بالاست که اساسا امکان جایگزینی کامل حمل ونقل دریایی با حمل ونقل هوایی وجود ندارد. منطق اقتصادی نیز همچنان بسیاری از کالاها را به سمت حمل ونقل دریایی سوق می دهد. اما در بخش کالاهای حیاتی، قطعا تقاضا برای حمل بار هوایی افزایش خواهد یافت.»
این کارشناس حوزه هوانوردی ادامه داد: «تردیدی نیست که در شرایط بحران باید به سمت حمل ونقل ترکیبی حرکت کنیم؛ یعنی شبکه ای متشکل از حمل ونقل هوایی، جاده ای و ریلی که بتواند در کنار هم عمل کند. ما فقط با موضوع پدافند نظامی مواجه نیستیم، بلکه نیازمند تقویت پدافند غیرعامل و افزایش تاب آوری لجستیکی کشور هستیم.»
وی تصریح کرد: «این موضوع انتخاب نیست؛ ما در شرایط فعلی مجبوریم به این سمت حرکت کنیم.»
فرودگاه ها می توانند نقش بنادر خشک را ایفا کنند
معمارزاده درباره تغییر مدل لجستیک کشور نیز گفت: «ممکن است در آینده، شرایط اضطراری فعلی باعث شود نقش برخی فرودگاه ها به عنوان بنادر خشک بازتعریف شود یا شبکه حمل ونقل هوایی کشور کارکردهای جدیدی پیدا کند. اما در حال حاضر، ماموریت اصلی حوزه لجستیک و حمل ونقل، حفظ تداوم زنجیره تامین و افزایش تاب آوری کشور است.»
وی تاکید کرد: «در شرایط جنگی و دفاعی، تنها موضوعات نظامی اهمیت ندارند. بخش های پشت صحنه، به ویژه حمل ونقل و لجستیک غیرنظامی، نیازمند تدبیر و برنامه ریزی هستند. متاسفانه ما در حوزه پدافند غیرعامل و طراحی ساختارهای تاب آور کمتر سرمایه گذاری کرده ایم.»
باید به سمت مدل غیرمتمرکز بار هوایی برویم
این کارشناس حمل ونقل هوایی در پاسخ به سوالی درباره اصلاحات فوری در بخش بار هوایی به شرط افزایش تقاضا در این بخش اظهار کرد: «در شرایط کنونی که ممکن است تقاضا برای بار هوایی بیشتر شود پیشنهاد من این است که کشور به سمت مدل غیرمتمرکز حمل بار هوایی حرکت کند.»
وی در ادامه توضیح داد: «در تمام استان ها می توان با محوریت شرکت هواپیمایی مورنظر که قابلیت های لازم فنیو زیرساختی دارد، بیس های کوچک بار هوایی ایجاد کرد. منظورم تاسیس ایرلاین جدید نیست، بلکه هر استان بتواند با منابع محلی خود دو یا سه فروند هواپیمای باری تامین کند و تحت AOC شرکت مادر فعالیت داشته باشد.»
به گفته معمارزاده، «همان طور که در بخش نظامی به سمت ساختار غیرمتمرکز رفتیم و تاب آوری را افزایش دادیم، در بخش غیرنظامی نیز این مدل می تواند موثر باشد. در صورت بروز بحران، همان ناوگان مستقر در استان ها می تواند برای مدیریت شرایط و تامین اقلام حیاتی مورد استفاده قرار گیرد.»
با توجه به صحبت های این کارشناس هوایی به نظر می رسد برای کشورهایی که در معرض ریسک اختلال دریایی قرار دارند، سیاست گذاری آینده باید بر پایه تنوع بخشی به مسیرهای حمل، کاهش تمرکز بر یک گلوگاه جغرافیایی و توسعه زیرساخت های ترانزیتی منطقه ای استوار باشد.
تجربه کشورها در مواجهه با بحران های ژئوپلیتیکی و اختلال در مسیرهای تجاری نشان می دهد که امنیت لجستیکی امروز به یکی از ارکان اصلی امنیت ملی تبدیل شده است. در چنین شرایطی، ایران نیز ناگزیر است با توسعه حمل ونقل ترکیبی، تقویت زیرساخت های بار هوایی، ایجاد شبکه های غیرمتمرکز و تعریف مسیرهای جایگزین، وابستگی خود به مسیرهای محدود و آسیب پذیر را کاهش دهد. آنچه معمارزاده بر آن تاکید می کند، صرفاً یک راهکار حمل ونقلی نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای حفظ تاب آوری اقتصادی و تداوم تامین کشور در شرایط بحران است.
