لجستیک در شرایط بحران؛ قلب تپنده بقا

کشوری که نتواند منابع حیاتی خود را به موقع و امن توزیع کند، حتی اگر قوی ترین زیرساخت ها یا بیشترین ذخایر را هم داشته باشد، در مقابل فشار آسیب پذیر خواهد بود.

به گزارش تین نیوز به نقل از روابط عمومی هلدینگ دکا، به عنوان نمونه و برای درک بهتر این موضوع؛ حتماً این روزها بارها در خبرها خوانده یا شنیده اید که مقامات و مسئولان مکرر از این سخن می گویند که کشور با مشکل تأمین کالاهای اساسی و مایحتاج عمومی مواجه نیست و مردم نباید از این بابت نگران باشند.

این اطمینان، از برقرار بودن چرخه لجستیک در کشور می آید. زمانی که فرآیند لجستیک و حمل و نقل در بنادر، مرزها و جاده ها برقرار باشد، قدرت انبارش و انبارداری کالاهای اساسی فراهم باشد، زنجیره تأمین به خوبی کار خود را انجام دهد و استان های مختلف کشور قدرت توزیع و حمل و نقل کالای اساسی را داشته باشند، یعنی لجستیک در جریان است و مردم تأثیر آن را در تعادل بازار و توازن عرضه و تقاضا حس می کنند. درغیر این صورت با نبود و فقدان یک کالا در بازار، تعادل و توازن عرضه و تقاضا به هم می خورد و احساس نارضایتی و ناامنی روانی، در جامعه تشدید می شود.

در شرایط بحران، لجستیک سنتی که بر پیش بینی، برنامه ریزی از پیش و زنجیره تأمین خطی متکی است، ناکارآمد خواهد بود. از این رو، لازم است به جای تمرکز صِرف بر ظرفیت ها یا تجهیزات فیزیکی، رویکردی سیستمی و پایدار نسبت به مدیریت لجستیک در شرایط بحران در پیش بگیریم.

اما اشتباه بزرگ در نگاه به لجستیک، توجه صرف به جنبه حمل فیزیکی کالا است . در واقع در نگاه بیشتر افراد، هدف نهایی رساندن کالا است . این در حالی است که اگر جریان درست اطلاعات نباشد، نیازسنجی دقیق انجام نشود، زیرساخت مناسبی برای انبارداری و توزیع فراهم نشود و ساختار توزیع مدیریت شده نباشد، عمده منابع به هدر رفته است و در این صورت هم چرخه تعادل عرضه و تقاضا در بازار به هم می ریزد.

درواقع در موقعیت های بحرانی، لجستیک بسیار پیچیده تر شده و شامل پیش بینی و بهینه سازی منابع، مدیریت موجودی و تبادل اطلاعات نیز خواهد بود.

در شرایط معمول، لجستیک تجاری، مجموعه ای از فعالیت های لجستیکی است که در قالب روش های جاری، منظم و روتین در سازمان ها انجام می شود. این گونه فعالیت های لجستیکی در شرایط اطمینان انجام گرفته و سازمان ها، فرصت لازم برای تدارک و برنامه ریزی این فعالیت ها را دارند. در حالی که فعالیت های لجستیک اضطراری، در شرایط عدم اطمینان و پیچیده صورت گرفته و باید در کمترین زمان ممکن تدارک دیده شوند.

وجه تمایز لجستیک در بحران

در لجستیک بحران، شرایط ناپایدار و سیال است، بسیاری از امور در شرایطی مبهم و غیرایمن به پیش می رود، اطلاعات مرتبط با تقاضا می تواند دائما در حال تغییر باشد، مدیریت منابع (به علت غیرقطعی بودن محیط) یک چالش دشوار است، مسیرها ممکن است مسدود و غیرقابل استفاده باشد، آسیب به خطوط ارتباطی به احتمال زیاد دسترسی های معمول ارتباطی را سلب می کند، از این رو ارتباط و هماهنگی پیچیده است، ایمنی افراد و متخصصان درخطر است، تحویل به موقع و اساساً موضوع تحویل اصلاً ساده نیست، عدم دسترسی به اطلاعات فوری و دقیقِ تقاضا، بسیاری از مراحل را پیچیده می کند و وارد عمل شدن نهادها و سازمان های مختلف مانند سازمان های امدادی و امنیتی، روند کار را با هماهنگی ها و اختلال های مختلف درگیر خواهد کرد.

اما مبنا و پایه های اصلی لجستیک بحران چیست؟

لجستیک در بحران، به صورت عمده بر فرآیند برنامه ریزی، پیاده سازی و کنترل کارآمد جریان و ذخیره سازی کالاها، تجهیزات و اطلاعات از مبدأ تا نقطه مصرف برای امدادرسانی سریع در زمان حوادث طبیعی مانند زلزله، سیل یا حوادث انسان ساخت مانند جنگ تمرکز دارد و هدف اصلی آن، کاهش آسیب ها، مدیریت منابع، تلفات و مدیریت کمک ها با تمرکز بر سرعت و کارایی در سه فاز قبل، حین و بعد از بحران است.

از این رو، مدیریت ناوگان با تمرکز بر جابجایی سریع امدادگران و محموله های کمکی به مناطق حادثه دیده، انبارداری و مدیریت زنجیره تأمین با رویکرد انبارداری اقلام ضروری و توزیع مدیریت شده آن ها از اجزای کلیدی لجستیک بحران به شمار می آید.

لجستیک بحران، فرآیندی بسیار پویا و نیازمند انعطاف پذیری بالا در شرایط نامطمئن است. برنامه ریزی و آمادگی تخصصی شامل پیش بینی نیازها و تهیه زیرساخت ها و نیز بهینه سازی و آمادگی سرمایه انسانی قبل از وقوع حادثه، مهم ترین موضوعی است که می تواند تاب آوری لجستیک در بحران را افزایش دهد.