◄ سرمایهگذاری 213 میلیارد دلاری چین در راه ابریشم جدید؛ سهم ایران همچنان نزدیک به صفر
پس از رکود دوران کرونا، چین در سال ۲۰۲۵ با جهشی چشمگیر، حضور خود در کشورهای مسیر «کمربند و جاده» را تقویت کرد؛ سرمایه گذاری ها در بخش انرژی، معادن و زیرساخت های کلیدی رکورد زد و نگرانی ها درباره بدهی و نفوذ ژئوپلیتیک این کشور دوباره به صدر اخبار بازگشت.
محمدمهدی کریمی قهی: در سال میلادی 2025، میزان تعامل اقتصادی چین با کشورهای عضو ابتکار BRIبه ۲۱۳.۵ میلیارد دلار رسید؛ رشدی چشمگیر معادل ۷۵ درصد نسبت به سال ۲۰۲۴ و بالاترین سطح فعالیت این طرح از آغاز آن تاکنون. از این مبلغ، حدود ۱۲۸.۴ میلیارد دلار مربوط به قراردادهای ساخت وساز و نزدیک به ۸۵.۲ میلیارد دلار سرمایه گذاری مستقیم بوده است.
مجموعاً، بیش از ۳۵۰ پروژه و قرارداد در کشورهای هدف ثبت شد، که نشان دهنده بازگشت فعال شرکت های دولتی و خصوصی چین به پروژه های بزرگ فرامرزی است.
یکی از نکات برجسته، بازگشت مگاپروژه ها به سبد همکاری های چین بود. پروژه هایی با ارزش چند میلیارد دلاری، دوره اجرای طولانی و ساختار مالی پیچیده که نمونه آن، پارک صنعتی انقلاب گاز اوگیدیگبن در نیجریه با قراردادهایی به ارزش ۲۴ میلیارد دلار است و شرکت های بزرگ مهندسی چین نقش محوری در آن دارند.
در میان حوزه های مختلف، انرژی بیشترین سهم سرمایه گذاری چین را به خود اختصاص داد و تعاملات انرژی محور به ۹۳.۹ میلیارد دلار رسید؛ بالاترین رقم از آغاز ابتکار کمربند و جاده. بخش نفت و گاز با ۷۱.۵ میلیارد دلار غالب بود، اما سرمایه گذاری ها در پروژه های انرژی تجدیدپذیر نیز رشد چشمگیری داشت و به ۱۸.۳ میلیارد دلار رسید؛ پروژه هایی در زمینه باد، خورشید و تولید انرژی از پسماند.
همزمان، بخش معادن و فلزات نیز به یکی از اولویت های راهبردی چین تبدیل شد. در سال ۲۰۲۵، سرمایه گذاری چین در این حوزه به ۳۲.۶ میلیارد دلار رسید که بخش عمده آن مرتبط با استخراج مس، فلزی حیاتی برای مراکز داده، شبکه های برق و صنایع گذار انرژی است.
با این حال، گسترش دوباره راه ابریشم با چالش هایی همراه است. مؤسسات بین المللی از جملهAidData هشدار داده اند که چین بزرگ ترین طلبکار رسمی جهان است و افزایش فشار بازپرداخت وام ها، به ویژه در کشورهای کم درآمد، می تواند بحران بدهی را تشدید کند.
کارشناسان بر تعریف پروژه های برد-برد تأکید دارند تا نگرانی های مالی کاهش یابد. در این زمینه، همکاری های ایران و چین در پروژه های ترانزیتی و بندری، از جمله راه آهن برقی تهران-مشهد و توسعه بندر شهیدرجایی، مثال هایی از این همکاری ها هستند.
از نظر ژئوپلیتیک، نگرانی ها درباره کاربردهای دوگانه برخی زیرساخت ها، از بنادر تا مراکز داده، همچنان مطرح است. تجربه اروپا، به ویژه خروج ایتالیا از چارچوب رسمی BRI، نشان می دهد که این ابتکار دیگر صرفاً اقتصادی نیست و به مسئله ای سیاسی و امنیتی در سطح ائتلاف ها تبدیل شده است.
در مجموع، سال ۲۰۲۵ نقطه عطفی برای ابتکار کمربند جاده بود؛ چین با سرمایه گذاری های کلان، پروژه های انرژی و معادن و تأکید بر زیرساخت های استراتژیک، بار دیگر از این ابتکار به عنوان ابزاری برای تقویت نفوذ ژئوپلیتیک و تاب آوری زنجیره های تأمین خود استفاده کرد.
