◄ زنگ خطر ایمنی پرواز در اروپا؛ خوابیدن سه‌چهارم خلبانان پشت هدایت هواپیما
یافته های یک نظرسنجی گسترده در صنعت هوانوردی اروپا نشان می دهد که از هر چهار خلبان، سه نفر حین هدایت هواپیما در کابین دچار «خواب لحظه ای و ناخواسته» شده اند؛ آماری هشداردهنده که با آشکار ساختن بی اعتمادی خلبانان به سامانه های گزارش دهی و هراس از تنبیهات مدیریتی، زنگ خطر جدی را برای ایمنی پروازهای مسافربری در قاره سبز به صدا درآورده است.
بر اساس نظرسنجی انجام شده توسط انجمن خلبانان اروپا (ECA) با مشارکت ۶ هزار و ۸۹۰ خلبان ارشد و کمک خلبان از ۳۱ کشور اروپایی، ابعاد پنهانی از فشارهای کاری در خطوط هوایی قاره سبز برملا شده است.
به گزارش سرویس هوایی تین نیوز، طبق این تحقیق میدانی که نتایج آن در رسانه های بین المللی از جمله روزنامه گاردین منعکس شده، ۷۵ درصد خلبانان تأیید کرده اند که در ماه منتهی به نظرسنجی، حداقل یک بار در کابین دچار پدیده خواب های کوتاه و ناخواسته (Microsleep) حین پرواز شده اند.
علاوه بر این، یک چهارم پاسخ دهندگان (نزدیک به ۲۴ درصد) اذعان داشته اند که معمولاً به جای انصراف از پرواز به دلیل خستگی مفرط، به مأموریت خود ادامه می دهند و ۱۶.۸ درصد نیز در مواجهه با فرسودگی، با اعلام بیماری صوری از پرواز سر باز می زنند.
چرا خستگی خلبانان تهدید مستقیم جان مسافران است؟
از منظر علمی و فنی در صنعت ترابری هوایی، خستگی خدمه پرواز معلول چهار عامل به هم پیوسته است: کار طولانی مدت، ساعات استراحت ناکافی، تقویم های کاری نامنظم و تغییرات مداوم پهنه های زمانی (Jet Lag) که به اختلال در ریتم زیستی (سیرکادین) بدن می انجامد. این اختلال باعث کندی واکنش های شناختی، افت هوشیاری لحظه ای، تضعیف تمرکز و در نهایت اختلال در تصمیم گیری های حیاتی خلبان در مواجهه با شرایط اضطراری می شود؛ شرایطی که مطابق مقررات آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا (EASA)، ایرلاین ها موظف به مدیریت و پایش سامانه ای آن هستند.
ترس از برخورد انضباطی؛ سدی در برابر گزارش دهی ایمن
نکته قابل توجه و هشداردهنده این گزارش، شکاف عمیق اعتماد میان خلبانان و شرکت های هواپیمایی است:
- نیمی از خلبانان معترف شدند طی سه ماه اخیر در پروازهایی حضور داشته اند که به دلیل خستگی مفرط، از منظر اصول ایمنی باید لغو می شدند.
- نزدیک به ۵۰ درصد خلبانان اعلام کردند در صورت اعلام ناتوانی پروازی ناشی از خستگی، از اقدامات تلافی جویانه، جریمه ها یا تبعات اداری از سوی مدیریت شرکت هراس دارند.
- تنها ۱۱.۹ درصد از خلبانان به کارآمدی و محرمانگی سیستم های مدیریت ریسک خستگی (FRM) در خطوط هوایی خود اطمینان دارند.
نابرابری فاحش میان کشورها و مدل های کسب وکار
داده های انجمن خلبانان اروپا نشان می دهد شرکت های ارزان قیمت (Low-Cost Carriers) و شرکت های ارائه دهنده خدمات اجاره هواپیما همراه با خدمه (ACMI) بدترین وضعیت مدیریت خستگی را دارند؛ به گونه ای که تنها ۱۵.۶ درصد خلبانان این ایرلاین ها معتقدند ریسک خستگی به درستی مدیریت می شود.
از نظر جغرافیایی، بیشترین موارد بی اعتمادی به سیستم ها و خواب آلودگی در میان خلبانان خطوط هوایی مستقر در ایرلند و مالت ثبت شده است. همچنین ۴۰ درصد خلبانان مستقر در اسپانیا و بیش از ۳۰ درصد خلبانان در ایرلند و فرانسه به پرواز با وجود خستگی مفرط ادامه می دهند؛ رقمی که در میان شرکت های مستقر در بریتانیا به مراتب کمتر و حدود ۱۰ درصد است.
استفاده غیراصولی از «اختیار فرمانده پرواز»
ایان هولدر، مدیرعامل مؤسسه مشاوره ایمنی هوانوردی بینز سیمونز (Baines Simmons)، با تأکید بر اینکه نتایج طی سه سال گذشته تکرار شده است، خاطرنشان می کند: «یافته ها ضرورت بازنگری بنیادین در فرهنگ گزارش دهی و مدیریت خستگی را نشان می دهند. تجربه کشورهایی نظیر فنلاند و هلند ثابت کرده ایجاد یک فرهنگ ایمنی حمایتی و بدون تنبیه کاملاً دست یافتنی است.»
این در حالی است که حدود دو نفر از هر پنج خلبان اعلام کرده اند که برای تطبیق با مقتضیات کاری، مجبور به استفاده از «اختیار فرمانده» (Commander’s Discretion) جهت تمدید ساعات مأموریت پرواز شده اند. با این حال، نزدیک به ۷۰ درصد آن ها تأکید کرده اند که در صورت مخالفت با این اضافه خدمت اجباری، تحت فشارهای سنگین سازمانی از سوی شرکت ها قرار می گیرند؛ وضعیتی که این بند قانونیِ اضطراری را به ابزاری روتین برای جبران کمبود نیرو بدل ساخته است.
