◄ پرسشگری در قرآن کریم، نیاز مبرم جهان امروز/ رفع بسیاری از مشکلات صنعت ریلی با پرسشگری

عباس قربانعلی بیک: قرآن کریم ظاهرا پانزده بار با عبارت «یَسْأَلُونَکَ» (از تو می پرسند) پرسش های مؤمنان را از پیامبر اکرم (ص) ثبت کرده است. این آیات طیف گسترده ای از موضوعات اعتقادی و علمی را پوشش می دهند.

در حوزه مسائل اعتقادی، پرسش هایی درباره روح (اسراء، ۸۵)، قیامت (نازعات، ۴۲، احزاب، ۶۳ و اعراف، 187)، سرنوشت کوه ها در روز رستاخیز (طه، ۱۰۵)، مطرح شده است. در زمینه احکام شرعی نیز پرسش هایی درباره هلال های ماه (بقره، ۱۸۹)، چگونگی انفاق (بقره، ۲۱۵ و ۲۱۹)، حکم جنگ در ماه های حرام (بقره، ۲۱۷)، شراب و قمار (بقره، ۲۱۹)، نحوه رفتار با یتیمان (بقره، ۲۲۰)، چگونگی تقسیم غنایم جنگی (انفال، ۱)، ذوالقرنین (کهف، ۸۳)، از پیامبر اکرم (ص) پرسیده شد. خداوند با پاسخ به آن ها، ضمن تبیین مبانی اعتقادی، احکام کلی را هم نازل نمود.

 پرسش های ممدوح و مذموم: قرآن کریم میان پرسش ها بر اساس نیت و هدف پرسشگر تمایز قائل می شود. پرسش های ممدوح آنهایی هستند که برای فهم دین، کشف حقیقت و دستیابی به ایمان عمیق تر مطرح می شوند. از جمله این پرسش ها می توان به آیه (نحل، ۴۳) اشاره کرد که مؤمنان را به پرسش از آگاهان و متخصصان فرامی خواند. همچنین پرسش حضرت ابراهیم (ع) از خداوند درباره چگونگی زنده شدن مردگان (بقره، ۲۶۰) نمونه ای از پرسش ممدوح است که هدفش اطمینان قلب و ارتقای ایمان بود. در مقابل، پرسش های مذموم آنهایی هستند که بی ثمرند. پرسش درباره تعداد دقیق اصحاب کهف (کهف، ۲۲) از این دسته است که خداوند آن را گمان بی اساس خوانده و همچنین آیه (مائده، ۱۰۱) مؤمنان را از پرسش های بی فایده برحذر می دارد.

 پرسش از توحید؛ سکوت مؤمنان و پرسشگری خدا: نکته بسیار دقیق و شایان تأملی که در تحلیل پرسش های قرآنی به چشم می خورد این است که ظاهرا هیچ گاه مؤمنان از پیامبر درباره حقیقت توحید و خلقت سؤال نکرده اند. در مقابل، خداوند مکرراً پرسش های توحیدی را مطرح می کند تا انسان ها را به تفکر وادارد. آیه (انبیا، 22) نشان می دهد که پرسش های توحیدی، برخلاف پرسش های بی ثمر (مانند زمان قیامت، روح یا تعداد اصحاب کهف)، نه تنها ممنوع نیستند، که خداوند مطرح می کند تا انسان را به عمق توحید راهنمایی کند. درواقع، قرآن بااین آیه به ما می آموزد که پرسش باید به گوهر دین (توحید) هم بپردازد، « اثبات توحید» و «ادله یگانگی خدا» پرسشی است که خداوند خود آغازگر آن است و مؤمنان را به تفکر و اندیشه در آن دعوت می کند.

پرسش از خلقت شتر (غاشیه، ۱۷) نمونه ای است از دعوت عام وهمگانی قرآن برای شروع تفکر عمیق در مورد ویژگیهای مخلوقات. 

ترغیب قرآن کریم به نگاه، تفکر، تعقل و تدبر را نیز میتوان برای تقویت روحیه پرسشگری و اکتشاف حقایق جهان خلقت دانست. 

هدف داستان حضرت ابراهیم (ع) و شکستن همه بتها غیراز بت بزرگ (انبیاء، 58)، را میتوان پرسش و تفکر ارزیابی کرد، صحنه ای که ظاهرا مبین نقش بت بزرگ در شکستن دیگر بتها بود اما با این فرض مشرکین باید اراده وحرکت ناممکن بتها را می پذیرفتند. 

نتیجه گیری و جمع بندی: پرسشگری در قرآن کریم یک فرهنگ چندلایه و هدفمند است. پرسش های پانزده گانه عمدتاً به مسائل علمی و اعتقادی برای تنظیم زندگی فردی و اجتماعی اختصاص دارند. پرسش های توحیدی، که خود خداوند مطرح می کند، انسان را به تفکر در فطرت و آیات هستی فرامی خوانند. پرسش های مذموم نیز آنهایی هستند که بی فایده مطرح می شوند. بنابراین قرآن کریم مؤمنان را به پرسش های سازنده و هدفمند دعوت و با این نگاه به پرسشگری، جمود فکری را از مسلمانان دور می کند.

آگاهی مهمترین نیاز و جهل بزرگترین چالش تمدن است و پرسشگری مقدمه آگاهی که مطلوب برتری جویان نبوده و برای همین با روش های مختلف تبلیغی اعم از فیلم، گزارش، خبر، رسانه های مجازی ...، سعی دارند باورهای غلط را به مردم جهان القاء نمایند. 

در مظاهر تمدن مانند صنعت، مدیریت و اقتصاد (و بهره وری) نیز پرسشگری (چرخه پرسش، آزمایش و سنجش)، اهمیت بسیار بالایی دارد و در انتخاب صحیح مسیر زندگی فردی و جمعی نیز پرسشگری مقدمه تفکر و عقلانیت است (و برای تمدن جهانی).

در راه آهن نیز پرسشگری عمیق از دلایل خرابی در دهه 70 توربوشارژر لوکوموتیوهای U30C سبب یافتن ریشه اصلی آنها شد.

 ریشه بسیاری از مشکلات صنعت ریلی و دیگر بخش ها به حرف های سست بازمی گردد که مبتنی بر باورها و اطلاعات غلط شکل گرفته و برای جلوگیری از تکرار این چرخه باید به توصیه رهبر شهید مانند شهید مطهری در طرح شبهه و کشف پاسخ عمل کنیم.