◄ هپکو؛ از افتخارآفرینی در سرن سوئیس تا قربانی شدن در یک "جنگ ترکیبی"

عباس قربانعلی بیک: شرکت هپکو که در سال ۱۳۵۱ در اراک تأسیس شد، بزرگترین تولیدکننده ماشین آلات سنگین در ایران و خاورمیانه و نمادی از خودباوری مهندسی کشور بود.

شرکت هپکو از همکاری با کاترپیلار (آمریکا) تا مشارکت در بزرگترین پروژه علمی جهان، شتابگر ذرات (سرن)، فراز و نشیب های بسیاری را پشت سر گذاشت (تحلیلی ارزشمند از جناب آقای مهندس علی کریمی):

1) دوران طلایی: از خودکفایی تا درخشش در سرن پس از انقلاب و قطع همکاری با شرکت های آمریکایی، هپکو با جایگزینی شرکای اروپایی مانند لیبهر (آلمان) و ولوو (سوئد) به صنعتی استراتژیک تبدیل شد که هم نیاز داخل را تأمین و هم صادرات داشت. اوج شکوفایی آن مشارکت در پروژه سرن (۲۰۰۱-۲۰۰۴) بود؛ جایی که سازه های فولادی ۱۷۵ تنی را با دقت میکرون برای آشکارساز CMS ساخت و جایزه صنعت این پروژه را دریافت کرد.

2) تهدید موجودیت: تحریم های هدفمند علیه صادرات: موفقیت هپکو برای غرب گران بود. این شرکت نه تنها تحریم ها را بی اثر کرده، بلکه به رقیبی برای کاترپیلار تبدیل شد. تحریم ها شکل تازه ای یافتند: هدف، قطع دسترسی به فناوری و مهم تر از آن، جلوگیری از صادرات به بازارهای جهانی بود. اما این نیز کافی نبود.

3) آغاز خصوصی سازی؛ بستر اجرای یک نقشه: با آغاز خصوصی سازی در اواسط دهه ۱۳۸۰، هپکوی سودده وارد مسیر نابودی شد. در نخستین واگذاری (۱۳۸۵)، تولید از ۳۰۰۰ دستگاه به کمتر از ۵۰۰ دستگاه سقوط کرد. مالک جدید به جای تولید، ماشین آلات را فروخت و به فکر تغییر کاربری زمین ها افتاد. در واگذاری دوم (۱۳۹۵) نیز تولید به صفر رسید و بدهی ها انباشته شدند. 

4) عمدی بودن تخریب؛ فراتر از اشتباه مدیریتی: این تصمیمات چنان غیرمنطقی بودند که نمی توان آنها را به ضعف مدیریتی نسبت داد. سرعت و شدت نابودی هپکو، نشان از طرحی از پیش تعیین شده برای حذف این غول صنعتی داشت.

5) بازی با کارگران؛ شیطنت رسانه ای: اعتراضات صنفی کارگران به ابزاری برای رسانه های معاند تبدیل شد. آنها با پوشش گسترده، تلاش کردند این اعتراضات را به تقابل با نظام تبدیل کنند و روایت "حکومت در برابر کارگر" را بسازند.

6) روایت نجات؛ درایت آیت الله رئیسی: با اوج اعتراضات، شهید آیت الله رئیسی در قوه قضاییه شخصاً وارد شد. او به جای برخورد قهری، پای درد دل کارگران نشست و علت اصلی مشکلات را "روش غلط خصوصی سازی" خواند. کارگران بعدها گفتند: "اگر شما نبودید، الان کارخانه ای وجود نداشت". این حمایت ها تا شهادت ایشان ادامه یافت.

7) تحلیل ژئوپلیتیک؛ چرا هپکو باید نابود می شد؟ اضمحلال هپکو به طرز باورنکردنی با منافع آمریکا و اسرائیل هم راستا بود:

7-1) بی اثر کردن الگوی مقاومت در برابر تحریم: هپکو با شرکای اروپایی جایگزین شد و در پروژه های بین المللی درخشید. نابودی آن، خدمتی به راهبرد تحریم بود. 

7-2) ضربه به زنجیره تأمین پروژه های حیاتی: هپکو تأمین کننده اصلی ماشین آلات برای نفت، گاز و راه سازی بود. فلج شدن آن، گلوگاهی در ده ها پروژه زیرساختی ایجاد کرد.

7-3) از بین بردن نماد موفقیت و امید: درخشش هپکو در سرن، دستاوردی ملی بود. تخریب این نماد، ضربه ای در "جنگ روایت ها" به امید و اعتماد ملی بود.

7-4) هم پوشانی منافع خارجی و فرصت طلبان داخلی: تغییر کاربری زمین ها، نقطه تلاقی منافع بود؛ فرصت طلب داخلی به سود رسید و دشمن خارجی شاهد تبدیل دارایی مولد به غیرمولد. نتیجه گیری؛ هشداری برای نسل فردا: سرنوشت هپکو را نمی توان صرفاً با فساد توضیح داد. تطابق نتیجه با منافع دشمن، نشان از خرابکاری راهبردی با هدایت جریان نفوذ دارد؛ جریانی که با پوشش خصوصی سازی غلط، یک قلعه صنعتی را از درون متلاشی کرد. ماجرای هپکو هشداری است که در جنگ ترکیبی، گاهی هدف نابودی یک "نماد ایستادگی" و ایجاد "ناامیدی ملی" است. آنچه بر هپکو رفت، پروژه ای آزمایشی برای صنایع بزرگتر بود: اثبات اینکه می توان یک غول صنعتی را نه با بمب، بلکه با ترکیب تحریم هدفمند، نفوذ در تصمیم گیری ها و بهره برداری از ضعف های مدیریتی از پای درآورد. امروز همان الگو علیه نفت، گاز و هسته ای در جریان است. در هپکو دشمن پیروز شد، اما در این عرصه ها جنگ همچنان ادامه دارد.

تخریب این ظرفیت بزرگ و مهم صنعت کشور با بهانه خصوصی سازی که مشابهت با تخریب دیگر بخش های مهم اقتصادی کشور مانند راه آهن دارد را می توان در راستای دستورالعمل 1944 سیا به مدیران کشورهای تحت اشغال آلمان دانست (تین 307641).