◄ تجربه ای ارزشمند در افزایش بهره وری کامیون های مخابرات در سال 1364
تجربه ارزشمند آقای دکتر حسین عسگری از مدیران اسبق حمل و نقل شرکت مخابرات: تجربه مربوط به سال ۱۳۶۴، یعنی حدود ۴۰ سال پیش است که من مدیرکل حمل و نقل شرکت مخابرات و آقای مهندس غرضی وزیر بودند.
عباس قربانعلی بیک:
تجربه ارزشمند آقای دکتر حسین عسگری از مدیران اسبق حمل و نقل شرکت مخابرات: تجربه مربوط به سال ۱۳۶۴، یعنی حدود ۴۰ سال پیش است که من مدیرکل حمل و نقل شرکت مخابرات و آقای مهندس غرضی وزیر بودند. آقای مهندس غرضی به من گفتند که بارهای مخابرات در انبارهای ۲۴ استان انباشته شده و جابجا نمی شود. همین موضوع باعث شده بود که شبکه کابل مخابرات پیشرفت خوبی نداشته باشد. باید این بارها از انبارها به استان های مختلف توزیع می شد و به دست همکاران می رسید. ما ۴۰۰ دستگاه نقلیه سنگین (کامیون) داشتیم، آقای مهندس غرضی گفتن این تعداد کافی نیست و باید ۴۰۰ دستگاه دیگر بخریم.
من گفتم: آقای مهندس، اجازه بدهید من بررسی کنم، یکی دو روز دیگر نتیجه را خدمت شما عرض می کنم. بررسی ها را شروع کردم و متوجه شدم که راننده های ما روزانه کمتر از نیم ساعت کار مفید دارند و بقیه وقتشان به بطالت می گذرد، دلیلش را که جویا شدم، متوجه شدم انگیزه کافی ندارند. حقوق من به عنوان مدیرکل، آن زمان ماهی ۱۰ هزار تومان بود، اما حقوق راننده ها حدود ۳۶۰۰ تومان بود که واقعاً انگیزه بخش نبود، برهمین اساس یک سیستم جدید طراحی کردم. قرار شد حقوق راننده ها بر اساس «تن ضرب در کیلومتر» محاسبه شود؛ یعنی میزان باری که جابجا می کنند ضربدر مسافتی که طی می کنند. نتیجه این شد زمان کار مفید رانندگان چند برابر شد و حقوق راننده ها از ۳۶۰۰ تومان به ۱۳ هزار تومان افزایش پیدا کرد، در حالی که حقوق من همچنان ۱۰ هزار تومان بود. با این کار، نه تنها انگیزه راننده ها چند برابر شد، بلکه ما توانستیم کل بارهای مخابرات را فقط با ۲۰۰ دستگاه از همان کامیون ها جابجا کنیم. راننده ها خوشحال بودند، ما هم راضی بودیم و کارها به بهترین شکل پیش رفت. همان سال، آقای مهندس محمود واعظی، مدیرعامل وقت شرکت مخابرات، من را به عنوان مدیرکل نمونه سال معرفی کردند.
این تجربه، شباهت فراوانی با تجربه افزایش بهره وری ماشین آلات مکانیزه تعمیرات خطوط راه آهن در 1378 دارد (تین 305060).
با رشد شدید بار در سال های 70 تا 76 و افزایش جابجایی از کمتر 8 به بیش از 14 میلیارد تن کیلومتر با وجود افزایش لکوموتیو از 212 به 269، رشد سالانه نیمه دهه هفتاد به حدود 13% رسید و به همین دلیل نیاز به تعمیرونگهداری خطوط بیشتر گردید.
یکی از وظایف مرکز تحقیقات راه آهن شناسایی ضعف ها، ریشه یابی و ارائه راهکار مناسب برای آنها بود و با این باور و تشخیص مشکلات خطوط و کیفیت پایین نگهداری آنها معلوم شد که ماشین آلات مکانیزه تعمیر خط به صورت صحیح استفاده نمی شوند.
پس از بررسی معلوم شد الگوی پرداخت اپراتور ماشین آلات از روش ماموریتی (روزمزدی) که انگیزه را به طولانی شدن ماموریت سوق می دهد به روش کارمزدی (با توجه به ضریب بهره وری ماشین آلات)، تغییر یافت، در رویکرد قبلی آماده به کاری ماشین آلات بسیار پایین بود و سبب تکرار خرابی های ماشین آلات گران قیمت در نواحی می شد (ارزش حدود 200 میلیون یورو، تین 240932).
بر اساس آمار عملکرد 1317 به بعد راه آهن، ظرف مدت یک سال (از 1378 به 1379) آمار بهسازی خط از 198 به 303 کیلومتر و آمار بازسازی از 63 به 205 کیلومتر رسید (براساس نامه 5/7/79 بهسازی 75% و بازسازی 108% افزایش یافت، تین 143769).
دغدغه رئیس جمهور در مورد کارایی پایین کارمندان دولت که در جلسات متعدد از جمله در همایش ملی بهره وری مورخ 11 خرداد 1404 مطرح شد، ریشه در ناعادلانه بودن نظام حقوق و دستمزد دارد که در همایش مورد اشاره ایشان هم قرار گرفت.
برای آسیب شناسی بهره وری پایین کارکنان دولت، باید سازمان های مسئول از جمله سازمان برنامه، سازمان مدیریت (بویژه سازمان بهره وری)، مرکز پژوهش ها ... با تشکیل کارگروه هایی نسبت به بررسی چندجانبه و ریشه یابی آن اقدام نمایند تا ابعاد و ریشه های روان شناسی، جامعه شناسی، فرهنگی ... در کنار مباحث اقتصادی مورد بررسی عمیق قرار گیرد (با 13 عامل اولیه).
بهره وری پایین کارمندان یک روی سکه و روی دیگر آن کاهش بهره وری زیرساخت و ناوگان به ویژه از ابتدای دهه 80 است که با ارزش حدود 30 میلیارد دلار مسبب هزینه نگهداری سالانه چندبرابری نسبت به متوسط جهانی می گردد (تین 239248).
یکی از نتایج بهره وری پایین راه آهن و دیگر سازمان های دولتی و عمومی، ضعف اقتصادی، عقب افتادگی از تکالیف و انگیزه پایین کارکنان است (تین 282874) که مانند یک چرخه منفی در مبحث تفکر سیستمی نقشه راه بلوغ سبب تشدیدضعف آنها می گردد.
