◄ دوغارون زیر فشار ترانزیت/ رانندگان چه می‌ خواهند و مسئولان چه باید بکنند؟

محسن رکنی، مدیر پایانه مرزی دوغارون تایباد، در دیدار با رئیس قوانین و معاهدات وزارت ترانسپورت و هوانوردی افغانستان، صراحتا اعلام کرده است که تسهیل و روان سازی رفت وآمد ناوگان حمل ونقل مرزی در پهنه سازمان منطقه آزاد دوغارون، یکی از مهم ترین مطالبات فعالان اقتصادی است. همین گزاره، نشان می دهد که مسئله در دوغارون فقط افزایش تعداد کامیون ها نیست، بلکه کیفیت تردد، زمان توقف، شرایط خدمات رسانی و زیرساخت های پشتیبان نیز به همان اندازه اهمیت دارد.

رانندگان ترانزیت در خط مقدم فشار مرزی

به گزارش تین نیوز، در هر مسیر ترانزیتی، نخستین گروهی که آثار کندی تردد، ضعف خدمات یا ناهماهنگی های اجرایی را لمس می کنند، رانندگان هستند. در گزارش اخیر، اگرچه آمار مستقیمی از زمان معطلی یا تعداد ناوگان متوقف شده ارائه نشده، اما اظهارات مقام های دو طرف به روشنی نشان می دهد که وضعیت فعلی مرز، همچنان با نقطه مطلوب فاصله دارد و برای روان سازی عبور کامیون های ایرانی و خارجی، باید اقدامات عملی تری در دستور کار قرار گیرد.

یکی از مهم ترین نکات مطرح شده از سوی مدیر پایانه مرزی دوغارون، کمبود امکانات رفاهی در برخی مناطق اقتصادی افغانستان است؛ مناطقی که رانندگان ایرانی ناچارند برای مدتی در آن توقف کنند. این مسئله از زاویه معیشتی و انسانی بسیار مهم است، زیرا راننده ترانزیت فقط با مسئله عبور کالا مواجه نیست، بلکه با موضوعاتی مانند استراحت، امنیت، خدمات اولیه، دسترسی به امکانات بهداشتی و شرایط مناسب توقف نیز درگیر است.

در واقع، هرگونه اختلال در زنجیره خدمات رسانی به رانندگان، مستقیما بر کیفیت عملیات ترانزیتی اثر می گذارد. وقتی زیرساخت های رفاهی و پشتیبانی در مبادی و مقاصد مرزی کافی نباشد، زمان توقف افزایش می یابد، فرسودگی نیروی انسانی بیشتر می شود و هزینه حمل ونقل بالا می رود. به همین دلیل، مطالبه بهبود شرایط رانندگان در مرز دوغارون را باید بخشی از سیاست تسهیل تجارت و ترانزیت دانست، نه یک مسئله فرعی.

دوغارون؛ گره گاه مهم تجارت ایران و افغانستان

دوغارون در سال های اخیر به یکی از مهم ترین دروازه های مبادلاتی ایران با افغانستان تبدیل شده و از نگاه طرف افغانستانی نیز جایگاه ویژه ای دارد. جلال الدین جوینده، رئیس قوانین و معاهدات وزارت ترانسپورت و هوانوردی افغانستان، در این دیدار، گذرگاه رسمی دوغارون را مهم ترین دروازه اقتصادی افغانستان با ایران توصیف کرده است. این توصیف، اهمیت راهبردی این مرز را در سطحی فراتر از یک معبر محلی نشان می دهد.

از همین منظر، هرگونه کندی در تردد کامیون ها در دوغارون، فقط یک مشکل لجستیکی محدود نیست، بلکه می تواند بر روند ترانزیت، صادرات، واردات، زمان تحویل کالا، هزینه تمام شده حمل و حتی اعتماد تجار و صاحبان بار اثر بگذارد. به ویژه در شرایطی که تجارت منطقه ای بیش از گذشته به مسیرهای زمینی و کریدورهای پیوسته وابسته شده، کارآمدی مرزهایی مانند دوغارون اهمیت دوچندان پیدا می کند.

مسئولان چه می گویند؛ از تأکید بر افزایش تردد تا ضرورت رفع موانع

اظهارات مقام های حاضر در این دیدار نشان می دهد که دو محور اصلی در دستور کار قرار دارد: نخست، افزایش تردد کامیون های ایرانی و خارجی و دوم، رفع موانع پیش روی این هدف.

محسن رکنی تأکید کرده است که افزایش تردد کامیون ها در معبر دوغارون و اسلام قلعه همواره مورد توجه مقام های دو کشور بوده است. اما این هدف بدون فراهم شدن پیش نیازها محقق نمی شود. در واقع، اگر قرار است حجم رفت وآمد ناوگان بیشتر شود، باید هم زمان در بخش هایی مانند رویه های مرزی، هماهنگی بین دستگاهی، ظرفیت پذیرش پایانه، ساماندهی توقف ها و بهبود امکانات رفاهی نیز اقدام شود.

در سوی دیگر، جلال الدین جوینده نیز بر این نکته تأکید کرده که افزایش تردد ناوگان حمل ونقل ایرانی و خارجی و توسعه فعالیت اقتصادی، نیازمند رفع موانع و مشکلات این بخش است؛ مسئله ای که به گفته او، همکاری و تلاش همه دستگاه های متولی در ایران و افغانستان را می طلبد.

این بخش از اظهارات مسئولان، یک واقعیت مهم را آشکار می کند: تسهیل تردد کامیون در مرز دوغارون، صرفا با دستور یا توافق سیاسی محقق نمی شود، بلکه نیازمند مجموعه ای از اقدامات اجرایی، خدماتی و هماهنگی های میدانی است.

اقدامات لازم برای تسهیل تردد کامیون ها در مرز دوغارون

بر پایه اطلاعات همین گزارش و با اتکا به اظهارات مسئولان، می توان چند اقدام ضروری را برای بهبود وضعیت ناوگان ترانزیتی در مرز دوغارون استخراج کرد:

• روان سازی فرآیند تردد ناوگان در پهنه منطقه آزاد و پایانه مرزی دوغارون
• تقویت امکانات رفاهی در مناطق اقتصادی افغانستان که محل توقف رانندگان ایرانی است
• افزایش هماهنگی میان دستگاه های متولی دو کشور برای رفع موانع اجرایی ترانزیت
• استفاده حداکثری از ظرفیت های موجود برای رونق ترانزیت، صادرات و واردات
• برگزاری نشست های مشترک و پیگیری مستمر مسائل مرزی در سطوح تخصصی و اجرایی

از منظر اجرایی، مهم ترین نکته این است که تسهیل تردد باید از سطح شعار به سطح اقدام برسد. اگر راننده در مرز یا در مسیرهای منتهی به مبادی اقتصادی با کمبود خدمات، تأخیرهای غیرضرور، ناهماهنگی های اداری یا ضعف زیرساخت های پشتیبانی مواجه باشد، افزایش ظرفیت ترانزیت در عمل محقق نخواهد شد.

رانندگان؛ حلقه ای که کمتر دیده می شود

در بسیاری از گزارش های رسمی، تمرکز بر حجم تجارت، میزان صادرات یا تعداد کامیون هاست؛ اما واقعیت این است که رانندگان، ستون عملیاتی ترانزیت جاده ای هستند. آن ها نخستین کسانی اند که با صف، توقف، نبود خدمات، مشکلات اقامتی، مسائل ایمنی و پیچیدگی های مرزی مواجه می شوند. به همین دلیل، هر برنامه ای برای توسعه ترانزیت در دوغارون، اگر به بهبود شرایط کاری و رفاهی رانندگان منجر نشود، ناقص خواهد بود.

طرح مسئله کمبود امکانات رفاهی در افغانستان از سوی مدیر پایانه مرزی دوغارون، از همین منظر اهمیت ویژه دارد. این موضوع نشان می دهد که نگاه مسئولان صرفا متوجه گمرک و عبور کامیون نیست، بلکه بخشی از چالش در زیست روزمره رانندگان ترانزیت در دو سوی مرز قرار دارد.

دوغارون و آینده ترانزیت منطقه ای

سفر رئیس قوانین و معاهدات وزارت ترانسپورت و هوانوردی افغانستان به ایران برای شرکت در نشست سطح عالی سه جانبه هم پیوندی منطقه ای و تسهیل ترانزیت ایران، افغانستان و تاجیکستان نیز نشان می دهد که دوغارون فقط یک نقطه تبادل دوجانبه نیست، بلکه می تواند در معادلات گسترده تر منطقه ای نیز نقش ایفا کند.

اگر موانع موجود در این مرز کاهش یابد و زیرساخت های خدماتی و عملیاتی متناسب با حجم تقاضا توسعه پیدا کند، دوغارون می تواند به یکی از پیشران های مهم ترانزیت منطقه ای، تسهیل تجارت و افزایش ارتباط اقتصادی ایران با افغانستان و آسیای میانه تبدیل شود.

آنچه از اظهارات مقام های ایرانی و افغانستانی برمی آید، این است که مرز دوغارون در آستانه یک ضرورت مهم قرار دارد: افزایش تردد ناوگان بدون رفع موانع و بدون توجه به وضعیت رانندگان، امکان پذیر نیست. امروز بیش از هر زمان دیگر، رانندگان ترانزیت در این مرز نیازمند شرایطی هستند که عبور و توقف آن ها با سرعت، امنیت و حداقل امکانات رفاهی همراه باشد.

دوغارون برای حفظ و تقویت جایگاه خود به عنوان یکی از اصلی ترین گذرگاه های اقتصادی ایران و افغانستان، به روان سازی تردد کامیون ها، تقویت خدمات پشتیبان، هماهنگی بیشتر دستگاه های دو طرف و توجه مستقیم به مسائل رانندگان نیاز دارد؛ موضوعی که اگر جدی گرفته شود، می تواند هم تجارت مرزی را تسهیل کند و هم فشار عملیاتی از دوش ناوگان ترانزیتی بردارد.