دوغارون، استراتژیک ترین شاهراه تجارت جهانی
در حالی که تحریم های دریایی و تحولات ژئوپلیتیک جهان، برخی مسیرهای تجارت ایران را با اختلال های جدی مواجه کرده است، مرزهای زمینی کشور به ویژه دوغارون در شرق، از یک گذرگاه مرزی صرف به یکی از حیاتی ترین شاهراه های استراتژیک تبدیل شده اند.
در حالی که تحریم های دریایی و تحولات ژئوپلیتیک جهان، برخی مسیرهای تجارت ایران را با اختلال های جدی مواجه کرده است، مرزهای زمینی کشور به ویژه دوغارون در شرق، از یک گذرگاه مرزی صرف به یکی از حیاتی ترین شاهراه های استراتژیک تبدیل شده اند.
به گزارش تین نیوز به نقل از ایسنا، این مرز که به عنوان دروازه ای اصلی به سمت افغانستان و آسیای میانه شناخته می شود، اکنون بار سنگین جبران کمبود ترانزیت دریایی را بر دوش کشیده و نقش آن در امنیت اقتصادی و کاهش فشارهای تحریمی روز به روز پررنگ تر شده است. با این حال، علی رغم اهمیت انکارناپذیر این منطقه و پتانسیل های عظیم آن برای رونق صادرات و واردات، توسعه زیرساخت های فیزیکی و مدیریتی این کریدور با چالش هایی همراه بوده است.
گرچه در این میان، تلاش هایی برای بهبود وضعیت تردد کالا و کاهش هزینه های لجستیکی انجام شده که برخی از نتایج مثبتی به همراه داشته است ولی با این وجود، نمایندگان مجلس و مسئولان اجرایی منطقه ابراز نگرانی می کنند که زیرساخت های فعلی، به ویژه در بخش جاده ای و ریلی، پاسخگوی حجم رو به رشد مبادلات تجاری نیستند. انتقادات متمرکز بر تک بانده بودن بخش هایی از جاده های منتهی به مرز و عدم فعال سازی کامل خط ریلی مشهد-دوغارون، گلوگاه هایی هستند که مانع از بهره برداری حداکثری از ظرفیت های این منطقه شده اند.
معاون توسعه اقتصادی سازمان منطقه آزاد دوغارون، با اشاره به تحریم های دریایی و تغییر موازین اقتصادی جهانی، بر اهمیت استراتژیک مرزهای زمینی کشور به خصوص مرز دوغارون تأکید کرد و گفت: در شرایط کنونی که جهان با چالش های جنگی و تحریم های دریایی روبروست، مرزهای زمینی ما باید بیش از هر زمان دیگری فعال تر باشند.
حسن نوری زاده، با بیان اینکه با توجه به سیاست های ابلاغی سعی شده از دپوی کالا در عرصه منطقه از به حوزه گذر موقت به جهت کاهش هزینه های دپو و هم تسهیل در تردد اتفاق بیفتد، خاطرنشان کرد: با توجه به اتفاقات اخیر به خصوص در حوزه اقتصادی چون یک کشور دریا محور هستیم باید مرزها و مسیرهای زمینی و ریلی بیش از هر زمان دیگر فعال تر و پویاتر باشند.
وی با تأکید بر اینکه ما نیازمند توجه ویژه به مرزهای کشور هستیم، اظهار کرد: سیاست های ما در سال گذشته و امسال بر این محور استوار بوده که با توجه به وضعیت فعلی جهان که با مفاهیمی همچون اقتصاد دوران جنگ درگیر است، حوزه گذر موقت را برای کاهش هزینه های خودرویی و تسهیل ترانزیت تقویت کنیم.
معاون توسعه اقتصادی سازمان منطقه آزاد دوغارون، تصریح کرد: در شرایطی که کشور با چالش های جهانی روبروست، تمامی دستگاه های متولی مرز باید نگاه های بخشی و منافع درون سازمانی را کنار گذاشته و با افزایش ساعت کاری و هماهنگی بیشتر، مانع از هرگونه اخلال در تأمین کالاهای اساسی و کالاهای مهم ترانزیتی شوند. ما امیدواریم با آمادگی بسترها، شاهد افزایش تحرک در مرزها باشیم.
وی با اعلام اینکه تصمیم گیری ها باید برای شرایط ویژه و جنگی نه بر اساس تصمیمات زمان صلح باشد، اظهار کرد: گرچه تصمیمات باید بر اساس تصمیمات اقتصاد دوران جنگ باشد اما آن گونه که باید تصمیمات سایر دستگاه های متولی به دلیل منافع درون سازمانی جوابگو نیست.
نوری زاده با بیان اینکه بیش از ۷۰ درصد از حجم تجارت از دریا دچار مشکل شده و مرزهای زمینی باید بتواند این را پوشش دهد، بیان کرد: در این خصوص اقدامات خوبی در مرز دوغارون انجام شد به طوری میزان تردد روزانه از ۸۵۰ دستگاه به بیش از ۱۴۰۰ دستگاه رسیده است.
وی اظهار کرد: این تصمیم نشان داد که می توانیم با افزایش ساعت کاری و تغییر نگاه بر شرایط فعلی وضعیت فعلی را مدیریت کرده و حجم بسیاری از کالاهای مورد نیاز را تأمین کنیم به خصوص اینکه در جنگ رمضان آمار بسیار خوبی را داشته ایم.
معاون توسعه اقتصادی سازمان منطقه آزاد دوغارون، با انتقاد از نگاه درون سازمانی برخی دستگاه ها گفت: اگر سازمان ها در سیاست گذاری فرایند را تسهیل کنند در فرایند کاری شان هیچ گونه اخلالی ایجاد نخواهد شد، ولی اکنون نگاه بسته ای دارند.
وی با اعلام اینکه به زودی آغاز بیش از ۳۰ همت سرمایه گذاری را در سازمان منطقه آزاد دوغارون خواهیم داشت، بیان کرد: این نشان می دهد که باید سایر دستگاه ها هم پای کار بیایند تا بخش قابل توجهی از کالاهای استان و کشور را از مرز دوغارون تأمین کنیم.
نوری زاده در خصوص زیرساخت های ترانزیتی و بهبود وضعیت تردد در مرز دوغارون گفت: به منظور بهبود وضعیت ورود و خروج کالا و تسهیل تردد، نشست های متعددی با دستگاه های حاکمیتی و محلی در شهرستان تایباد برگزار شده است. بر اساس مصوبات این نشست ها، ما سه لاین جدید برای تردد کامیون ها از سمت افغانستان ایجاد کرده ایم که این تغییر مسیر، باعث روان سازی حرکت کالاها و مدیریت بهتر تردد و عدم خواب کامیون ها شده است.
وی با بیان اینکه در حال حاضر کامیون های ترانزیتی حتی یک شب هم در دوغارون خواب ندارند و کالاهای ترانزیتی هم به حداقل ممکن رسیده اند، افزود: گرچه طرف ایران را مدیریت کرده ایم اما نیازمند همکاری بیشتر هم از سوی کشور افغانستان هستیم.
از طریق ظرفیت های اتاق بازرگانی و با تعامل بخش خصوصی در کشور افغانستان، به طور مستمر باید پیگیر رفع موانع بود تا کالاهای ترانزیتی با کمترین چالش ممکن جابجا شوند. انتظار می رود وزارت امور خارجه هم کمک کند تا کشور مقابل نیز ملزم به تسهیل در تردد کالاها شود.
وی در پاسخ به سؤالی در مورد پاسخگویی زیرساخت ها به حجم ترانزیت، گفت: محدوده گمرکی سازمان منطقه آزاد را از ۵۰ هکتار فعلی به ۲۵۰ هکتار افزایش دادیم تا بتوانیم تمرکز خود را بر خدمات رسانی بهتر و پاسخگویی به حجم بالای ترانزیت قرار دهیم. با وجود چالش های امنیتی و شرایط حاکم، تلاش می کنیم تا روند افزایش تردد را در سازمان مدیریت کنیم.
معاون توسعه اقتصادی منطقه آزاد دوغارون با ارائه آماری از عملکرد منطقه، گفت: شاهد رشد و رونق قابل توجهی بوده ایم؛ به طوری که در مقایسه با گذشته، شاهد ۲۸ درصد افزایش در حجم ورود و خروج کالا و همچنین ۳۸ درصدی در آمار دلاری و ریالی در منطقه بوده ایم.
وی، برای شکوفایی کامل پتانسیل های منطقه آزاد دوغارون، یک راهکار کلان ارائه و تأکید کرد: برای اینکه بتوانیم در سطح کلان به رونق بیشتر دست یابیم، مدیریت مرز باید به صورت مدیریت واحد شکل بگیرد. تمامی دستگاه ها باید نگاه های بخشی را کنار گذاشته و به سمت یک نگاه ملی حرکت کنند. اگر مدیریت واحد در مرز محقق نشود، آنچه برای توسعه و شکوفایی این منطقه مد نظر داریم، به نتیجه نخواهد رسید.
ضرورت نوسازی زیرساخت های مرز دوغارون و اتصال ریلی آن به مشهد
سخنگوی هیأت رئیسه فراکسیون نظارت بر مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به پتانسیل های عظیم و زیرساخت های موجود در منطقه، مرز دوغارون را یک شاهراه تجارت آزاد جهانی دانست که به دلیل جایگاه مرکزی در اتصال به کشورهای آسیای میانه و افغانستان، نقش تعیین کننده ای در رونق اقتصادی کشور ایفا می کند.
دکتر عثمان سالاری در گفت و گو با ایسنا با اشاره به سابقه ۱۰۷ ساله گمرک دوغارون و فعال شدن اخیر منطقه آزاد تجاری-صنعتی دوغارون، بر اهمیت این منطقه به عنوان یکی از مهم ترین گمرک های راهبردی منطقه تأکید کرد و گفت: دوغارون جزء سه گمرک مهم و راهبردی کشور است.
وی با بیان اینکه منطقه آزاد تجاری-صنعتی دوغارون که یک سالی فعال شده نقش اثر بخش و تأثیرگذاری را در واردات و صادرات و رونق اقتصادی کشور ایفا کند، به انتقاد از عملکرد مسئولان وزارت راه و شهرسازی پرداخت و اظهار کرد: با وجود اهمیت استراتژیک این منطقه، متأسفانه به جاده های ارتباطی و متصل به مرز دوغارون توجه ویژه ای نشده است. در حال حاضر حدود ۳۰ کیلومتر از این جاده همچنان یک طرفه است که باید هرچه سریع تر دوبانده شود.
نایب رئیس کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس در ادامه با اشاره به نحوه تخصیص بودجه ها، افزود: متأسفانه سازمان برنامه بودجه بعضاً بودجه ها را به جایی می دهد که اولویت ندارد در صورتی که دوغارون اولویت مهم استراتژیک دارد.
با توجه به اینکه مرزهای گمرکات جنوبی فعالیت شایان توجه گذشته را به لحاظ بروز جنگ ندارند باید گمرک دوغارون به عنوان مهم ترین و معتبرترین گمرک و منطقه آزاد تجاری صنعتی دوغارون هم به عنوان رو به رشدترین منطقه از مناطق آزاد تجاری صنعتی کشور مورد توجه ویژه قرار گیرد.
سالاری تأکید کرد: باید از مسئولان مربوطه در سطح استان و کشور خواست تا از تخصیص بودجه به بخش های فاقد اولویت جلوگیری کرده و بودجه های لازم را به این مسیر که دارای اولویت استراتژیک است، اختصاص دهد.
وی با اشاره به تحولات ژئوپلیتیک و کاهش فعالیت گمرک های جنوبی به دلیل بروز جنگ در آن مناطق، خواستار توجه ویژه و ورود ویژه ریاست جمهوری به گمرک و منطقه آزاد دوغارون شد تا خط ریلی راه آهن اتصال به دوغارون به سنگ بست مشهد که در سال ۱۳۹۱ به عنوان یک طرح ملی ماده ۲۳ آن تصویب و اقدامات اولیه آن انجام شده دوباره در مدار قرار گیرد.
نماینده مردم تایباد و تربت جام، در مجلس شورای اسلامی اظهار کرد: با فعال شدن این خط ریلی، علاوه بر اتصال دوغارون به چابهار و سایر مناطق آزاد، جهشی بزرگ در صادرات و واردات ایجاد خواهد شد.
وی گفت: در حال حاضر جاده ای مهم تر و حائز اهمیت تر از محور ارتباطی اتصالی مشهد به دوغارون در کشور نداریم، این جاده ابریشم و کریدور مهم حیاتی کشور باید به نحو مطلوبی دوباره بازسازی و نوسازی و با تخصیص اعتبار خط ریلی فعال شود.
سالاری با بیان اینکه این پروژه باید اولویت اول دولتمردان باشد، تأکید کرد: اگر به دنبال خنثی کردن تحریم های ظالمانه دشمن، توسعه اقتصادی و ایجاد توازن در کشور هستیم، باید به این بخش طلایی توجه کنیم.
وی با اشاره به اینکه ایران با افغانستان روابط بسیار خوبی دارد، گفت: سرمایه گذاری در زیرساخت های مرزی دوغارون کلید جهش صادراتی ایران به افغانستان است.
سخنگوی هیأت رئیسه فراکسیون نظارت بر مناطق آزاد و ویژه اقتصادی در مجلس شورای اسلامی، با اشاره به ظرفیت عظیم اقتصادی مرزهای شرقی کشور، بر لزوم بازنگری اساسی در زیرساخت های ارتباطی با افغانستان تأکید کرد.
وی با یادآوری دستاوردهای تجاری اخیر اظهار کرد: سال گذشته حدود ۳ میلیارد دلار صادرات به افغانستان داشته ایم؛ اما این حجم از مبادلات تجاری نیازمند بسترهای مناسب تری است تا تعادل برقرار شود و واردات نیز با سرعت مناسبی صورت پذیرد.
سالاری ادامه داد: استفاده از ظرفیت های فرا سرزمینی مانند مناطق آزاد می تواند به عنوان ابزاری برای بن بست شکنی عمل کند و با حمایت جدی دولت از مرز دوغارون از طریق ایجاد منطقه آزاد تجاری-صنعتی یا تقویت گمرک، به نگین توسعه شرق و حتی کشور تبدیل شود.
وی با بیان اینکه حجم تردد در این مرز بسیار بالاست، اما زیرساخت های فعلی پاسخگوی نیازها نیست، وضعیت کنونی را نامناسب توصیف کرد.
این نماینده مجلس با اشاره به ضعف های جدی جاده ای، خاطرنشان کرد: در حال حاضر جاده ارتباطی ۳۰ کیلومتری تا دوغارون به صورت تک بانده است و این موضوع گلوگاه اصلی مبادلات است. این مسیر باید حتماً به صورت دو بانده احداث شود که مستلزم تخصیص و تأمین بودجه کافی و مناسب از سوی دولت است.
وی در ادامه بر اهمیت راه آهن تأکید کرد و افزود: خط ریلی مشهد به دوغارون و تکمیل آن از ضروریات است. دولت باید بودجه ویژه ای برای آماده سازی و پایان بخشیدن به این معضل زیرساختی اختصاص دهد.
سالاری پیش بینی کرد: اصلاح این معضلات، عزم جدی را به نتیجه خواهد رساند؛ اگر خط ریلی ارتباطی به افغانستان کامل شود و آن ۳۰ کیلومتر جاده ای نیز دو بانده گردد، قطعاً تحولی عظیم و جهشی فوق العاده مهم در امر واردات و صادرات رقم خواهد خورد. این اقدام نه تنها موجب ایجاد اشتغال پایدار در منطقه می شود، بلکه درآمدزایی و ارزآوری قابل توجهی برای کشور به همراه خواهد داشت.
سالاری گفت: دوغارون مهم ترین معبر رسمی ایران و افغانستان است و تنها ۱۱۰ کیلومتر با هرات فاصله دارد، همچنین نزدیک ترین کریدور هوایی به چین است که می تواند تأمین مایحتاج عمومی کشور را تسهیل کند.
وی اظهار کرد: با توجه به مشکلات ایجاد شده برای گمرک های غرب کشور، قرار است تأمین کالاهای اساسی و صادرات و واردات به افغانستان و آسیای میانه از طریق گمرک دوغارون انجام شود، اما این گمرک با وجود ظرفیت بالا، فاقد زیرساخت های کافی و توجه لازم از سوی سازمان برنامه و بودجه است.
مرز دوغارون دیگر یک گزینه اضافی در نقشه اقتصادی کشور نیست، بلکه به یک ضرورت حیاتی برای عبور از بحران های تحریمی و تأمین امنیت اقتصادی تبدیل شده است. با مسدود یا تضعیف شدن ظرفیت های گمرکات جنوبی و غربی، تک محوری شدن تجارت ایران به سمت دریاهای آزاد به خطر افتاده و دوغارون به عنوان تنها معبر پایدار و استراتژیک به بازارهای منطقه ای (افغانستان و آسیای میانه) شناخته می شود؛ بنابراین، توجه به دوغارون دیگر یک انتخاب مدیریتی نیست، بلکه یک مأموریت ملی برای حفظ تاب آوری اقتصادی کشور است.
بدون شک سرمایه گذاری و تمرکز جدی بر مرز دوغارون، کلید طلایی برای ایجاد توازن منطقه ای، افزایش ارزآوری و کاهش وابستگی به مسیرهای پرخطر دریایی است. کشور باید با شجاعت و سرعت عمل، این منطقه را از وضعیت پتانسیل نهفته به واقعیت اقتصادی درخشان تبدیل کند؛ زیرا ثبات و توسعه شرق ایران، گروگان مستقیم موفقیت آمیز بودن این مرز است.
