پیامدهای پنهان یک بحران جهانی بر آینده حمل‌ونقل

تشدید تنش در خاورمیانه و گسترش درگیری علیه ایران می تواند به طور مستقیم مسیر تحول صنعت خودرو جهان را تغییر دهد. براساس تازه ترین تحلیل های موسسه S&P Global، اثرات جنگ تنها یک شوک موقت نیست؛ اگر درگیری طولانی شود، گذار انرژی، سرمایه گذاری در خودروهای برقی و شبکه تأمین جهانی خودرو وارد مرحله ای از بازآرایی عمیق و کندی ساختاری خواهد شد.

به گزارش تین نیوز به نقل از بازار، براساس تازه ترین تحلیل های موسسه S&P Global، اثرات جنگ تنها یک شوک موقت نیست؛ اگر درگیری طولانی شود، گذار انرژی، سرمایه گذاری در خودروهای برقی و شبکه تأمین جهانی خودرو وارد مرحله ای از بازآرایی عمیق و کندی ساختاری خواهد شد.

چشم انداز کلان جنگ خاورمیانه و پیوند آن با صنعت خودرو جهانی

تحولات خاورمیانه پس از تشدید تنش ها و آغاز حملات علیه ایران، اقتصاد جهانی را بار دیگر در معرض شوک های انرژی و اختلالات زنجیره تأمین قرار داده است. موسسه S&P Global در تازه ترین گزارش خود تأکید می کند که اثر جنگ بر صنعت خودرو تابعی از دو متغیر کلیدی است: طول مدت درگیری و شدت آن. اگر بحران در سطح محدود باقی بماند، پیامدها بیشتر از طریق افزایش قیمت انرژی، هزینه حمل ونقل و اختلال در مسیرهای دریایی ـ به ویژه در دریای سرخ و خلیج فارس ـ بروز می کند. اما اگر درگیری به یک وضعیت طولانی و پرتنش تبدیل شود، صنعت خودرو با مجموعه ای از اثرات ساختاری مواجه خواهد شد: کاهش تقاضا، افزایش قیمت مواد اولیه، انقباض سرمایه گذاری، و کند شدن روند گذار به خودروهای برقی.

طبق داده های تازه اداره اطلاعات انرژی آمریکا در زمستان ۱۴۰۴، بیش از ۲۱ درصد نفت جهان از تنگه هرمز عبور می کند. هرگونه اختلال در این مسیر، مستقیماً قیمت انرژی را افزایش داده و هزینه تولید خودرو را بالا می برد. از آنجا که صنعت خودرو در سطح جهانی زنجیره تأمین پیچیده ای دارد، حتی یک اختلال چند هفته ای ممکن است قیمت تمام شده خودرو را تا ۵ تا ۱۲ درصد افزایش دهد. این شوک های اولیه اگر به صورت طولانی ادامه یابد، می تواند شرکت ها را مجبور به بازنگری استراتژیک در مسیر توسعه محصولات و سرمایه گذاری ها کند.

از آنجا که صنعت خودرو در سطح جهانی زنجیره تأمین پیچیده ای دارد، حتی یک اختلال چند هفته ای ممکن است قیمت تمام شده خودرو را تا ۵ تا ۱۲ درصد افزایش دهد. این شوک های اولیه اگر به صورت طولانی ادامه یابد، می تواند شرکت ها را مجبور به بازنگری استراتژیک در مسیر توسعه محصولات و سرمایه گذاری ها کند.

اثرات کوتاه مدت: جهش قیمت انرژی، اختلال در لجستیک و فشار فوری بر خودروسازان

در سناریوی کوتاه مدت که S&P آن را شوک گذرا نام گذاری کرده، قیمت نفت، گاز و سوخت های حمل ونقل به سرعت افزایش می یابد. از ابتدای بهار ۱۴۰۵ قیمت نفت به بالای ۱۱۰ دلار رسیده و هزینه حمل دریایی در مسیر آسیا–اروپا تا ۶۵ درصد افزایش یافته است. این افزایش هزینه ها بلافاصله خودروسازان را تحت فشار قرار می دهد؛ زیرا صنعت خودرو به شدت به حمل ونقل کانتینری، مواد شیمیایی، قطعات برقی و فلزات تخصصی برای تولید خودروهای برقی وابسته است.

در این مرحله، خودروسازان به چند اقدام فوری روی می آورند:

• تعدیل تولید برخی مدل ها برای جلوگیری از انباشت هزینه

• افزایش مدیریت موجودی در قطعاتی که با اختلال جدی روبه رو شده اند

• استفاده از ذخایر استراتژیک مواد اولیه مانند لیتیوم، کبالت و منیزیم

• برنامه ریزی برای قراردادهای حمل ونقل بلندمدت با شرکت هایی که امنیت مسیری بیشتری دارند

اثر کوتاه مدت جنگ همچنین بر تقاضای مصرف کننده نیز احساس می شود. در شرایط افزایش هزینه های زندگی، تورم انرژی و کاهش اعتماد اقتصادی، مصرف کنندگان تصمیم خرید خودرو را به تعویق می اندازند. طبق پایش مصرف کننده S&P، تمایل به خرید خودرو در اروپا و آمریکا حدود ۹ تا ۱۵ درصد کاهش یافته است.

افزایش هزینه ها بلافاصله خودروسازان را تحت فشار قرار می دهد؛ زیرا صنعت خودرو به شدت به حمل ونقل کانتینری، مواد شیمیایی، قطعات برقی و فلزات تخصصی برای تولید خودروهای برقی وابسته است.

اثرات جنگ بر مواد اولیه، فلزات باتری و زنجیره تأمین خودروهای برقی

یکی از بخش هایی که بیشترین آسیب را از جنگ خاورمیانه می بیند، زنجیره تأمین خودروهای برقی است. خودروهای برقی به طور مستقیم به فلزات کمیاب و مواد شیمیایی خاص وابسته اند: لیتیوم، نیکل، گرافیت، منیزیم، فسفات و مس. بسیاری از این مواد از مسیرهای حمل ونقلی عبور می کنند که اکنون در معرض ناامنی قرار دارند.

به گفته S&P Global Mobility، زمان حمل برخی از مواد مورد نیاز باتری از آسیای جنوب شرقی به اروپا تا ۳۵ روز افزایش یافته است؛ یعنی تقریبا دو برابر پیش از آغاز درگیری. هزینه بیمه دریایی نیز در مسیرهای پرخطر تا ۵ برابر افزایش یافته است.

جنگ علیه ایران همچنین بازارهای مواد شیمیایی پایه را مختل کرده است. ایران یکی از تولیدکنندگان مهم مواد پتروشیمی بوده و نقش مهمی در عرضه برخی مشتقات حیاتی برای تولید لاستیک، قطعات پلاستیکی و رزین های صنعتی دارد. کاهش عرضه این محصولات به افزایش قیمت قطعات پایه خودروهای احتراقی و برقی منجر شده است.

نتیجه این اختلالات در صنعت خودروهای برقی به صورت مستقیم قابل مشاهده است:

• افزایش قیمت باتری به طور متوسط ۹ تا ۱۴ درصد

• تأخیر در تولید مدل های جدید EV

• عقب افتادگی پروژه های توسعه پلتفرم های برقی

• کاهش انگیزه شرکت ها برای سرمایه گذاری بیشتر در فناوری های پیشرفته باتری

در همین دوره، بسیاری از تامین کنندگان چینی و کره ای اعلام کردند که ناچارند به طور موقت ظرفیت صادرات برخی مواد را کاهش دهند، زیرا هزینه حمل و زمان تحویل دیگر قابل پیش بینی نیست.

یکی از بخش هایی که بیشترین آسیب را از جنگ خاورمیانه می بیند، زنجیره تأمین خودروهای برقی است. خودروهای برقی به طور مستقیم به فلزات کمیاب و مواد شیمیایی خاص وابسته اند: لیتیوم، نیکل، گرافیت، منیزیم، فسفات و مس. بسیاری از این مواد از مسیرهای حمل ونقلی عبور می کنند که اکنون در معرض ناامنی قرار دارند.

کاهش سرمایه گذاری جهانی در خودروهای برقی؛ تهدید بلندمدت گذار انرژی

نقطه تمرکز تحلیل S&P این است که جنگ طولانی می تواند سرعت انقلاب برقی شدن صنعت خودرو را کند کند. در شرایطی که دولت ها در اروپا و شرق آسیا اهداف بلندپروازانه ای برای ۲۰۳۰ و ۲۰۳۵ میلادی تعیین کرده اند، افزایش ریسک ژئوپلیتیک باعث شده شرکت ها بودجه تحقیق وتوسعه و پروژه های سرمایه گذاری را مورد بازنگری قرار دهند.

در گزارش بهار ۱۴۰۵، S&P می گوید:

• سرمایه گذاری شرکت های خودروساز در پروژه های برقی نسبت به سال گذشته ۷ تا ۹ درصد کاهش یافته

• برخی خودروسازان اروپایی توسعه پلتفرم های EV را بین ۶ تا ۱۲ ماه عقب انداخته اند

• پیش بینی تولید جهانی خودروهای برقی در سال ۱۴۰۶ حدود ۸۰۰ هزار دستگاه کمتر از سناریوی پیش از جنگ شده است

دلیل اصلی این کاهش، ترکیبی از افزایش هزینه ها، نااطمینانی اقتصادی و کاهش انتظار تقاضای مصرف کننده است. در واقع، وقتی هزینه مواد اولیه بالا می رود و فروش خودرو کاهش می یابد، شرکت ها تمایل کمتری به سرمایه گذاری سنگین در تکنولوژی های نو دارند.

این روند ممکن است به یک تاخیر چندساله در گذار انرژی در بخش حمل ونقل منجر شود. اگرچه دولت ها همچنان به فشارهای زیست محیطی پایبند هستند، اما واقعیت اقتصادی ممکن است به شرکت ها اجازه ندهد برنامه های خود را مطابق زمان بندی ادامه دهند.

نقطه تمرکز تحلیل S&P این است که جنگ طولانی می تواند سرعت انقلاب برقی شدن صنعت خودرو را کند کند. در شرایطی که دولت ها در اروپا و شرق آسیا اهداف بلندپروازانه ای برای ۲۰۳۰ و ۲۰۳۵ میلادی تعیین کرده اند، افزایش ریسک ژئوپلیتیک باعث شده شرکت ها بودجه تحقیق وتوسعه و پروژه های سرمایه گذاری را مورد بازنگری قرار دهند.

پیامدهای اقتصاد کلان: تورم، رکود تقاضا و خطر بازتعریف شبکه های جهانی تولید

اگر جنگ خاورمیانه در سال های ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۶ ادامه یابد، S&P آن را وارد فاز تغییر ساختاری می داند. در این فاز، اثرات اقتصادی دیگر موقتی نیست، بلکه صورت سیستماتیک پیدا می کند. پیامدهای کلان این سناریو عبارتند از:

• افزایش پایدار قیمت انرژی و حمل ونقل

• افزایش نرخ تورم در اکثر اقتصادهای صنعتی

• کاهش قدرت خرید و افت تقاضای مصرف کننده

• کندی رشد اقتصادی در آمریکا، اروپا و شرق آسیا

• فشار بر سودآوری خودروسازان و کاهش ظرفیت سرمایه گذاری

کاهش تقاضا در چنین فضایی تنها برای خودروهای برقی نیست؛ خودروهای احتراقی نیز تحت تأثیر هستند. اما از آنجا که خودروهای برقی هنوز به نقطه سربه سری اقتصادی کامل نرسیده اند، این مدل ها با ریسک بیشتری مواجه می شوند.

یکی از پیچیده ترین پیامدها بازتعریف شبکه های جهانی تولید است. شرکت ها دیگر نمی توانند بر چند مسیر محدود حمل ونقل یا یک منطقه خاص تأمین مواد اولیه تکیه کنند. این تغییر نه تنها پرهزینه است، بلکه نیاز به چند سال زمان دارد. افزایش هزینه سرمایه گذاری در خطوط جدید تولید، افزایش هزینه لجستیک و نیاز به تامین کنندگان جدید، همگی فشار مضاعفی بر صنعت وارد خواهند کرد.

یکی از پیچیده ترین پیامدها بازتعریف شبکه های جهانی تولید است. شرکت ها دیگر نمی توانند بر چند مسیر محدود حمل ونقل یا یک منطقه خاص تأمین مواد اولیه تکیه کنند. این تغییر نه تنها پرهزینه است، بلکه نیاز به چند سال زمان دارد. افزایش هزینه سرمایه گذاری در خطوط جدید تولید، افزایش هزینه لجستیک و نیاز به تامین کنندگان جدید، همگی فشار مضاعفی بر صنعت وارد خواهند کرد.

راهبردهای پیشنهادی S&P برای مقاومت صنعتی و بازآرایی زنجیره تأمین

S&P Global تأکید می کند که صنعت خودرو تنها با واکنش های کوتاه مدت نمی تواند از آثار عمیق جنگ جان سالم به در ببرد. این موسسه مجموعه ای از توصیه ها را ارائه کرده که برای حفظ رقابت پذیری خودروسازان ضروری است:

• سناریونویسی چندگانه درباره قیمت انرژی، اختلال زنجیره تأمین و تقاضا

• تنوع بخشی سریع به منابع مواد اولیه و کاهش وابستگی جغرافیایی

• استفاده گسترده تر از قراردادهای بلندمدت و پوشش های مالی برای مدیریت نوسانات

• افزایش انعطاف پذیری خطوط تولید برای تغییر ترکیب محصولات

• سرمایه گذاری در فناوری های کاهش هزینه و مواد جایگزین در تولید باتری

• تمرکز بر افزایش بهره وری داخلی برای جبران افزایش هزینه ها

این تحلیل هشدار می دهد که جنگ خاورمیانه می تواند به یک نقطه عطف راهبردی برای صنعت خودرو تبدیل شود. اگر صنعت نتواند خود را با شرایط جدید وفق دهد، روند گذار انرژی و برقی سازی که دهه ها برنامه ریزی و سرمایه گذاری پشت آن بوده، با تاخیر و حتی با تهدیدهای جدی مواجه خواهد شد.