◄ چالش‌ های گردشگری ریلی از نگاه یک پژوهشگر / بی‌ توجهی به کیفیت، تجربه سفر را تلخ می‌ کند

محمد محسنیان، پژوهشگر و مستندساز تاریخ راه آهن، در گفت وگو با تین نیوز، با نقد وضعیت موجود، تأکید دارد که گردشگری ریلی در ایران به تعریف دقیق، پروتکل های مشخص و تغییر نگرش مدیریتی نیاز دارد؛ او ازدحام مسافر، کمبود سرویس های بهداشتی، شیشه های کثیف و اولویت صندلی فروشی بر تجربه گردی را موانع اصلی می داند و بر لزوم نگاه تخصصی و حمایتی راه آهن برای تبدیل این حوزه به یکی از جذاب ترین شاخه های گردشگری تأکید می کند.

از خاطرات کودکی تا راه آهن؛ روایتی از عشق به ریل و گردشگری ریلی

 به گزارش سرویس گردشگری  تین نیوز، راه آهن برای بسیاری، صرفاً به عنوان یک وسیله حمل ونقل مورد توجه و علاقه نیست؛ برای برخی، این علاقه ریشه در خاطرات شیرین کودکی دارد و در بزرگسالی به پژوهش و برنامه ریزی برای تورهای گردشگری ریلی بدل می شود. محمد محسنیان، پژوهشگر و مستندساز تاریخ راه آهن، در گفتگو با تین نیوز، از شنیدن صدای قطار و تماشای حرکت قطار بر ریل ها، در زادگاهش در روزهای کودکی تا راه اندازی نخستین تورهای گردشگری ریلی، که مسیری پرفراز و نشیب بوده را پیموده است، می گوید.

ریشه های علاقه در خاطرات کودکی این پژوهشگر که از کودکی در خانه ای نزدیک به ریل راه آهن در قم زندگی میکرده شکل گرفته است.میگوید: «خانه ما فقط چهارصد متر با ریل فاصله داشت و هر روز صدای قطار را میشنیدیم. گاهی قطارهای سنگین آنقدر می لرزیدند که پنجره های خانه به لرزه می افتاد.» او به خاطر می آورد که پدرشان در روزهای پنجشنبه و جمعه، آنها را از روی پل راه آهن کاشان به باغهای انار می برد و آنها بین دو خط ریل یزد و اهواز، شانس دیدن قطار را داشتند. این حس و حال و خاطرات شیرین کودکی، پایه گذار عشق ماندگاری به راه آهن شد.

از تورهای خانوادگی تا قطار گردشگری

محسنیان گفت: از ابتدای دهه ۹۰، تصمیم گرفتم به شکل جدی تر به موضوع راه آهن بپردازدم. ابتدا با خانواده و دوستان، تورهای غیررسمی برای تماشای راه آهن برگزار کردم و سپس در سال ۱۳۹۵، ایده «قطار گردشگری» را عملی کردم. او تأکید دارد که خود را راهنمای تور  نمی داند، بلکه «پژوهشگر تاریخ راه آهن» است و این تورها محصول جانبی پژوهش های اوست. به گفته او، نخستین تور رسمی با حضور فارغ التحصیلان دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزار شد و بعدها به قطار گردشگری انجامید.

دغدغه معرفی درست، نه صرفاً تفریح

او از آنچه امروز به نام تورهای گردشگری ریلی رایج شده، ابراز نارضایتی می کند: «بعضی ها فقط به بهانه راه آهن سوار قطار می شوند و هدفشان تفریح و پایکوبی است، در حالی که من هدفم معرفی تاریخ صنعت ریلی در ایران بود. متأسفانه عرصه برای کسانی که واقعاً به جنبه های تاریخی و فنی راه آهن علاقه دارند، تنگ شده است.»

چالشهای گردشگری راه آهن در ایران

به باور این پژوهشگر، یکی از مشکلات اصلی، نبود تعریف دقیق و مشخص از «قطار گردشگری» است. او می گوید: «خیلی ها فکر می کنند اگر مسافری را از نقطه الف به ب برسانیم، کار گردشگری انجام شده؛ در حالی که گردشگری راه آهن، بیشتر به مسیر اهمیت میدهد تا مقصد.» او اینگونه توضیح می دهد که هدف یک شرکت حمل و نقل مسافری، رساندن مسافر در زمان مشخص به مقصد  است، اما یک تور گردشگری باید تجربه ای متفاوت شامل اطلاع رسانی تاریخی، بازدید از سازه ها و لذت بردن از منظر راه آهن را ارائه دهد. در وضعیت فعلی و با توجه به رویه های جدید شرکت راه آهن که مجوز برگزاری تور به جای آژانسهای گردشگری صرفا به شرکتهای حمل و نقل مسافری واگذار میشود نمیتوان انتظار بالایی از تورهای برگزار شده داشت. تلاش این شرکتها مطابق رویه دیگر قطارهای تحت مدیریتشان معطوف به افزایش  ضریب اشغال صندلی است و در این راه معیارهای گردشگری به راحتی نادیده گرفته میشوند. البته در ایجاد این وضعیت نباید  فقدان دستورالعملهای مبتنی بر یک نگاه جامع گردشگری را از نظر دور داشت

مشکلات رفاهی و تجربه نامطلوب مسافر

از نگاه این پژوهشگر، یکی از مهمترین موانع برای شکل گیری گردشگری ریلیِ استاندارد، بی توجهی به نیازهای رفاهی و کیفیت سفر است. او به مثال هایی عینی اشاره می کند: «قطارهایی که با ظرفیت ۳0۰ نفر برای سفرهای گردشگری استفاده می شوند، در حالی که فقط دو سرویس بهداشتی دارند (که  در بسیاری موارد یکی از آنها در طول سفر از سرویس خارج میشود )و این یعنی به ازای هر ۱۵۰ نفر یک دستشویی. همچنین شیشه هایی که بعضا  کثیف هستند ومانع دیدن منظره می شوند، و ازدحام جمعیت که فضای آرامش بخش سفر را از بین می برد. او تأکید دارد که این مشکلات، حتی برای یک سفر ۳ تا ۴ ساعته، تحمل پذیر نیست، چه برسد به سفری 17 تا 18 ساعته. او معتقد است برای حفظ کیفیت سفر و ایجاد تجربه خوشایند برای گردشگر، هرگز نباید تعداد مسافران در تور ریلی نظیر شیرگاه بیش از 240 نفر باشد.

اما با سیاست فعلی شرکتها برای اشغال حداکثر صندلی ها نتیجه، تجربه تلخی است که میتواند گردشگر را از تکرار این سفر منصرف  کند.

نیاز به نگاه تخصصی و تدوین پروتکل برای گردشگری ریلی

او معتقد است که راه آهن باید نگاه خود را به گردشگری تغییر دهد و قطار گردشگری را به عنوان «ویترین» صنعت ریلی ببیند، نه صرفاً یک قطار در کنار دیگر قطارهای مسافری به گفته محسنیان، تفاوتی اساسی بین مسافر عادی و گردشگر وجود دارد و گردشگر انتظار تجربه ای متفاوت دارد. تامین شیشه های تمیزقطار، تهویه مناسب ، سرویس های بهداشتی کافی و محیطی آرام در قطار پیش نیازهای اولیه یک قطار گردشگری هستند و یک تور مطلوب به مواردی بسیار بیش از این نیاز دارد.

او پیشنهاد می دهد که راه آهن با تشکیل اتاق های فکر و تدوین پروتکل های مشخص، معیارهای قطار گردشگری را تعریف کند؛ همچنین بر این نکته پای می فشارد که بر خلاف آنچه در ذهن بسیاری در مدیریت ریلی کشور سایه انداخته است رونق این نوع گردشگری لزوما در گرو استفاده از تجهیزات لوکس همچون واگنهای پانورامیک نیست. گردشگری ریلی در ایران هنوز گزینه های زیادی برای بهبود خود و ارتقا کیفیت تجربه گردشگر از این نوع سفر در اختیار دارد که با هزینه ای معقول در دسترس هستند اما به آنها بی توجه مانده است

پتانسیل مسیرهای تاریخی و طبیعی

این پژوهشگر، مسیر راه آهن سراسری را به دلیل ترکیب جذابیت های تاریخی، طبیعی و فنی، محیطی  بینظیر برای اجرای تورهای گردشگری ریلی می داند. همچنین به مسیر تبریز-رازی و میانه مراغه تبریز اشاره میکند که به گفته او پتانسیل بالایی دارد اما هنوز کار جدی روی آن نشده است

نگاه به آینده؛ ضرورت تعریف دقیق گردشگری ریلی

در پایان، محسنیان بر این نکته تأکید می کند، که گردشگری ریلی نیازمند افرادی با دانش عمیق برنامه ریزی گردشگری است و نباید به ساده ترین تعبیرها از آن اکتفا کرد. او از همکاری با کارشناسان گردشگری در این حوزه می گوید و پیشنهاد می کند که راه آهن با نگاه حمایتی، امکان استفاده حداکثری از امکانات موجود را فراهم کند تا تجربه ای خوشایند و خاطره انگیز برای گردشگران رقم بخورد. به باور او، اگر تعریف دقیقی از قطار گردشگری و گردشگری ریلی ارائه شده وبر مبنای آن ضوابط مربوطه تدوین شوند، این صنعت می تواند به یکی از جذابترین و پرمخاطبترین شاخه های گردشگری ایران تبدیل شود. او پیش شرط همه این موارد را تغییر نگرش اساسی مدیریت های مربوطه در راه آهن جمهوری اسلامی به این مقوله می داند.