◄ راه‌ آهن خلیج فارس؛ مسیر جایگزین کشورهای عربی در زمان اختلال تنگه هرمز

در حالی که ترافیک عبوری از تنگه هرمز با چالش های بی سابقه ای روبه رو است و ضریب امنیت مسیرهای دریایی و هوایی منطقه به موضوعی حیاتی برای دولت ها تبدیل شده، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) با شتاب بخشیدن به پروژه عظیم ریلی ۲۱۰۰ کیلومتری خود، در حال ساخت یک «بیمه زیرساختی» برای تضمین تداوم زنجیره تأمین در روزهای بحرانی هستند

به گزارش سرویس ریلی تین نیوز،  ایده ایجاد یک شبکه ریلی یکپارچه که شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس را به هم متصل کند، بیش از دو دهه پیش مطرح شد؛ اما امروز این پروژه دیگر صرفاً یک طرح اقتصادی برای تسهیل تجارت و گردشگری نیست. گزارش های اخیر «میدل ایست فورم» نشان می دهد که بی ثباتی های امنیتی و ریسک بالای اختلال در مسیرهای دریایی و بنادر، ضرورت ایجاد یک مسیر زمینی پایدار را برای کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس به یک اولویت استراتژیک تبدیل کرده است.

وضعیت پیشرفت؛ از پیشتازی امارات تا مسیر ناهموار کویت

بر اساس هدف گذاری های انجام شده، شبکه ریلی خلیج فارس قرار است در مسیری ۲۱۰۰ کیلومتری، کویت را از طریق عربستان، بحرین، قطر و امارات به عمان متصل کند. این پروژه که قرار است تا پایان سال ۲۰۳۰ به بهره برداری کامل برسد، تاکنون در مجموع به حدود ۵۰ درصد پیشرفت فیزیکی رسیده است؛ با این حال، وضعیت اجرایی در کشورهای عضو یکسان نیست:

• امارات متحده عربی؛ پیشگام منطقه: شبکه «اتحاد ریل» با ۹۰۰ کیلومتر طول، اکنون به عنوان الگوی موفق منطقه شناخته می شود. این شبکه نه تنها هفت امارت را به هم متصل کرده، بلکه بخش باری آن از سال ۲۰۲۳ فعال شده و خدمات مسافری آن نیز از ژوئن ۲۰۲۶ آغاز شده است.

• عمان: خط «حفیت ریل» که شبکه امارات را به صحار متصل می کند، تا آوریل ۲۰۲۶ پیشرفتی ۴۰ درصدی را ثبت کرده است.

• عربستان سعودی: به عنوان دارنده بزرگ ترین شبکه ریلی منطقه، مناقصات ساخت بخش های متصل کننده به مرز کویت و امارات را آغاز کرده، هرچند تکمیل این پازل بزرگ همچنان در مرحله طراحی و تأمین تجهیزات است.

• بحرین و کویت: بحرین برای پیوستن به این شبکه با چالش ساختاری «جزیره ای» روبه روست و باید از طریق پروژه ۵۶ کیلومتری «پل ملک حمد»، خود را به دمام عربستان متصل کند. کویت نیز اگرچه در مراحل ابتدایی است، اما اخیراً ساخت یک کریدور سریع السیر به عربستان را تصویب کرده است.

  

راه آهن؛ سپر حفاظتی در برابر بحران های ژئوپلیتیک

مهم ترین انگیزه کشورهای عضو برای تکمیل این خطوط، ایجاد «تاب آوری اقتصادی» است. وابستگی صرف به حمل ونقل دریایی و هوایی، کشورهای منطقه را در صورت بروز جنگ، حملات پهپادی یا مسدود شدن مسیرها به شدت آسیب پذیر می کند.

اگرچه حمل ونقل جاده ای جایگزین فعلی است، اما چالش هایی نظیر ظرفیت محدود، فرآیندهای گمرکی پیچیده و آسیب پذیری در برابر گرمای شدید و ترافیک، آن را به گزینه ای ناکارآمد برای جایگزینی گسترده تبدیل کرده است. راه آهن می تواند با ظرفیت بالاتر، زمان بندی دقیق تر و قابلیت بازسازی سریع در صورت بروز خسارت، به شبکه پشتیبان حمل ونقل کالا و مسافر تبدیل شود.

چالش های پیش رو؛ فراتر از ریل گذاری

با وجود اهمیت استراتژیک، تکمیل این شبکه با موانع جدی روبه رو است که فراتر از تأمین منابع مالی و فناوری است:

1. هماهنگی سیاسی: ایجاد یک مدیریت واحد میان شش نظام ریلی ملی با تفاوت در مقررات مرزی و فرآیندهای گمرکی، بزرگترین چالش پیش رو است.

2. استانداردهای فنی: تفاوت در زیرساخت های ریلی ملی می تواند یکپارچگی شبکه را در آینده با مشکل مواجه کند.

3. تهدیدات امنیتی: خطوط ریلی ثابت هستند و در برابر حملات احتمالی آسیب پذیرند؛ هرچند ویژگی بازسازی مرحله ای، این ریسک را تا حدی تعدیل می کند.

فراتر از خلیج فارس؛ رویای اتصال به بازارهای جهانی

اهمیت این شبکه تنها در اتصال داخلی نیست. اتصال شبکه عربستان به اردن و ترکیه می تواند این مسیر را به بازارهای اروپایی پیوند بزند. همچنین، بنادری مانند فجیره و صحار با اتصال به این شبکه، امکان دسترسی کشورهای منطقه به دریای عرب و اقیانوس هند را فراهم می کنند که این امر، کاهش وابستگی مطلق به ترافیک تنگه هرمز را برای خروج کالا و انرژی به همراه خواهد داشت.

اگرچه راه آهن نمی تواند جایگزین کامل بنادر و خطوط لوله انرژی باشد، اما این پروژه در حال تبدیل شدن به لایه ای حیاتی برای امنیت ملی و اقتصادی کشورهای عربی است؛ لایه ای که به نظر می رسد تحت تأثیر بحران های امنیتی اخیر، از یک طرح اقتصادی کند، به یک اولویت اضطراری در نقشه راه کشورهای خلیج فارس تبدیل شده است.