◄ «جاده ۹۵» عربستان–عمان؛ مسیر زمینی جدید در سایه ریسک تنگه هرمز

با افزایش ریسک تردد دریایی در تنگه هرمز، مسیرهای زمینی جایگزین در جنوب خلیج فارس اهمیت بیشتری یافته اند و اکنون «جاده ۹۵» میان عربستان و عمان به یکی از مهم ترین کریدورهای جابه جایی کالا در منطقه تبدیل شده است؛ مسیری که بنا بر اعلام سازمان مناطق ویژه اقتصادی عمان، زمان دسترسی به بندر صحار را تا ۱۶ ساعت کاهش داده و بخشی از بار غیرنفتی عربستان را به خود جذب کرده است.

به گزارش تین نیوز، با تشدید نااطمینانی در مسیرهای دریایی خلیج فارس و افزایش ریسک عبور از تنگه هرمز، شرکت های حمل ونقل منطقه ای به دنبال فعال سازی مسیرهای زمینی جایگزین رفته اند؛ روندی که «جاده ۹۵» میان عربستان سعودی و عمان را در مرکز توجه قرار داده است.

این مسیر که از منطقه الخویریه در عربستان و در نزدیکی مرز قطر آغاز می شود، پس از عبور از میدان نفتی شیبه، در نقطه مرزی رمله الخلیل وارد عمان شده و به بندر صحار می رسد. به گفته سازمان مناطق ویژه اقتصادی عمان، این کریدور زمان سفر تا صحار را ۱۶ ساعت کاهش داده و با حذف نیاز به عبور از امارات، مسیر حمل ونقل را کوتاه تر و کارآمدتر کرده است.

بر پایه داده های منتشرشده، حجم و ارزش کالاهای عبوری از این گذرگاه نیز رشد قابل توجهی داشته است؛ به گونه ای که ارزش بار ترانزیتی از حدود ۳۰۰ میلیون دلار در فوریه ۲۰۲۶ به ۸۳۰ میلیون دلار در مارس رسیده است. این رشد سریع نشان می دهد که مسیر مزبور در حال تبدیل شدن به یکی از شریان های اصلی جابه جایی کالا در جنوب شبه جزیره عربستان است.

کود شیمیایی، مصالح ساختمانی، مواد غذایی، دارو و ماشین آلات از جمله اقلام عمده ای هستند که از این مسیر حمل می شوند؛ کالاهایی که به دلیل ماهیت غیرنفتی و نیاز به جابه جایی نسبتاً سریع، بیش از دیگر محموله ها از مزیت کریدور زمینی بهره می برند.

یکی از شرکت های حمل ونقل جاده ای محلی نیز اعلام کرده که در مارس ۲۰۲۶ به تنهایی بیش از کل درآمد سال ۲۰۲۵ خود را ثبت کرده است؛ نشانه ای روشن از شتاب گرفتن فعالیت های لجستیکی در این محور و افزایش جذابیت آن برای بخش خصوصی.

در همین حال، بندر صحار بیش از پیش به عنوان یک هاب لجستیکی امن در میان کشورهای حاشیه خلیج فارس مطرح شده و عربستان نیز برای انتقال بخشی از کالاهای غیرنفتی خود به این محور متکی تر شده است. این موضوع، علاوه بر تقویت موقعیت عمان در نقشه ترانزیت منطقه، می تواند در بلندمدت الگوی تجارت و مسیرهای تأمین کالا در جنوب خلیج فارس را دستخوش تغییر کند.

اهمیت «جاده ۹۵» صرفاً در کوتاه تر شدن یک مسیر جاده ای خلاصه نمی شود؛ بلکه این کریدور نشانه ای از تغییر رفتار بازیگران منطقه ای در برابر ریسک های ژئوپلیتیکی و اختلال های احتمالی در مسیرهای دریایی است. در واقع، هرچه عبور از هرمز پرهزینه تر یا پرریسک تر شود، انگیزه برای استفاده از مسیرهای زمینی–بندری بیشتر خواهد شد.

با این حال، این مسیر را نمی توان جایگزین کامل تنگه هرمز دانست، زیرا ظرفیت جابه جایی کالاهای فله، انرژی و بارهای حجیم همچنان در اختیار حمل ونقل دریایی است. اما برای بخش مهمی از کالاهای غیرنفتی، این کریدور می تواند به عنوان یک مسیر مکمل و حتی در برخی موارد ارجح عمل کند.

برای ایران نیز این تحول پیام مهمی دارد. اگر کشورهای منطقه بتوانند اقتصاد خود را از طریق خدمات تجاری، امنیتی و لجستیکی به مسیرهای جایگزین گره بزنند، سهم هرمز در معادلات اقتصادی ممکن است در برخی حوزه ها کاهش یابد. از این رو، ایران برای تبدیل تنگه هرمز به یک مزیت پایدار و درآمدزا، نیازمند آن است که عبور از این شریان را نه صرفاً یک موقعیت جغرافیایی، بلکه یک کانون خدمات چندلایه تجاری و امنیتی تعریف کند؛ به عبارت دیگر، تنگه هرمز زمانی می تواند به «کارخانه پول سازی» بلندمدت برای ایران تبدیل شود که در کنار نقش ژئوپلیتیکی، خدمات بازرگانی، بیمه ای، دریایی و امنیتیِ قابل اتکا در اطراف آن شکل بگیرد

تحولات اخیر در مسیر عربستان–عمان نشان می دهد که رقابت ترانزیتی در خلیج فارس وارد مرحله تازه ای شده است؛ مرحله ای که در آن، کشورها صرفاً به موقعیت جغرافیایی تکیه نمی کنند، بلکه با سرمایه گذاری در زیرساخت، کاهش ریسک و بهبود خدمات لجستیکی، برای جذب بار منطقه ای رقابت می کنند. در چنین شرایطی، جاده ۹۵ فقط یک جاده نیست؛ بلکه نشانه ای از بازآرایی تدریجی نقشه تجارت و ترانزیت در جنوب خلیج فارس است.