محدودسازی مسیرهای زمینی ایران/سناریوی انسداد شبکه کریدوری

اهمیت این تحول به بسته‌شدن چند گذرگاه محدود نیست. توقف یا برگشت محموله‌ ها، انباشت کامیون‌ ها در پایانه‌ های مرزی، افزایش هزینه حمل و بیمه، تأخیر در تأمین مواد اولیه و قطعات و اختلال در صادرات، پیامدهای مستقیم محدودیت‌های مرزی است.

هم‌ زمان، وال‌استریت ژورنال از بررسی تحریم شرکت‌ ها و نهادهای ارائه‌دهنده خدمات انبارداری و توزیع مرتبط با مرزهای زمینی ایران توسط وزارت خزانه‌ داری آمریکا خبر داده است. این رویکرد، در صورت اجرا، می‌تواند فشار را از گذرگاه‌ ها به زیرساخت‌ ها و خدمات پشتیبان تجارت نیز گسترش دهد.

سناریوی پرریسک‌ تر، گسترش این محدودیت‌ها به مرزهای ترکیه، جمهوری آذربایجان و ترکمنستان است. در صورت همراهی این کشورها با سیاست آمریکا، دسترسی زمینی ایران به ترکیه و اروپا، قفقاز و آسیای مرکزی هم‌ زمان با محدودیت مواجه می‌شود. انتقال بار به مسیرهای باقی‌مانده، ازدحام و هزینه را افزایش می‌ دهد و ظرفیت جایگزینی مسیرهای دریایی را نیز محدود می‌ کند. این سناریو قطعی نیست، اما باید در محاسبات راهبردی کشور لحاظ شود.

پاسخ مؤثر، مدیریت جداگانه هر مرز نیست؛ ایجاد سازوکار یکپارچه پایش و فرماندهی کریدورها، شناسایی مسیرهای جایگزین با ظرفیت عملیاتی واقعی، اولویت‌بندی کالاهای حیاتی و مشارکت سازمان‌یافته دولت و بخش خصوصی در مدیریت جریان کالا است.

معیار تاب‌آوری ترانزیتی، تعداد مسیرهای موجود روی نقشه نیست؛ توان حفظ جریان تجارت خارجی هنگام انسداد مسیرهاست. ایران برای مواجهه با فشارهای چندلایه، به شبکه‌ای متنوع، قابل تغییر و برخوردار از ظرفیت عملیاتی مستقل نیاز دارد.

منبع زمینه‌ای: Wall Street Journal، «Iran Is Now Losing Overland Trade Routes to U.S. Pressure»، اکتبر ۲۰۲۶.

مهدی قدمیاری / پژوهشگر و تحلیلگر حوزه کریدورها، ترانزیت و لجستیک