◄ دلار ۱۸۹ هزار تومانی چه اثری بر حمل‌ونقل و زنجیره تأمین دارد؟

بازار آزاد ارز در نخستین معاملات امروز شنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵، دلار را در سطح یک میلیون و ۸۹۴ هزار ریال و یورو را در نرخ ۲ میلیون و ۲۱۲ هزار و ۱۰۰ ریال معامله کرد.

به گزارش سرویس اقتصاد حمل ونقل تین نیوز، تداوم نرخ های بالای ارز، اگرچه اثر مستقیمی بر قیمت سوخت داخلی ندارد، اما از مسیر افزایش هزینه ناوگان، قطعات یدکی، تجهیزات حمل ونقل، خدمات بندری، واردات کالا و سرمایه در گردش شرکت های لجستیکی، فشار قابل توجهی بر این بخش وارد می کند.

بر اساس نرخ های اعلام شده در ساعت ۸ صبح، پوند انگلیس با قیمت ۲ میلیون و ۵۷۹ هزار و ۴۰۰ ریال، فرانک سوئیس با نرخ ۲ میلیون و ۳۷۳ هزار و ۱۰۰ ریال و درهم امارات با قیمت ۵۱۵ هزار و ۹۸۰ ریال در بازار آزاد معامله شدند.

در میان ارزهای منطقه ای نیز ریال عمان ۴ میلیون و ۹۲۸ هزار ریال، دینار کویت ۶ میلیون و ۱۴۴ هزار و ۶۰۰ ریال، دینار بحرین ۵ میلیون و ۲۵ هزار و ۴۰۰ ریال و ریال عربستان ۵۰۶ هزار و ۴۳۰ ریال قیمت گذاری شده اند.

دلار در محدوده ۱۸۹ هزار تومان

نرخ اعلام شده برای دلار معادل حدود ۱۸۹ هزار و ۴۰۰ تومان است. یورو نیز با نرخ حدود ۲۲۱ هزار و ۲۱۰ تومان معامله می شود. قیمت پوند انگلیس نیز به حدود ۲۵۷ هزار و ۹۴۰ تومان رسیده است.

در بازار ارز، مقایسه قیمت ارزهای مختلف نشان می دهد یورو حدود ۱۷ درصد گران تر از دلار و پوند نیز حدود ۳۶ درصد بالاتر از دلار قیمت گذاری شده است. این اختلاف علاوه بر شرایط بازار داخلی، از ارزش جهانی این ارزها در برابر دلار نیز تأثیر می گیرد.

درهم امارات با توجه به پیوند ارزی خود با دلار، یکی از ارزهای مهم در تجارت خارجی ایران محسوب می شود. این ارز در مبادلات مربوط به واردات، حواله های تجاری، خرید کالا از مسیر امارات و تسویه بخشی از هزینه های زنجیره تأمین نقش مهمی دارد.

اثر نرخ ارز بر هزینه حمل ونقل جاده ای

افزایش نرخ ارز در بخش حمل ونقل جاده ای، پیش از هر چیز هزینه تأمین و نگهداری ناوگان را بالا می برد. بخش قابل توجهی از قطعات کامیون، اتوبوس، کامیونت و خودروهای تجاری یا به صورت مستقیم وارداتی است یا مواد اولیه و تجهیزات آن از خارج تأمین می شود.

قطعاتی مانند ECU، سیستم های ترمز و تعلیق، فیلترها، لاستیک های سنگین، باتری، تجهیزات برقی، روغن های تخصصی و قطعات موتور، به سرعت از نرخ ارز اثر می پذیرند. حتی در مواردی که قطعه در داخل تولید می شود، قیمت مواد اولیه، ماشین آلات، قطعات واسطه ای و هزینه جایگزینی آن با نرخ ارز ارتباط دارد.

در چنین شرایطی، افزایش هزینه تعمیرات و نگهداری، عمر اقتصادی ناوگان فرسوده را طولانی تر می کند. شرکت های حمل ونقل و مالکان ناوگان ممکن است برای جلوگیری از توقف فعالیت، تعمیرات اساسی را به تعویق بیندازند یا از قطعات ارزان تر استفاده کنند؛ رویکردی که می تواند ریسک خرابی، توقف در مسیر و حوادث جاده ای را افزایش دهد.

نرخ ارز و تأثیر آن بر کرایه حمل

تغییر نرخ ارز به صورت مستقیم به معنای افزایش فوری کرایه حمل داخلی نیست؛ زیرا کرایه در حمل ونقل جاده ای تابع مجموعه ای از عوامل از جمله قیمت سوخت، دستمزد راننده، عوارض، هزینه تعمیرات، لاستیک، بیمه، میزان بار برگشتی و عرضه و تقاضای ناوگان است.

با این حال، نرخ ارز از طریق افزایش هزینه های سرمایه ای و عملیاتی، فشار بر کرایه حمل را بیشتر می کند. در ناوگان بین شهری، به ویژه در مسیرهای طولانی و ترانزیتی، افزایش هزینه قطعات و لاستیک می تواند سهم هزینه نگهداری را در قیمت تمام شده حمل افزایش دهد.

این مسئله در مسیرهای پرتردد مانند تهران ـ بندرعباس، تهران ـ بازرگان، کریدور شمال ـ جنوب، مسیرهای منتهی به چابهار و محورهای مرزی سرخس، لطف آباد، نوردوز، میرجاوه و باشماق اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا ناوگان فعال در این مسیرها مسافت بیشتری طی می کند و با استهلاک بالاتری مواجه است.

کامیون های وارداتی و فشار بر نوسازی ناوگان

سطح بالای نرخ ارز، هزینه خرید کامیون، کشنده، واگن، اتوبوس و تجهیزات تخصصی حمل ونقل را افزایش می دهد. در نتیجه، نوسازی ناوگان برای شرکت های کوچک و رانندگان مالک ـ اپراتور دشوارتر می شود.

در شرایطی که قیمت کامیون و قطعات با ارز آزاد تعیین می شود اما درآمد بخش حمل ونقل عمدتاً ریالی است، شکاف میان هزینه جایگزینی ناوگان و توان مالی فعالان افزایش پیدا می کند. این وضعیت می تواند به کاهش تقاضا برای خودروهای تجاری جدید و افزایش وابستگی بازار به ناوگان قدیمی منجر شود.

از نگاه سرمایه گذاری، ناوگان فرسوده هزینه پنهان بالایی دارد: مصرف سوخت بیشتر، توقف های تعمیراتی، کاهش بهره وری، افزایش زمان سفر و ریسک بالاتر تصادف. بنابراین نرخ ارز علاوه بر اثر تورمی، مستقیماً بر تصمیم شرکت ها برای خرید یا اجاره ناوگان جدید اثر می گذارد.

تأثیر بازار ارز بر حمل ونقل دریایی و بندری

در حمل ونقل دریایی، نرخ ارز از مسیر هزینه خدمات بندری، خرید تجهیزات، اجاره کانتینر، تعمیرات شناورها، تأمین قطعات و تسویه هزینه های بین المللی اثرگذار است. بسیاری از هزینه های مرتبط با حمل دریایی، بیمه، اجاره کشتی، خدمات نمایندگی و عملیات کانتینری با ارزهای خارجی محاسبه می شوند.

افزایش نرخ دلار و یورو می تواند هزینه تمام شده واردات و صادرات را بالا ببرد و بر قیمت کالاهایی که از بنادر شهید رجایی، امام خمینی، چابهار و خرمشهر عبور می کنند اثر بگذارد. در این میان، شرکت های کشتیرانی، فورواردرها و صاحبان کالا ناچارند ریسک نوسان ارز را در قراردادهای حمل، نرخ دموراژ، هزینه انبارداری و برنامه ریزی ورود و خروج کالا لحاظ کنند.

برای بنادر جنوبی ایران، درهم امارات نیز اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا بخشی از عملیات تأمین کالا، خدمات واسطه ای و تسویه های تجاری منطقه ای از مسیر امارات انجام می شود. افزایش نرخ درهم می تواند هزینه تأمین قطعات، تجهیزات بندری و برخی خدمات لجستیکی مرتبط با تجارت منطقه ای را افزایش دهد.

ارز و هزینه حمل ریلی و توسعه کریدورها

در حمل ونقل ریلی، اثر نرخ ارز بیشتر در بخش سرمایه گذاری و تأمین تجهیزات نمایان می شود. خرید یا تعمیر لکوموتیو، تأمین قطعات سیستم های کنترلی، تجهیزات سیگنالینگ، جرثقیل های پایانه ای و ماشین آلات تعمیر و نگهداری خطوط، در بسیاری از موارد به واردات یا مواد اولیه خارجی وابسته است.

افزایش نرخ ارز می تواند هزینه توسعه پایانه های بار، مراکز لجستیکی و تجهیزات تخلیه و بارگیری را بالا ببرد. این مسئله در پروژه های مرتبط با کریدور شمال ـ جنوب، مسیر رشت ـ آستارا، اتصال ریلی چابهار، محور سرخس و مسیرهای منتهی به آسیای مرکزی اهمیت دارد.

از سوی دیگر، اگر رشد هزینه حمل ریلی از رشد کرایه جاده ای کمتر باشد، ممکن است بخشی از صاحبان کالا به سمت استفاده بیشتر از ریل حرکت کنند. اما تحقق این مزیت به ظرفیت خطوط، کیفیت خدمات، زمان سیر، دسترسی به پایانه ها و ثبات مقررات بستگی دارد.

فشار نرخ ارز بر زنجیره تأمین و قیمت کالا

بازار ارز فقط هزینه حمل را افزایش نمی دهد؛ بلکه اثر آن در تمام حلقه های زنجیره تأمین دیده می شود. واردات مواد اولیه، قطعات، ماشین آلات، کالاهای واسطه ای و تجهیزات انبارداری با نرخ ارز گران تر می شود و این افزایش در نهایت به قیمت کالا منتقل خواهد شد.

شرکت های لجستیکی در چنین شرایطی با رشد هزینه های زیر مواجه اند:

خرید و نگهداری ناوگان؛

تأمین لاستیک و قطعات یدکی؛

هزینه تجهیزات انبار و پایانه؛

خرید نرم افزار و تجهیزات فناوری اطلاعات؛

هزینه بیمه و خدمات بین المللی؛

اجاره کانتینر و خدمات فورواردرها؛

تأمین مالی و افزایش سرمایه در گردش؛

هزینه توقف، دموراژ و انبارداری.

افزایش سرمایه در گردش یکی از مهم ترین پیامدهای نرخ ارز برای فعالان لجستیکی است. زمانی که ارزش کالا و هزینه حمل افزایش می یابد، شرکت ها برای اجرای همان حجم عملیات قبلی به منابع مالی بیشتری نیاز دارند. این فشار می تواند بنگاه های کوچک تر را از بازار خارج یا آنها را به کاهش کیفیت خدمات وادار کند.

ارزهای منطقه ای و تجارت با همسایگان

قیمت ارزهای منطقه ای برای بخش حمل ونقل و ترانزیت اهمیت فزاینده ای دارد. امروز لیر ترکیه ۳۹ هزار و ۶۰۰ ریال، یوان چین ۲۸۲ هزار و ۷۰۰ ریال، روبل روسیه ۲۲ هزار و ۹۲۰ ریال، منات آذربایجان یک میلیون و ۱۰۲ هزار و ۵۰۰ ریال و درام ارمنستان ۵ هزار و ۶۰۰ ریال اعلام شده است.

این نرخ ها در تجارت و حمل ونقل مرزی اهمیت دارند؛ زیرا کامیون داران، شرکت های حمل ونقل بین المللی و صاحبان کالا در مسیرهای ترکیه، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، روسیه، آسیای مرکزی، چین و پاکستان با هزینه هایی مواجه اند که بخشی از آنها به ارز محلی یا ارز واسط پرداخت می شود.

برای مثال، تغییر نرخ لیر می تواند بر هزینه خدمات جاده ای، سوخت، عوارض و اقامت کامیون در ترکیه اثر بگذارد. در مسیرهای قفقاز نیز تغییر نرخ منات و درام، هزینه های ترانزیتی و خدمات مرزی را برای شرکت های ایرانی تغییر می دهد. در تجارت با چین، یوان علاوه بر نقش تجاری، در قراردادهای خرید کالا و تجهیزات نیز اهمیت دارد.

حمل ونقل هوایی؛ حساس ترین بخش نسبت به ارز

حمل ونقل هوایی و صنعت هوانوردی از حساس ترین بخش ها در برابر نوسان نرخ ارز هستند. هزینه قطعات هواپیما، تعمیرات تخصصی، خدمات فرودگاهی، اجاره هواپیما، بیمه، آموزش و برخی هزینه های عملیاتی، ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم با ارزهای خارجی دارد.

در بخش مسافری، افزایش هزینه های ارزی می تواند به رشد قیمت بلیت منجر شود. در بخش بار هوایی نیز بالا رفتن هزینه حمل، رقابت پذیری کالاهای صادراتی را کاهش می دهد؛ مگر آنکه ارزش کالای صادراتی به اندازه ای بالا باشد که هزینه حمل هوایی را توجیه کند.

جمع بندی؛ بازار ارز و ضرورت مدیریت ریسک

نرخ های اعلام شده امروز، تصویری از سطح قیمت ارز در بازار آزاد ارائه می کند؛ اما برای تعیین روند صعودی یا نزولی بازار، مقایسه این نرخ ها با قیمت پایانی روز گذشته و بررسی حجم معاملات ضروری است. بنابراین ارقام امروز را باید به عنوان نرخ های ابتدای معاملات در نظر گرفت، نه به تنهایی نشانه قطعی جهت بازار.

برای بخش حمل ونقل و لجستیک، مسئله اصلی فقط افزایش نرخ دلار نیست؛ بلکه بی ثباتی و دشواری پیش بینی نرخ ارز است. شرکت ها زمانی می توانند برای خرید ناوگان، قراردادهای حمل، توسعه پایانه و سرمایه گذاری در کریدورها تصمیم بگیرند که چشم انداز هزینه ها قابل پیش بینی باشد.

در کوتاه مدت، تداوم نرخ های بالای ارز احتمالاً هزینه تأمین قطعات، تجهیزات، خدمات بندری و حمل بین المللی را افزایش می دهد. در میان مدت نیز ادامه این وضعیت می تواند نوسازی ناوگان، توسعه حمل ونقل ریلی و سرمایه گذاری در زیرساخت های لجستیکی را با محدودیت بیشتری مواجه کند.

نرخ های اعلام شده مربوط به بازار آزاد و ساعت ۸ صبح شنبه ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ است و ممکن است در جریان معاملات امروز تغییر کند.