جنگ، قطب نمای سفر های داخلی را چرخاند
نوروز ۱۴۰۵ برای صنعت گردشگری، نوروزی متفاوت و دور از انتظار بود. تعطیلاتی که هر سال امید اصلی فعالان این حوزه برای جانگرفتن دوباره بازار سفر است، امسال نتوانست چرخ کند گردشگری را به حرکت جدی وادارد. سال گذشته برای جامعه، سالی پرتنش و همراه با بحرانهای پیاپی بود؛ از تجربه دو جنگ تا رخدادهای تلخ دیماه، آن هم در فاصلهای کمتر از یک سال. در کنار این تحولات، فشارهای اقتصادی نیز باعث شد بسیاری از خانوارها سیاست صرفهجویی و کاهش هزینهها را در پیش بگیرند؛ تصمیمی که اثر مستقیم آن در کاهش سفرهای نوروزی بهوضوح دیده شد. نوروز امسال که همزمان با فضای ناپایدار ناشی از جنگ تحمیلی سوم آغاز شد، الگوی سفر ایرانیها را به شکل معناداری تغییر داد؛ تغییری که بیش از هر چیز، از احتیاط اقتصادی و نااطمینانی اجتماعی نشئت میگرفت.
نوروز ۱۴۰۵ برای صنعت گردشگری، نوروزی متفاوت و دور از انتظار بود. تعطیلاتی که هر سال امید اصلی فعالان این حوزه برای جان گرفتن دوباره بازار سفر است، امسال نتوانست چرخ کند گردشگری را به حرکت جدی وادارد. سال گذشته برای جامعه، سالی پرتنش و همراه با بحران های پیاپی بود؛ از تجربه دو جنگ تا رخدادهای تلخ دی ماه، آن هم در فاصله ای کمتر از یک سال. در کنار این تحولات، فشارهای اقتصادی نیز باعث شد بسیاری از خانوارها سیاست صرفه جویی و کاهش هزینه ها را در پیش بگیرند؛ تصمیمی که اثر مستقیم آن در کاهش سفرهای نوروزی به وضوح دیده شد. نوروز امسال که هم زمان با فضای ناپایدار ناشی از جنگ تحمیلی سوم آغاز شد، الگوی سفر ایرانی ها را به شکل معناداری تغییر داد؛ تغییری که بیش از هر چیز، از احتیاط اقتصادی و نااطمینانی اجتماعی نشئت می گرفت.
تغییر شاخص های سفر در نوروز ۱۴۰۵
به گزارش تین نیوز به نقل از پیام ما، برای بررسی دقیق تر وضعیت گردشگری داخلی، «مصطفی فاطمی»، معاون گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، از تغییرات معنادار در الگوی سفرهای نوروزی خبر می دهد.
به گفته فاطمی، از ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۵ فروردین ۱۴۰۵، حدود ۲۹ میلیون و ۷۰۳ هزار سفر در کشور ثبت شده است؛ این در حالی است که این رقم در مدت مشابه سال گذشته به بیش از ۳۶ میلیون و ۲۶۸ هزار سفر می رسید. مقایسه این دو عدد، کاهش ۱۷ درصدی سفرهای نوروزی را نشان می دهد.
بااین حال، کاهش تعداد سفرها تنها بخشی از ماجراست. آن طور که فاطمی توضیح می دهد، نوروز امسال با تغییراتی جدی در شاخص های مختلف سفر همراه بوده است؛ از مدت زمان و مقصد سفر گرفته تا هدف، نوع اقامت، شیوه برنامه ریزی، وسیله نقلیه و حتی الگوی هزینه کرد.
به گفته او، مهم ترین تغییر، «امنیت محور» شدن سفرها در سایه شرایط جنگی بوده است. برخلاف سال های گذشته که سفرها عمدتاً با هدف تفریح و گذران اوقات فراغت انجام می شد، امسال بسیاری از مسافران، مقصد خود را بر اساس سطح امنیت انتخاب کردند و به سمت مناطق دورتر از درگیری ها حرکت کردند.
این تغییر نگاه، در انتخاب مقصد نیز خود را نشان داد؛ جایی که روستاها و شهرهای کوچک بیش از کلان شهرها موردتوجه قرار گرفتند. در سال های گذشته، مقاصد پرجمعیت و شهری سهم بیشتری از سفرها داشتند، اما امسال ترجیح به فضاهای خلوت تر و امن تر بود.
از سوی دیگر، الگوی برنامه ریزی سفر نیز دستخوش تغییر شد. اگر پیش تر سفرهای نوروزی با برنامه ریزی قبلی انجام می شد، امسال تصمیم ها بیشتر به صورت ناگهانی و کوتاه مدت گرفته شد.
در حوزه هزینه کرد نیز تغییر محسوسی دیده می شود. درحالی که در سال های گذشته بخش عمده هزینه ها صرف تفریح و خدمات رفاهی می شد، امسال تمرکز بیشتر بر تأمین نیازهای ضروری در طول سفر بوده است.
همچنین آمارها نشان می دهد که بیشترین حجم سفرها با استفاده از خودروی شخصی انجام شده؛ موضوعی که می تواند به دلیل تمایل به کنترل بیشتر مسیر، کاهش هزینه ها و همچنین ملاحظات ایمنی باشد.
افت اقامت رسمی و تغییر الگوی ماندگاری
در نوروز ۱۴۰۵، الگوی اقامت مسافران نیز دستخوش تغییرات قابل توجهی شد. برخلاف سال های گذشته، سهم عمده اسکان به شکل غیررسمی انجام گرفت؛ از اقامت در خانه اقوام و آشنایان گرفته تا استفاده از خانه های استیجاری و حتی مدارس.
در مقابل، اقامت در مراکز رسمی از جمله هتل ها و اقامتگاه های بوم گردی با کاهش محسوسی همراه بود. اقامتگاه های سنتی نیز از این روند مستثنی نبودند و با افت چشمگیر تقاضا مواجه شدند؛ به طوری که ضریب اشغال این مراکز به پایین ترین سطح خود، مشابه دوران همه گیری کرونا رسید.
آمارها نیز این تغییر را به خوبی نشان می دهد: تنها ۴ درصد از مسافران نوروزی در اقامتگاه های رسمی مانند هتل ها اقامت داشته اند، ۹ درصد از اقامتگاه های غیررسمی استفاده کرده اند و در مقابل، ۸۷ درصد ترجیح داده اند در خانه اقوام و بستگان ساکن شوند.
از سوی دیگر، مدت زمان سفر نیز افزایش یافته است. میانگین اقامت که در سال های گذشته حدود ۴.۵ روز بود، در نوروز امسال به ۶.۸ روز رسیده است؛ تغییری که می تواند ناشی از تلاش برای کاهش دفعات جابه جایی و مدیریت هزینه ها باشد.
همچنین الگوی تکرار سفر به یک مقصد نیز تغییر کرده است. سهم سفرهایی که افراد بیش از یک بار به یک مقصد مشخص انجام داده اند، از ۶ درصد در سال های گذشته به ۳۴ درصد در نوروز امسال افزایش یافته؛ نشانه ای از تمایل به انتخاب مقاصد آشنا و کم ریسک در شرایط نامطمئن.
این آمار به این معناست که در بسیاری از موارد، یک یا چند عضو خانواده بیش از یک بار بین مبدأ و یک مقصد مشخص در رفت وآمد بوده اند؛ رفتاری که نشان دهنده تمرکز بر مقاصد ثابت و آشنا در شرایط پرریسک است.
نکته قابل توجه دیگر، افزایش سفر به استان های «مهاجرفرست» است. بر اساس تعریف آماری، سفر افرادی که در شش ماه گذشته در محل دیگری ساکن بوده اند و به موطن خود بازمی گردند، نیز در آمار سفرها محاسبه می شود. به این ترتیب، بخش قابل توجهی از سفرهای نوروزی امسال، در واقع بازگشت به خانه های شخصی در شهرهای کوچک تر یا دیدار با اقوام و بستگان بوده است.
فاطمی در ادامه به تغییر شکل اسکان نیز اشاره می کند و می گوید: «برخلاف سال های گذشته، تمایل به کمپینگ و چادرزدن کاهش یافته و اقامت در مدارس جایگزین آن شده است.» به گفته او، این الگو به ویژه در استان های مازندران، گیلان و اردبیل و همچنین شهرهای اطراف تهران بیش از سایر مناطق مشاهده شده است.
او همچنین از کاهش قابل توجه میزان شکایت ها در این دوره خبر می دهد؛ موضوعی که به گفته وی، تا حد زیادی به تغییر نوع اقامت و کاهش استفاده از مراکز رسمی بازمی گردد. درعین حال، طی تعطیلات نوروزی حدود ۲۲ هزار بازدید نظارتی از مراکز اقامتی، آژانس ها، دفاتر خدمات مسافرتی و سایر واحدهای گردشگری برای ارزیابی کیفیت خدمات انجام شده است.
بررسی آماری سفرهای نوروزی
آمارهای رسمی از توزیع سفرهای نوروزی نشان می دهد که همچنان استان های شمالی در صدر مقاصد پرمسافر قرار دارند، هرچند الگوی کلی سفر دستخوش تغییر شده است.
در نوروز ۱۴۰۵، استان مازندران با ثبت حدود ۴ میلیون و ۴۸۰ هزار مسافر، در رتبه نخست قرار گرفت. پس از آن، گیلان با ۳ میلیون و ۲۱۲ هزار نفر و خراسان با یک میلیون و ۸۱۵ هزار نفر بیشترین حجم سفر را به خود اختصاص دادند. استان های آذربایجان شرقی با یک میلیون و ۶۶۴ هزار نفر و همدان با یک میلیون و ۳۸۹ هزار نفر نیز در رتبه های بعدی مقاصد پرمسافر قرار گرفتند.
در بررسی های استانی، آمارها از تغییرات قابل توجه در حجم جابه جایی ها و الگوی سفر حکایت دارد. در استان کرمانشاه، طی بازه زمانی ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ تا ۹ فروردین ۱۴۰۵، مجموعاً ۴۸ هزار و ۲۱ مسافر در محورهای برون شهری جابه جا شده اند. در این میان، محور بیستون به کرمانشاه پرترددترین مسیر استان گزارش شده است.
در استان همدان نیز کاهش چشمگیر اقامت مسافران نوروزی ثبت شده است. مدیرکل میراث فرهنگی این استان با اشاره به تغییر الگوی سفر از «تفریح محور» به «بحران محور» اعلام کرده است که تمرکز اصلی بر آمادگی برای اسکان اضطراری بوده است.
بر اساس این آمار، از ابتدای طرح نوروزی تا ۱۴ فروردین ۱۴۰۵، تعداد ۶۳ هزار و ۹۰۱ نفر در مراکز اقامتی همدان اسکان یافته اند؛ این در حالی است که این رقم در مدت مشابه سال گذشته ۱۳۲ هزار و ۸۲۱ نفر بوده و کاهش ۵۲ درصدی را نشان می دهد. بخش عمده ای از اقامت ها نیز خارج از مراکز رسمی و در منازل اقوام و آشنایان انجام شده است.
اصفهان؛ اقامت بیش از یک میلیون گردشگر نوروزی
معاون گردشگری اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان از اقامت بیش از یک میلیون گردشگر در این استان طی تعطیلات نوروزی خبر داد.
«دکتر داود آبیان» با اشاره به آمار تجمیعی اقامت مسافران از ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۳ فروردین ۱۴۰۵ اعلام کرد: «در این مدت ۱۴۴ هزار و ۵۵۵ نفر در اقامتگاه های رسمی شامل هتل ها و مهمان سراها، ۷۵۳ هزار و ۵۹۶ نفر در اقامتگاه های غیررسمی مانند بوم گردی ها و منازل استیجاری و ۱۸۹ هزار و ۳۹ نفر نیز در مراکز اسکان اضطراری استان اقامت داشته اند.»
ایلام؛ اسکان بیش از ۲۵ هزار مسافر نوروزی
استاندار ایلام با اعلام آمار رسمی اسکان نوروزی گفت: «از ۲۲ اسفند سال گذشته تا ۵ فروردین، بیش از ۲۵ هزار نفر در هتل ها، اقامتگاه های بوم گردی، مدارس و سایر مراکز مصوب ستاد خدمات سفر اسکان یافته اند. به گفته او، این آمار نشان دهنده ظرفیت بالای استان در جذب گردشگر است.»
سیستان و بلوچستان؛ ورود حدود ۵۰۰ هزار مسافر نوروزی
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی سیستان و بلوچستان از ورود حدود ۵۰۰ هزار مسافر نوروزی به این استان در ایام نوروز امسال خبر داد.
«محمدهادی طهرانی مقدم» اعلام کرد: «از آغاز فعالیت ستاد خدمات سفر تا ۱۵ فروردین، حدود ۵۰۰ هزار مسافر این استان را به عنوان مقصد سفر خود انتخاب کرده و وارد استان شده اند.»
خراسان شمالی؛ بازدید ۱۶۴ هزار نفر از جاذبه های گردشگری
دبیر ستاد اجرایی خدمات سفر خراسان شمالی اعلام کرد: «از ابتدای تعطیلات نوروز تا ۱۴ فروردین، حدود ۱۶۴ هزار نفر از مسافران نوروزی از جاذبه های تاریخی، طبیعی و فرهنگی این استان بازدید کرده اند.»
در بخش اقامت نیز، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان شمالی از اسکان ۷۹ هزار و ۱۳۶ نفر در بازه زمانی ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۴ فروردین ۱۴۰۵ خبر داد. بر اساس این آمار، ۳۲ هزار و ۵۴۳ نفر در مراکز اقامتی رسمی شامل هتل ها و مهمان پذیرها، ۴۵ هزار و ۳۱ نفر در اقامتگاه های غیررسمی و هزار و ۵۶۲ نفر در مراکز اضطراری اسکان یافته اند.
همچنین مدیرکل آموزش وپرورش استان اعلام کرد: «در قالب طرح نوروزی، ۳ هزار و ۷۶۷ مسافر در مدارس استان اسکان داده شده اند که از این میان ۲ هزار و ۹۹۰ نفر فرهنگی و مابقی مسافران عادی بوده اند.»
درآمد رو به افول صنعت گردشگری
در مجموع، کاهش جمعیت مسافران و تغییر الگوی سفر در نوروز ۱۴۰۵، تأثیر مستقیمی بر کاهش درآمد در بخش های مختلف صنعت گردشگری داشته است. این روند نزولی، به ویژه در شرایط بحران های متوالی، نگرانی هایی را درباره آینده این صنعت ایجاد کرده است.
کارشناسان معتقدند ادامه این وضعیت می تواند به خروج تدریجی نیروی انسانی متخصص و باتجربه از این حوزه و کاهش انگیزه سرمایه گذاران منجر شود؛ روندی که بازگشت سرمایه های انسانی و مالی به چرخه گردشگری را دشوارتر خواهد کرد.
در این شرایط، انتظار می رود دولت باتوجه به فشارهای اقتصادی ناشی از شرایط موجود، بسته های حمایتی مشخصی را برای بخش های مختلف صنعت گردشگری تدوین و اجرا کند تا از تعمیق این رکود جلوگیری شود.
