◄ ضرورت ارائه یارانه سفر به اقشار آسیبپذیر؛ راهکار عبور از بحران ناترازی بلیت
با جهش هزینه های عملیاتی در زنجیره تأمین حمل ونقل و تأثیر مستقیم آن بر قیمت تمام شده بلیت، سفر و گردشگری در ایران به «کالای لوکس» تبدیل شده و بخش بزرگی از جامعه را از دسترسی به حمل ونقل عمومی محروم کرده است.
مهدی سقایی، کارشناس گردشگری، ضمن هشدار نسبت به کوچ مسافران از ناوگان عمومی به سمت خودروهای شخصی و حذف سفرهای ضروری، تأکید می کند که در شرایط جنگی و فشارهای اقتصادی، تنها راهکار عبور از بحران ناترازی بلیت، نه قیمت گذاری دستوری، بلکه تعریف بسته های حمایتی و یارانه هدفمند سفر برای اقشار آسیب پذیر است.
به گزارش سرویس گردشگری تین نیوز، بررسی وضعیت فعلی سفرهای بین شهری نشان می دهد که فشارهای اقتصادی، نوسانات ارزی و افزایش هزینه های نگهداری ناوگان، تعادل عرضه و تقاضا را در شبکه حمل ونقل عمومی به هم زده است. در حالی که شرکت های ریلی، جاده ای و هوایی برای حفظ صرفه اقتصادی و تداوم خدمت رسانی ناچار به تعدیل قیمت ها هستند، این افزایش هزینه موجب شده تا قشر متوسط و پایین جامعه، سفر را از سبد هزینه ای خود حذف کنند.
چرا قیمت بلیت کاهش نمی یابد؟
کارشناسان تأکید دارند که افزایش قیمت بلیت، معلولِ رشد هزینه های نهاده های تولید در بخش حمل ونقل است. سقایی در این باره می گوید: «نمی توان انتظار داشت هزینه قطعات، سوخت و استهلاک افزایش یابد اما قیمت بلیت ثابت بماند. قیمت بلیت تابع عرضه و تقاضای بازار است و قیمت گذاری دستوری در این شرایط، نه تنها به پایداری خدمات کمکی نمی کند، بلکه منجر به کاهش کیفیت و فرسودگی بیشتر ناوگان خواهد شد.»
با این حال، نتیجه این افزایش قیمت، کاهش ملموس تقاضا در ناوگان عمومی است. آمارها نشان می دهد در حالی که سفرهای هوایی بیشترین افت تقاضا را تجربه کرده اند، سفرهای ریلی و جاده ای نیز با ریزش مسافر مواجه شده اند و بخش قابل توجهی از مسافران به سمت استفاده از خودروهای شخصی سوق یافته اند؛ موضوعی که پیامدهای ایمنی و ترافیکی آن (از جمله افزایش تصادفات جاده ای) به وضوح در گزارش های پلیس راهور دیده می شود.
حذف «سفرهای ضروری»؛ زنگ خطری برای جامعه
بخش نگران کننده این ناترازی، خروج «سفرهای ضروری» از شبکه حمل ونقل عمومی است. بسیاری از شهروندان برای انجام امور درمانی، اداری یا کاری ناچار به سفر هستند، اما رشد هزینه های اقامت و جابه جایی، آن ها را از انجام این سفرها بازداشته است. این کارشناس گردشگری تصریح می کند: «وقتی خانواده ای برای درمان بیماری یا پیگیری یک امر ضروری، توان تأمین هزینه سفر را ندارد و ناچار به تعویق یا لغو آن می شود، یعنی ناترازی بلیت از یک چالش اقتصادی به یک مسئله اجتماعی و بحرانی تبدیل شده است.»
راهکار؛ شناسایی و حمایت هدفمند
برای برون رفت از این وضعیت در شرایطی که کشور در وضعیت جنگ اقتصادی قرار دارد، اتخاذ سیاست های انفعالی راهگشا نیست. پیشنهادِ این کارشناس برای عبور از این بحران، تمرکز بر موارد زیر است:
۱. شناسایی اقشار آسیب پذیر: دولت باید با شناسایی دهک های کم درآمد که اساساً خودروی شخصی ندارند و امکان تأمین هزینه های سفر با ناوگان عمومی را ندارند، آن ها را در اولویت حمایت قرار دهد.
۲. ارائه یارانه سفر: به جای قیمت گذاری دستوری که به شرکت های حمل ونقل آسیب می زند، دولت می تواند با اختصاص یارانه هدفمند به این اقشار، بخشی از هزینه بلیت را جبران کند.
۳. دسته بندی سفرهای ضروری: ایجاد سازوکاری برای حمایت از سفرهای ضروری (درمانی، آموزشی و…) که در آن دولت یا نهادهای مسئول با ارائه تسهیلات یا تخفیف های ویژه، بار هزینه را از دوش خانواده ها بردارند.
سقایی در پایان خاطرنشان کرد: «سفر و گردشگری همواره نخستین قربانی فشارهای اقتصادی است، اما با شناسایی دقیق نیازها و طراحی الگوهای حمایتی متناسب با شرایط جغرافیایی و معیشتی مناطق مختلف، می توان از توقف کامل چرخه جابه جایی در کشور جلوگیری کرد.»
