◄ نگرانی از خسارت به آثار تاریخی ایران؛ بناهای صفوی اصفهان و قلعه فلک الافلاک در معرض آسیب

گزارش های منتشر شده در روزهای اخیر نشان می دهد دامنه خسارت های ناشی از حملات نظامی تنها به زیرساخت های شهری محدود نبوده و برخی از مهم ترین بناهای تاریخی ایران نیز در معرض آسیب قرار گرفته اند؛ موضوعی که نگرانی کارشناسان میراث فرهنگی را درباره حفاظت از آثار تاریخی در شرایط بحران افزایش داده است.

آسیب به مجموعه تاریخی دولتخانه صفوی در اصفهان

در شهر تاریخی Isfahan گزارش هایی از آسیب به بخش هایی از مجموعه تاریخی Dowlatkhaneh Safavid Complex منتشر شده است؛ مجموعه ای که از مهم ترین یادگارهای دوران Safavid dynasty به شمار می رود.

به گزارش تین نیوز، این مجموعه تاریخی شامل بناهای شاخصی مانند Chehel Sotoun Palace، عمارت رکیب خانه، تالار اشرف و چندین بنای تاریخی دیگر است که در قلب بافت تاریخی شهر و در نزدیکی میدان مشهور Naqsh-e Jahan Square قرار دارند.

بر اساس گزارش های اولیه، موج انفجارهای ناشی از حملات اخیر باعث آسیب به بخش هایی از این مجموعه تاریخی شده است. در کاخ چهل ستون، برخی از تزئینات آینه کاری ایوان ستون دار، اتاق های نقاشی و بخشی از درها و پنجره های تاریخی دچار خسارت شده اند.

همچنین بناهایی مانند تالار تیموری، عمارت جبه خانه (موزه هنرهای معاصر اصفهان)، عمارت رکیب خانه و تالار اشرف نیز بر اثر لرزش ها و موج انفجار آسیب هایی را تجربه کرده اند.

آسیب به قلعه تاریخی فلک الافلاک

در غرب ایران نیز گزارش هایی از آسیب به Falak-ol-Aflak Castle در شهر Khorramabad منتشر شده است.

این دژ تاریخی که پیشینه آن به دوره Sasanian Empire بازمی گردد، یکی از مهم ترین نمونه های معماری نظامی در فلات ایران به شمار می رود.

قلعه فلک الافلاک قرن ها بر فراز شهر خرم آباد قرار داشته و نه تنها نمادی از تاریخ این منطقه بلکه بخشی از هویت فرهنگی مردم لرستان محسوب می شود. هرگونه آسیب به این اثر تاریخی می تواند خسارتی جدی برای میراث فرهنگی کشور باشد.

نگرانی کارشناسان میراث فرهنگی

اگرچه ارزیابی دقیق میزان خسارت ها نیازمند بررسی های میدانی و مطالعات تخصصی است، اما نشانه های اولیه از آسیب به این بناها برای ایجاد نگرانی در میان کارشناسان میراث فرهنگی کافی بوده است.

کارشناسان می گویند تجربه های جهانی نشان می دهد که در شرایط درگیری های نظامی، بناهای تاریخی بسیار آسیب پذیر هستند و اگر آسیب ها به سرعت شناسایی و مدیریت نشود، ممکن است خسارت های جبران ناپذیری به همراه داشته باشد.

به باور متخصصان، میراث فرهنگی تنها مجموعه ای از ساختمان های قدیمی نیست؛ بلکه بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ملت ها به شمار می رود.

تجربه های مشابه در جهان

در دهه های اخیر، جنگ ها بارها به تخریب آثار تاریخی در نقاط مختلف جهان منجر شده اند.

از جمله این نمونه ها می توان به تخریب معابد تاریخی در شهر Palmyra در سوریه، نابودی مجسمه های Bamiyan Buddhas در افغانستان و آسیب های گسترده به بافت تاریخی شهر Mosul اشاره کرد.

هر یک از این رویدادها بعدها نه تنها به عنوان خسارتی ملی، بلکه به عنوان ضایعه ای برای میراث فرهنگی بشریت شناخته شدند.

چارچوب های حقوقی برای حفاظت از میراث فرهنگی

در سطح بین المللی، مجموعه ای از قوانین و کنوانسیون ها برای حفاظت از آثار تاریخی در زمان جنگ تدوین شده است.

از مهم ترین این اسناد می توان به 1954 Hague Convention for the Protection of Cultural Property in the Event of Armed Conflict و کنوانسیون میراث جهانی UNESCO World Heritage Convention اشاره کرد.

همچنین United Nations Security Council در قطعنامه ۲۳۴۷ بر ضرورت حفاظت از میراث فرهنگی در زمان درگیری های نظامی تأکید کرده است.

در سال ۲۰۱۶ نیز International Criminal Court برای نخستین بار تخریب عمدی آثار تاریخی در شهر Timbuktu را به عنوان جنایت جنگی مورد پیگرد قرار داد.

درخواست برای اقدام نهادهای جهانی

در همین زمینه، Iranian Studies Association و پویش ملی نجات بناها و بافت های تاریخی ایران با انتشار بیانیه ای از جامعه جهانی خواسته اند نسبت به وضعیت میراث فرهنگی ایران در شرایط بحران توجه بیشتری نشان دهد.

در این بیانیه از نهادهایی مانند UNESCO، ICOMOS و ICOM درخواست شده است برای جلوگیری از آسیب بیشتر به آثار تاریخی ایران وارد عمل شوند.

میراثی فراتر از مرزها

کارشناسان تأکید می کنند بناهای تاریخی برای تحمل فشارهای ناشی از جنگ ساخته نشده اند. بسیاری از این آثار قرن ها پیش ایجاد شده اند و حتی لرزش های شدید نیز می تواند ساختار آن ها را دچار آسیب کند.

به همین دلیل حفاظت از این آثار نباید به دوران پس از جنگ موکول شود و مستندسازی دقیق آسیب ها و جلب توجه نهادهای تخصصی جهانی می تواند نخستین گام در مسیر حفاظت از آن ها باشد.

به گزارش تین نیوز، آنچه امروز در معرض خطر قرار دارد تنها چند بنای تاریخی نیست، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی و تاریخی جهان است. جنگ ها ممکن است پایان یابند و شهرها بازسازی شوند، اما اگر آثار تاریخی نابود شوند، بازگرداندن آن ها تقریباً غیرممکن خواهد بود.

به همین دلیل حفاظت از میراث فرهنگی در زمان جنگ نه یک موضوع حاشیه ای، بلکه بخشی از مسئولیت مشترک جهانی در قبال فرهنگ و تمدن بشری محسوب می شود.