◄ شاخص های بهره‌ وری حمل‌ و نقل بار ریلی

رهبر شهید انقلاب در دیدار با کارآفرینان، تولیدکنندگان و ... (14011110)، به سرمایه گذاری و بهره وری به عنوان دورکن ایجاد رشد اقتصادی اشاره و فرمودند: وضع ما از لحاظ بهره وری خیلی بد است؛ به خصوص در بعضی از بخش ها بهره وری خیلی پایین است.

رهبر معظم انقلاب در پیام نوروزی 1405 شعار امسال را «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» اعلام نمودند.

در سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی که در 1392 به روسای قوای سه گانه و مجمع تشخیص ابلاغ گردید، رهبر شهید انقلاب ضمن تاکید بر رویکرد جهادی، انعطاف پذیر، فرصت ساز، مولد، درونزا، پیشرو و برونگرا، 23 محور را تبیین نمودند (تین 315864).

در محورهای مورد اشاره، بهره وری در سه بند 2، 3 و 19 تکرار شده و در بند 2 بر اهمیت آن بمثابه قلب تپنده اقتصاد مقاومتی تصریح شده است: محور قراردادن رشد بهره وری در اقتصاد با تقویت عوامل تولید، توانمندسازی نیروی کار، تقویتِ رقابت پذیری اقتصاد، ایجاد بستر رقابت بین مناطق و استانها و به کارگیری ظرفیت و قابلیتهای متنوع در جغرافیای مزیت های مناطق کشور.

در شرایط جنگی اهمیت بهره وری برای همه سازمان ها و شرکت ها بیشتر شده که برای راه آهن به سه دلیل تشدید می گردد: 1) محدودیت پرواز هواپیماها، 2) الزام بیشتر صرفه جویی سوخت و انرژی، 3) تفاوت زیاد بهره وری شبکه وناوگان با متوسط جهانی. 

بر اساس گزارش شرکت BHP استرالیا به عنوان یکی از پیشاهنگان فناوری موج چهارم (با 31 میلیارد دلار درآمد 2016)، در یک مقایسه جهانی در سال 2005 با شش راه آهن دیگر، برزیل با ۷۵۷ میلیون تن کیلومتر بر لکوموتیو بالاترین رتبه بهره وری را کسب نموده و این شاخص در خط معدن BHP استرالیا ۵۷۳ بوده است (در سال 92 این شاخص در ایران 97 بود، تین 160944).

بر اساس همین گزارش، بهره وری واگن باری در برزیل نزدیک ۱۲ میلیون تن کیلومتر بر واگن در سال و در استرالیا بیش از 11 میلیون تن کیلومتر بوده و در ایران در سال 92 حدود یک میلیون تن کیلومتر بر واگن (ترکیب چهار و شش محوره) بوده است.

بهره وری شبکه در استرالیا در سال ۲۰۰۵ به بیش از ۲۰۰ هزار تن کیلومتر بر کیلومتر شبکه رسیده یعنی در مسیر  مانت نیومن که کمتر از ۵۰۰ کیلومتر می باشد بیش از ۱۰۰ میلیون تن در سال حمل شده است. (شاخص بهره وری شبکه راه آهن ایران در 2023 با 9818 کیلومتر شبکه که 2486 کیلومتر دوخطه ... و 181 کیومتر برقی، با 46 میلیارد واحد حمل به 4.7 رسید که 32% متوسط بهره وری شبکه جهانی است). همچنین بهره وری نیروی انسانی در استرالیا با پیمانکاران ۷۷ میلیون تن کیلومتر به ازای هر نفر در سال ۲۰۰۵ بوده است. قابل ذکر این که بهره وری نیروی انسانی طی 10 سال 1996 تا 2005 از 126 به 353 هزار تن بر هر نفر رسیده است. قابل توجه اینکه در راه آهن مذکور تعداد قطار روزانه از 12 به 14 رسیده و تعداد واگن ها حداکثر به 312 دستگاه در هر قطار و تعداد شکستگی ریل طی 20 سال از 37 به 4 مورد کاهش یافته و بار هر واگن طی 1970 تا 2004 از 89 به 126 تن رسیده، عمر ریل نیز به بیش از 5 برابر و عمر چرخ تا 6 برابر افزایش یافته است، طی حدود 30 سال.

هفت مانع بهره وری در راه آهن به عنوان یک سازمان بزرگ ارزبر قبلا تبیین شده که باید مستمرا تکمیل گردد (تین 218172).

نظام حقوقی روزمزدی به جای کارمزدی، نبود ساختار پاداش نوآوری، نظام تصمیم سازی جزیره ای با حذف مرکز تحقیقات، غفلت از موضوع بهره وری در طرح جامع، بی انگیزه بودن اساتید در پرداختن به موضوعات بهره وری، غفلت رسانه ها به ویژه رسانه ملی.     

استاندارد UIC 320 با عنوان «محاسبه بهره وری راه آهن»، که در اول ژانویه 1978 منتشر شده، به عنوان یک راهنمای جامع، مفهوم، روش های محاسبه و چالش های مرتبط با اندازه گیری بهره وری در راه آهن را تشریح می کند. سند تأکید دارد که بهره وری به عنوان یک مفهوم اقتصادی، اغلب به درستی درک نمی شود و اندازه گیری آن با دشواری هایی همراه است (تین 310934).

به عنوان زبان مشترک جهانی بهره وری ریلی، به شاخص های اندازه گیری بهره وری ناوگان راه آهن ها از جدول صفحه 52 گزارش 2019 (ITF-OECD) به ترتیب بیشترین اشاره شد که نفر کیلومتر بر واگن مسافری و تن کیلومتر بر واگن باری و واحد حمل (تن کیلومتر به اضافه نفر کیلومتر) بر لوکوموتیو می باشد و شاخص راه آهن ما نیز در پایین هر جدول درج گردید (تین 267810).

* علاوه بر 4 شاخص بهره وری در گزارش BHP شاخص های دیگر هزینه ای (مصرف چرخ، ریل، سوخت، روغن ...) هم مهم اند.