◄ راه‌ آهن سراسری روسیه و تأثیر آن بر بحران اقتصادی

عباس قربانعلی بیک: پروژه راه آهن ترانس سیبری، که با طولی حدود ۹۳۰۰ کیلومتر از مسکو تا ولادی وستوک امتداد می یابد، به عنوان یکی از عظیم ترین پروژه های عمرانی تاریخ روسیه تزاری، نه تنها نمادین از اراده امپراتوری برای کنترل قلمروی گسترده خود بود، بلکه عاملی کلیدی در تشدید بحران اقتصادی و نهایتا سقوط نظام تزاری محسوب می شود (تحول دنیا با راه آهن، تین 296123): 

شرح مطلب:

1) انگیزه های سیاسی و اقتصادی پشت پروژه: دولت تزاری، با انگیزه ای اساسا سیاسی و نظامی، دست به اجرای این پروژه زد. ترس از جدایی مناطق دوردست شرقی، به ویژه سیبری، و نیاز به تحکیم حاکمیت ملی و توانایی جابجایی سریع نیروهای نظامی در پهنه عظیم کشور، اصلی ترین محرک ها بودند. از نظر اقتصادی، اگرچه دسترسی به منابع غنی سیبری (مانند معادن و جنگلها برای چوب ...) نیز مدنظر بود، اما این پروژه عمدتاً بر اساس یک ضرورت ژئوپلیتیک و نه یک توجیه اقتصادی قوی و فوری به پیش رفت.

2) چالش های ذاتی و هزینه های سرسام آور: روسیه برای اجرای این پروژه با موانع عظیمی روبرو بود، اقتصاد ضعیف، برخلاف کشورهای صنعتی غرب، اقتصاد روسیه عمدتاً کشاورزی، سنتی و شکننده بود. فقدان یک بخش سرمایه داری قدرتمند و بازار داخلی پویا، این سؤال را ایجاد می کرد که راه آهن در نهایت چه محموله ای را جابجا خواهد کرد.

3) هزینه مالی کمرشکن: برآوردهای سرگئی ویته، وزیر دارایی و مجری اصلی پروژه، هزینه آن را معادل بیش از ۵۲ میلیارد دلار امروزی نشان می دهد. این مبلغ در طول ۱۲ سال ساخت، حدود ۱۵ درصد از بودجه سالانه امپراتوری را به خود اختصاص می داد. برای تأمین این بودجه عظیم، دولت مجبور به افزایش شدید مالیات ها شد، فشاری که مستقیماً بر دوش کشاورزان و اقشار ضعیف جامعه افتاد.

4) مشکلات لجستیکی و نیروی کار: روسیه فاقد ظرفیت صنعتی برای تولید ریل و تجهیزات لازم بود و بخش عمده ای از این مصالح با هزینه گزاف از کشورهایی مانند انگلیس وارد شد. تأمین نیروی کار نیز به یک چالش تبدیل گشت. علاوه بر کارگران مهاجر، از تعداد زیادی از زندانیان و تبعیدیان به عنوان نیروی کار اجباری و رایگان استفاده شد. شرایط کاری در آب وهوای سخت سیبری بسیار مرگبار بود، به طوری که نرخ تلفات کارگران به بیش از ۲ درصد و نرخ حوادث به ۱۲ درصد می رسید.

5) تأثیرات فوری و تشدید بحران اقتصادی: پروژه راه آهن ترانس سیبری به جای آنکه یک موتور محرک اقتصادی باشد، به عاملی برای تخریب اقتصاد کشور تبدیل شد:

الف) تحمیل فشار مالی بی سابقه: تزریق ۱۵ درصد از بودجه سالانه کشور به یک پروژه غیرمولد در کوتاه مدت، نفس اقتصاد شکننده روسیه را گرفت. این سرمایه گذاری عظیم، منابع مالی را از سایر بخش های ضروری اقتصاد مانند توسعه کشاورزی یا صنایع سبک منحرف کرد.

ب) افزایش فقر و نارضایتی عمومی: افزایش مالیات ها برای تأمین بودجه پروژه، به طور مستقیم معیشت مردم عادی را تحت تأثیر قرار داد و بر دامنه فقر و نارضایتی های اجتماعی افزود.

ج) شکست در تحریک توسعه اقتصادی فوری: برخلاف تجربه آمریکا، این راه آهن نتوانست در کوتاه مدت مهاجرت گسترده و توسعه اقتصادی در سیبری را تحریک کند. مناطق اطراف خط آهن عمدتاً کم جمعیت و فاقد زیرساخت های لازم برای بهره برداری اقتصادی باقی ماندند. حتی پس از بهره برداری اولیه، مشکل نقصان فنی در دریاچه بایکال (که برای حدود ۱۷ سال دو بخش خط را از هم جدا می کرد) کارایی آن را به شدت کاهش داد، چنان که در جنگ روسیه و ژاپن (۱۹۰۴) ناتوانی در انتقال سریع نیرو و تجهیزات به جبهه شرق، یکی از عوامل شکست روسیه شد.

نتیجه، از بین بردن ثبات و زمینه سازی انقلاب: در نهایت، راه آهن ترانس سیبری نمادی از توسعه آمرانه و بدون ملاحظه اقتصادی در یک نظام استبدادی شد. این پروژه عظیم، که برای نجات امپراتوری طراحی شده بود، با تحت فشار قرار دادن شدید اقتصاد ملی و گسترش نارضایتی های عمومی، به یکی از عوامل اصلی بی ثباتی سیاسی و تشدید بحران اقتصادی تبدیل گشت. فشارهای مالی و اجتماعی ناشی از آن، بنیادهای نظام تزاری را سست کرد و در نهایت، تنها یک سال پس از تکمیل نهایی خط در سال ۱۹۱۶، سقوط نظام تزاری در انقلاب ۱۹۱۷ رقم خورد. بنابراین، راه آهن ترانس سیبری نمونه ای بارز از این واقعیت است که یک فناوری یکسان (راه آهن) در بسترهای سیاسی-اقتصادی مختلف می تواند نتایج کاملاً متضادی داشته باشد، راه آهن در آمریکا موتور محرک رشد اقتصادی بی مانند و در روسیه، عاملی برای تشدید بحران و فروپاشی سیاسی گردید.

* گزارهنما، آثار شوم راه آهن سراسری روسیه، سیبری ، تهیه شده با NotebookLM

*    گزارهنما، آثار شوم راه آهن سراسری روسیه، سیبری، تهیه شده با NotebookLM

*  گزارهنمای گویا، آثار شوم راه آهن سراسری روسیه، سیبری ، تهیه شده با NotebookLM