◄ ترکیه در تکاپوی گشودن کریدور «دوغو کاپی» بیتوجه به ملاحظات ایران
مقام های استان قارص ترکیه با حضور در منطقه مرزی این استان، از روند ساخت خط راه آهن در مرز ترکیه و ارمنستان بازدید کردند. پروژه ای که به گفته آنکارا می تواند زمینه ساز ازسرگیری فعالیت گذرگاه مرزی آغ یاقا (دوغو کاپی) و خط ریلی متوقف شده در این نقطه باشد.
در جریان این بازدید، هیئت نمایندگی با سفر به منطقه مرزی استان قارص، از روند اجرای عملیات ساخت وساز بازدید کرد و گزارش شرکت پیمانکار درباره پیشرفت پروژه را مورد بررسی قرار داد. این گزارش می افزاید: این پروژه از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ زیرا می تواند زمینه ساز ازسرگیری فعالیت گذرگاه مرزی آغ یاقا (دوغو کاپی) و خط راه آهنی شود که سال هاست تعطیل هستند.
دوغو کاپی دروازه ای که سه دهه بسته ماند
به گزارش سرویس لجستیک و ترانزیت تین نیوز، گذرگاه دوغو کاپی آخرین بار در سال ۱۹۹۳ و در پی بسته شدن مرزهای ترکیه به روی ارمنستان فعال بود. اقدامی که در پی مناقشه قره باغ رخ داد و مسیر ریلی قارص–گیومری را برای سال ها به خطی متروک تبدیل کرد. اکنون آنکارا و ایروان در چارچوب فرایند عادی سازی روابط، این مسیر را به مهم ترین محور مذاکرات زیرساختی خود بدل کرده اند.
تحرکی که خط قرمز تهران را هدف گرفته است
پرسش مهم در اینباره این است که بازگشایی دوغو کاپی، در بستری گسترده تر از یک پروژه راه آهن، چه معنایی برای معماری کریدورهای منطقه دارد؟ آنکارا در سال های اخیر با سرمایه گذاری سنگین روی مسیرهای موازی، در عمل در حال بازتعریف جغرافیای ترانزیت میان آسیا و اروپاست. جغرافیایی که جمهوری اسلامی ایران در آن، نه شریک، بلکه گزینه ای قابل حذف در نظر گرفته می شود.
اتصال ریلی ترکیه به ارمنستان، در صورت تکمیل، می تواند حلقه ای از زنجیره ای باشد که با نام کریدور زنگزور شناخته می شود. مسیری که به جای عبور از خاک ایران، قفقاز جنوبی را به آناتولی و از آنجا به اروپا پیوند می زند. این یعنی کاهش وابستگی ترانزیتی منطقه به ایران، افت درآمدهای ترانزیتی، و تضعیف جایگاه تهران در معادلات لجستیک اوراسیا.
صبر استراتژیک در برابر بازآرایی نقشه
ایران بارها تأکید کرده تغییر مرزهای ژئوپلیتیک و مسدود کردن مسیرهای سنتی ترانزیتی، خط قرمز است؛ موضعی که در قبال طرح های کریدوری رقیب نیز تکرار شده است. با این حال، آنچه در قارص می گذرد نشان می دهد همسایگان، این خط قرمز را نه به عنوان مانع، بلکه به عنوان بخشی از محاسبه هزینه ای می بینند که حاضرند بپردازند.
در چنین شرایطی، تکیه بر بیانیه های دیپلماتیک و انتظار برای بازگشت میزبانانه طرف ها به میز مذاکره، سیاستی ناکارآمد است. آنچه ترانزیت ایران را در معادلات منطقه حفظ می کند، نه اشتراک منافع اعلامی همسایگان، بلکه ایجاد مسیرهای جایگزین اقتصادی، بهبود بهره وری گمرکات، توسعه خطوط ریلی داخلی و کاهش معنادار زمان و هزینه عبور کالا از خاک کشور است.
آنکارا، ایروان و زبان ساخت وساز
نکته مهم آن است که پروژه های زیرساختی، پیش از آنکه بیانیه سیاسی شوند، واقعیت فیزیکی می سازند. ریل که گذاشته شد، امکان بازگشت به وضعیت پیشین تقریباً صفر می شود. از این رو، هر روز تأخیر در تثبیت جایگاه ترانزیتی ایران، به سود کریدورهایی است که از خاک آن عبور نمی کنند.
بازدید مسئولان قارص از کارگاه ساخت، در نگاه نخست خبری منطقه ای و فنی است اما در نگاه دقیق تر، اعلام رسمی یک تغییر نقشه است. نقشه ای که در آن، اگر تهران سریع تر تصمیم نگیرد، دوغو کاپی نه یک گذرگاه، بلکه جایگزین گذرگاه های ایران خواهد بود.