◄ توسعه کریدورهای ترانزیتی با محوریت حمل و نقل جاده ای و پایانه های مرزی
گسترش شبکه آزادراهی و روان سازی تردد در پایانه های مرزی، ظرفیت حمل و نقل جاده ای را برای پشتیبانی از تجارت منطقه ای تقویت کرده است. رفع چالش های ناوگان و توسعه فناوری های هوشمند، بهره وری این بخش را در کریدورهای ترانزیتی ارتقا می دهد.
ایران با موقعیت ژئوپلیتیک ویژه خود در حلقه اتصال آسیای مرکزی، قفقاز، ترکیه، عراق و آب های آزاد خلیج فارس، یکی از بازیگران کلیدی ترانزیت منطقه ای به شمار می رود. در این میان، حمل و نقل جاده ای نقشی اساسی در زنجیره تامین کشور داشته و حلقه پایانی تقریباً همه کریدورهای ترانزیتی است.
بخش قابل توجهی از کالای ترانزیتی که از بنادر جنوبی وارد یا از مرزهای شمالی و غربی خارج می شود، در مسیر خود دست کم یک بار از شبکه جاده ای استفاده می کند؛ از همین رو توسعه زیرساخت جاده ای و پایانه های مرزی، پیش نیاز تحقق اهداف ترانزیتی کشور است.
جایگاه حمل و نقل جاده ای در ترانزیت
حمل و نقل جاده ای در مقایسه با دیگر شیوه های حمل، سریع ترین امکان جابجایی کالا را فراهم می کند و برای بارهایی که نیازمند تحویل در بازه زمانی کوتاه هستند، گزینه ای اقتصادی محسوب می شود. وجود شبکه ای گسترده از آزادراه ها، بزرگراه ها و راه های روستایی، همراه با ناوگان باری متنوع، این امکان را می دهد که کالای ترانزیتی بدون نیاز به تغییر مکرر شیوه حمل، از مرز ورودی به مرز خروجی منتقل شود. این ویژگی به ویژه در تجارت با کشورهایی که زیرساخت ریلی و بندری محدودی دارند، اهمیت دوچندان پیدا می کند.
پایانه های مرزی؛ گلوگاه های کلیدی ترانزیت
پایانه های مرزی نقش دروازه های تجاری کشور را ایفا می کنند و کارایی آنها به طور مستقیم بر زمان و هزینه ترانزیت اثر می گذارد. ساماندهی محوطه های بار، توسعه سیستم های الکترونیکی صدور مجوز، پیاده سازی پنجره واحد مرزی و هماهنگی میان دستگاه های مستقر در مرز، از عواملی هستند که می توانند ظرفیت عبوری پایانه ها را افزایش دهند. در سال های اخیر، توسعه سامانه های هوشمند و حذف رویه های کاغذی، گام موثری در کاهش توقف ناوگان در مرزها بوده است.
با وجود ظرفیت های فراوان، حمل و نقل جاده ای ترانزیتی با چالش هایی مانند فرسودگی بخشی از ناوگان، نوسان هزینه های نگهداری و بیمه، و ناهماهنگی رویه های گمرکی با کشورهای همسایه رو به روست. نوسازی ناوگان، تقویت بیمه و خدمات بین راهی، توسعه حمل ترکیبی و افزایش سهم ریل در مسیرهای طولانی، راهکارهایی هستند که می توانند رقابت پذیری ایران را در بازار ترانزیت منطقه ارتقا دهند. درآمدهای ارزی ترانزیت، اشتغالزایی و کاهش وابستگی به صادرات تک محصولی، از مهمترین دستاوردهای توسعه این بخش است.
خوزستان؛ دروازه جنوب غربی ترانزیت ایران
استان خوزستان با برخورداری از دو پایانه مرزی فعال شلمچه و چذابه، جایگاهی ممتاز در مبادلات تجاری با عراق و در پشتیبانی از کریدورهای ترانزیتی جنوب به غرب کشور دارد.
بر اساس گزارش روابط عمومی اداره کل راهداری و حمل و نقل جاده ای خوزستان، فواد غزیعلی، معاون حمل و نقل این اداره کل اعلام کرد که در هفت ماهه سال جاری ۳ میلیون و ۱۳۷ هزار و ۵۰۰ تن کالا از پایانه های مرزی استان ترانشیپ شده است.
وی با تاکید بر نقش مهم پایانه های مرزی خوزستان در جابهجایی کالا و پشتیبانی از مبادلات تجاری کشور اظهار کرد: در این بازه زمانی یک میلیون و ۷۹۷ هزار و ۴۸۱ تن کالا از پایانه مرزی شلمچه و یک میلیون و ۳۴۰ هزار و ۱۹ تن کالا از پایانه مرزی چذابه ترانشیپ شده است.
به گفته معاون حمل و نقل اداره کل راهداری و حمل و نقل جاده ای خوزستان، در همین مدت ۵۸ هزار و ۷۹ دستگاه کامیون در پایانه شلمچه و ۶۰ هزار و ۹۱۰ دستگاه کامیون در پایانه چذابه تردد داشتهاند؛ یعنی در مجموع نزدیک به ۱۱۹ هزار تردد کامیون در دو پایانه ثبت شده که بیانگر جابهجایی حجم قابلتوجهی از کالا با ناوگان حمل و نقل جاده ای است.
غزیعلی با اشاره به اهمیت تداوم روان و ایمن تردد ناوگان در پایانه های مرزی خاطرنشان کرد: هماهنگی میان بخشهای مرتبط و ارائه خدمات مناسب به رانندگان و فعالان حمل و نقل، از عوامل مؤثر در تسهیل فرایند جابهجایی کالا و پشتیبانی از فعالیتهای تجاری در مرزهاست.
آمار ترانشیپ بیش از سه میلیون تن کالا از دو پایانه مرزی خوزستان در هفت ماه، توان حمل و نقل جاده ای کشور در پشتیبانی از ترانزیت و تجارت مرزی را نشان می دهد. تداوم سرمایه گذاری در زیرساخت پایانه ها، نوسازی ناوگان و هوشمندسازی رویه ها این ظرفیت را به سهم بزرگتری از بازار ترانزیت منطقه تبدیل و جایگاه ایران را به عنوان گرهگاه ارتباطی آسیا و همسایگان غربی تثبیت می کند.