ترامپ در پی تصاحب کریدور ضد ایرانی قفقاز

در حالی که رقابت قدرت های جهانی برای کنترل کریدورهای ترانزیتی هر روز ابعاد گسترده تری پیدا می کند، دولت ارمنستان نخستین گام های حقوقی برای تصویب توافق نامه همکاری با ایالات متحده در پروژه موسوم به TRIPP (Trump Route for International Peace and Prosperity) را برداشته است. این اقدام، بار دیگر موضوع رقابت بر سر کریدورهای قفقاز جنوبی را به یکی از مهم ترین پرونده های ژئوپلیتیکی منطقه تبدیل کرده است.

به گزارش تین نیوز به نقل از فارس، بر اساس مصوبه اخیر دولت ارمنستان، توافق نامه همکاری با آمریکا ابتدا باید در دادگاه قانون اساسی این کشور بررسی شود و سپس برای تصویب نهایی به پارلمان ارمنستان ارسال خواهد شد. این توافق بر پایه چارچوب اجرایی امضاشده میان ایروان و واشنگتن، تشکیل شرکت توسعه TRIPP را پیش بینی می کند؛ شرکتی که مسئولیت طراحی، ساخت، بهره برداری و مدیریت زیرساخت های ریلی، جاده ای، انرژی، مخابرات و شبکه های دیجیتال این کریدور را بر عهده خواهد داشت.

مطابق اطلاعات منتشرشده، این شرکت برای دوره ای ۴۹ ساله مدیریت پروژه را در اختیار خواهد داشت و ۷۴ درصد سهام آن متعلق به آمریکا و ۲۶ درصد متعلق به ارمنستان خواهد بود. همچنین در متن توافق، امکان تمدید همکاری برای ۵۰ سال دیگر نیز پیش بینی شده است؛ موضوعی که از نگاه تحلیلگران، نشان دهنده برنامه ریزی بلندمدت واشنگتن برای تثبیت حضور خود در این منطقه حساس است.

کریدوری فراتر از حمل ونقل

اگرچه پروژه TRIPP با عنوان توسعه زیرساخت های حمل ونقل و تسهیل تجارت معرفی شده، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند اهمیت واقعی آن فراتر از جابه جایی کالا است. کنترل بلندمدت شبکه های حمل ونقل، انرژی و ارتباطات در قفقاز جنوبی می تواند به آمریکا امکان دهد نفوذ اقتصادی، سیاسی و حتی امنیتی خود را در یکی از مهم ترین گره های ژئوپلیتیکی منطقه گسترش دهد.

این در حالی است که هم اکنون مسیرهای ترانزیتی موجود میان روسیه، جمهوری آذربایجان، گرجستان و ارمنستان همچنان فعال هستند. بر اساس آمارهای منتشرشده، طی ماه های اخیر ده ها هزار تن غلات، کود شیمیایی، آلومینیوم و زغال سنگ روسیه از طریق شبکه ریلی جمهوری آذربایجان و گرجستان به ارمنستان منتقل شده و تجارت منطقه ای بدون نیاز به این پروژه نیز در جریان است.

نگرانی ایران از تغییر آرایش کریدورهای منطقه

از منظر ایران، مهم ترین دغدغه، صرفاً احداث یک مسیر جدید حمل ونقل نیست، بلکه استقرار بلندمدت یک شرکت آمریکایی در مجاورت مرزهای شمال غربی کشور است؛ حضوری که می تواند به مرور زمان زمینه نفوذ گسترده تر اقتصادی، امنیتی و سیاسی واشنگتن در قفقاز جنوبی را فراهم کند.

کارشناسان همچنین هشدار می دهند که هرگونه تغییر در آرایش کریدورهای منطقه ای ممکن است بر جایگاه ایران در کریدور بین المللی شمال–جنوب، ارتباط زمینی با ارمنستان و نقش کشور در ترانزیت منطقه اثرگذار باشد. از این رو، تحولات مربوط به پروژه TRIPP تنها یک موضوع اقتصادی نیست، بلکه بخشی از معادلات امنیتی و ژئوپلیتیکی پیرامون ایران به شمار می رود.

راهبرد پیشنهادی؛ تقویت مسیرهای جایگزین

تحلیلگران معتقدند پاسخ به این تحولات نباید صرفاً به رایزنی های دیپلماتیک با ارمنستان محدود شود. به باور آنان، ایران و روسیه که هر دو نسبت به گسترش نفوذ آمریکا در قفقاز جنوبی حساسیت راهبردی دارند، می توانند با هماهنگی بیشتر، پروژه های مشترک حمل ونقلی را تسریع کرده و مسیرهای جایگزین را تقویت کنند.

از جمله این اقدامات، توسعه کریدور ارس، تکمیل پروژه های ریلی کریدور شمال–جنوب، افزایش ظرفیت پایانه های مرزی، توسعه زیرساخت های لجستیکی و گسترش همکاری های اقتصادی با کشورهای همسایه عنوان می شود. این اقدامات می تواند جایگاه ایران را در شبکه ترانزیتی منطقه حفظ کرده و هزینه های ژئوپلیتیکی اجرای پروژه های رقیب را افزایش دهد.

سابقه روابط اقتصادی ایران و ارمنستان

کارشناسان یادآور می شوند که در دوره دولت شهید آیت الله سید ابراهیم رئیسی، حجم تجارت میان ایران و ارمنستان رشد قابل توجهی داشت و بنا بر آمارهای رسمی، مبادلات تجاری دو کشور نسبت به سال های قبل حدود سه برابر شد. همچنین در همین دوره، توافق ها و تفاهم نامه های متعددی در حوزه حمل ونقل، انرژی، تجارت و همکاری های مرزی میان تهران و ایروان به امضا رسید که بخشی از آن ها همچنان در حال اجراست.

رقابت بر سر آینده ژئوپلیتیک قفقاز

آنچه امروز در قفقاز جنوبی جریان دارد، صرفاً رقابت بر سر احداث یک جاده یا خط آهن جدید نیست، بلکه رقابتی برای کنترل مسیرهای راهبردی تجارت، انرژی و نفوذ سیاسی در منطقه است. از این منظر، پروژه TRIPP می تواند در سال های آینده به یکی از مهم ترین پرونده های مشترک ایران و روسیه تبدیل شود؛ پرونده ای که نحوه مدیریت آن، بر آینده کریدورهای منطقه ای، توازن قدرت در قفقاز جنوبی و جایگاه ترانزیتی ایران در معادلات بین المللی تأثیر قابل توجهی خواهد گذاشت.

در چنین شرایطی، کارشناسان تأکید می کنند که حفظ و تقویت مزیت ژئوپلیتیکی ایران، بیش از هر زمان دیگری نیازمند تسریع در تکمیل کریدورهای داخلی، توسعه زیرساخت های حمل ونقل و اتخاذ یک راهبرد فعال در دیپلماسی ترانزیتی است.