|
کد خبر
۳۲۲۶۶۵
کپی شد
◄ خروج راه آهن از بن بست خصوصی سازی با واگذاری لکوموتیوهای GE
واگذاری لکوموتیوهای GE راهآهن به بخش خصوصی را نباید فقط یک معامله برای تعیین تکلیف تعدادی لکوموتیو تلقی کرد چرا که این اقدام می تواند آزمونی برای یک تغییر بزرگتر در صنعت ریلی ایران باشد.
تین نیوز
حرکت اخیر شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران برای فراهم کردن زمینه مشارکت بخش خصوصی در بهره برداری از لکوموتیوهای GE، از این منظر شایسته تقدیر است. این اقدام بیش از هر چیز را باید محصول خط مشی دکتر ذاکری، مدیرعامل راه آهن، در حمایت از مشارکت بخش خصوصی و همچنین طرح ها و ایده های خلاقانه نورالله بیرانوند، معاون تأمین سرمایه و اقتصاد حمل ونقل راه آهن، دانست؛ رویکردی که تلاش دارد سرمایه گذاری خصوصی را از سطح شعار به سازوکار عملیاتی تبدیل کند.
به گزارش خبرنگار تین نیوز، در سال های گذشته، یکی از مهم ترین انتقادهای فعالان صنعت ریلی، فاصله میان سیاست اعلامی خصوصی سازی و واقعیت بهره برداری در شبکه بوده است. راه آهن از یک سو مالک زیرساخت و بخش قابل توجهی از دارایی های ریلی بوده و از سوی دیگر در بخش هایی که می توانست به بخش خصوصی واگذار شود، همچنان نقش اجرایی داشته است. همین دوگانگی، در مواردی انگیزه سرمایه گذاری و بهره وری را کاهش داده است.
به گزارش خبرنگار تین نیوز، در سال های گذشته، یکی از مهم ترین انتقادهای فعالان صنعت ریلی، فاصله میان سیاست اعلامی خصوصی سازی و واقعیت بهره برداری در شبکه بوده است. راه آهن از یک سو مالک زیرساخت و بخش قابل توجهی از دارایی های ریلی بوده و از سوی دیگر در بخش هایی که می توانست به بخش خصوصی واگذار شود، همچنان نقش اجرایی داشته است. همین دوگانگی، در مواردی انگیزه سرمایه گذاری و بهره وری را کاهش داده است.
چرا واگذاری نیروی کشش اهمیت دارد؟
لکوموتیو صرفاً یک وسیله نقلیه نیست؛ در اقتصاد حمل ونقل ریلی، «نیروی کشش» یکی از گلوگاه های اصلی زنجیره عملیات است. وقتی مالکیت یا مدیریت لکوموتیو، برنامه حمل، واگن، تعمیرات و بهره برداری در ساختارهای جداگانه قرار می گیرد، امکان ایجاد هزینه های پنهان و کاهش بهره وری افزایش می یابد.
واگذاری نیروی کشش به بخش خصوصی می تواند این معادله را تغییر دهد. شرکت خصوصی که مالک یا بهره بردار لکوموتیو است، انگیزه بیشتری برای افزایش آماده به کاری، کاهش زمان توقف، مدیریت مصرف سوخت، برنامه ریزی تعمیرات و استفاده حداکثری از ظرفیت لکوموتیو خواهد داشت.
این موضوع از آن جهت اهمیت بیشتری پیدا می کند که مسئله کمبود لکوموتیو و پایین بودن تعداد لکوموتیوهای آماده به کار، سال ها یکی از چالش های صنعت ریلی ایران بوده است. پیش تر نیز فعالان صنعت از کاهش قابل توجه لکوموتیوهای آماده به کار و اثر تصدی گری راه آهن بر بهره وری ناوگان انتقاد کرده اند.
بنابراین، واگذاری لکوموتیوهای GE می تواند فراتر از تعیین تکلیف یک دارایی، آغاز یک مدل جدید در مدیریت نیروی کشش باشد؛ مدلی که در آن راه آهن به جای آنکه خود بهره بردار مستقیم همه ظرفیت ها باشد، نقش تنظیم گر و ناظر را پررنگ تر کند.
واگذاری نیروی کشش به بخش خصوصی می تواند این معادله را تغییر دهد. شرکت خصوصی که مالک یا بهره بردار لکوموتیو است، انگیزه بیشتری برای افزایش آماده به کاری، کاهش زمان توقف، مدیریت مصرف سوخت، برنامه ریزی تعمیرات و استفاده حداکثری از ظرفیت لکوموتیو خواهد داشت.
این موضوع از آن جهت اهمیت بیشتری پیدا می کند که مسئله کمبود لکوموتیو و پایین بودن تعداد لکوموتیوهای آماده به کار، سال ها یکی از چالش های صنعت ریلی ایران بوده است. پیش تر نیز فعالان صنعت از کاهش قابل توجه لکوموتیوهای آماده به کار و اثر تصدی گری راه آهن بر بهره وری ناوگان انتقاد کرده اند.
بنابراین، واگذاری لکوموتیوهای GE می تواند فراتر از تعیین تکلیف یک دارایی، آغاز یک مدل جدید در مدیریت نیروی کشش باشد؛ مدلی که در آن راه آهن به جای آنکه خود بهره بردار مستقیم همه ظرفیت ها باشد، نقش تنظیم گر و ناظر را پررنگ تر کند.
تأمین سرمایه به جای تأمین صرفاً دولتی
اهمیت رویکرد نورالله بیرانوند در همین نقطه آشکار می شود. معاون تأمین سرمایه و اقتصاد حمل ونقل راه آهن طی سال های اخیر بر طراحی مدل های جذب سرمایه و استفاده از ابزارهای مالی برای توسعه صنعت ریلی تأکید کرده است.
در یکی از برنامه های سرمایه گذاری راه آهن نیز واگذاری لکوموتیوهای متوقف برای بازسازی، تسهیل فضای کسب وکار و ایجاد مشوق های سرمایه گذاری به عنوان بخشی از برنامه های افزایش بازدهی سرمایه گذاری مطرح شده است.
همچنین راه آهن از برنامه هایی برای جذب سرمایه خصوصی در حوزه ناوگان و استفاده از ابزارهایی مانند بازار سرمایه و منابع مالی مختلف سخن گفته است.
این رویکرد، اگر در واگذاری GE نیز دنبال شود، می تواند یک تفاوت مهم با خصوصی سازی های گذشته ایجاد کند: هدف فقط انتقال مالکیت نباشد؛ بلکه انتقال مسئولیت، ریسک، انگیزه و اختیار بهره برداری نیز اتفاق بیفتد.
در یکی از برنامه های سرمایه گذاری راه آهن نیز واگذاری لکوموتیوهای متوقف برای بازسازی، تسهیل فضای کسب وکار و ایجاد مشوق های سرمایه گذاری به عنوان بخشی از برنامه های افزایش بازدهی سرمایه گذاری مطرح شده است.
همچنین راه آهن از برنامه هایی برای جذب سرمایه خصوصی در حوزه ناوگان و استفاده از ابزارهایی مانند بازار سرمایه و منابع مالی مختلف سخن گفته است.
این رویکرد، اگر در واگذاری GE نیز دنبال شود، می تواند یک تفاوت مهم با خصوصی سازی های گذشته ایجاد کند: هدف فقط انتقال مالکیت نباشد؛ بلکه انتقال مسئولیت، ریسک، انگیزه و اختیار بهره برداری نیز اتفاق بیفتد.
بخش خصوصی چه می گوید؟
دیدگاه فعالان خصوصی صنعت نیز نشان می دهد که مسئله اصلی فراتر از چند لکوموتیو است.
دکتر سیدعلیرضا سیدوکیلی، دبیر انجمن صنفی شرکت های حمل ونقل ریلی، در تحلیل وضعیت موجود بر یک مشکل ساختاری دست گذاشته است: راه آهن در ایران هم مالک زیرساخت است و هم در بخش بهره برداری نقش مستقیم دارد؛ در حالی که در سایر شیوه های حمل ونقل، دولت عمدتاً نقش سیاست گذار و ناظر را ایفا می کند. از نگاه او، تفکیک نقش حاکمیتی از تصدی گری و واگذاری بهره برداری به بخش خصوصی می تواند به اصلاح ساختار صنعت کمک کند.
این دیدگاه نشان می دهد که واگذاری لکوموتیوهای GE اگر در چارچوبی بزرگ تر از «فروش دارایی» دیده شود، می تواند بخشی از اصلاح همین ساختار باشد.
رحمت الله پوربابایی، رئیس انجمن صنایع ریلی، نیز بارها نسبت به وضعیت ناوگان و ضعف حمایت از تولید و سرمایه گذاری ریلی هشدار داده است. او از خواب بخش قابل توجهی از لکوموتیوهای موجود و فاصله طولانی میان نیاز صنعت و قراردادهای تولیدکنندگان داخلی سخن گفته است.
از این زاویه، واگذاری لکوموتیوهای موجود می تواند یک راهکار کوتاه مدت برای فعال سازی ظرفیت های متوقف باشد؛ اما نباید جای سیاست بلندمدت نوسازی و تولید لکوموتیو را بگیرد. خصوصی سازی موفق باید همزمان بازار تعمیر، بازسازی، تولید و تأمین قطعات را نیز فعال کند.
دیدگاه سید مرتضی علی احمدی، رئیس کارگروه لکوموتیو انجمن صنفی شرکت های حمل ونقل ریلی، نیز از منظر تخصصی این صنعت، نماینده همان مطالبه ای است که سال ها در میان شرکت های ریلی وجود داشته است: دسترسی واقعی بخش خصوصی به لکوموتیو و امکان مدیریت یکپارچه نیروی کشش. جمع بندی این دیدگاه را می توان در یک اصل خلاصه کرد؛ بخش خصوصی زمانی می تواند برای افزایش بهره وری لکوموتیو سرمایه گذاری کند که اختیار کافی، مدل اقتصادی قابل پیش بینی و امکان برنامه ریزی بلندمدت داشته باشد.
دکتر سیدعلیرضا سیدوکیلی، دبیر انجمن صنفی شرکت های حمل ونقل ریلی، در تحلیل وضعیت موجود بر یک مشکل ساختاری دست گذاشته است: راه آهن در ایران هم مالک زیرساخت است و هم در بخش بهره برداری نقش مستقیم دارد؛ در حالی که در سایر شیوه های حمل ونقل، دولت عمدتاً نقش سیاست گذار و ناظر را ایفا می کند. از نگاه او، تفکیک نقش حاکمیتی از تصدی گری و واگذاری بهره برداری به بخش خصوصی می تواند به اصلاح ساختار صنعت کمک کند.
این دیدگاه نشان می دهد که واگذاری لکوموتیوهای GE اگر در چارچوبی بزرگ تر از «فروش دارایی» دیده شود، می تواند بخشی از اصلاح همین ساختار باشد.
رحمت الله پوربابایی، رئیس انجمن صنایع ریلی، نیز بارها نسبت به وضعیت ناوگان و ضعف حمایت از تولید و سرمایه گذاری ریلی هشدار داده است. او از خواب بخش قابل توجهی از لکوموتیوهای موجود و فاصله طولانی میان نیاز صنعت و قراردادهای تولیدکنندگان داخلی سخن گفته است.
از این زاویه، واگذاری لکوموتیوهای موجود می تواند یک راهکار کوتاه مدت برای فعال سازی ظرفیت های متوقف باشد؛ اما نباید جای سیاست بلندمدت نوسازی و تولید لکوموتیو را بگیرد. خصوصی سازی موفق باید همزمان بازار تعمیر، بازسازی، تولید و تأمین قطعات را نیز فعال کند.
دیدگاه سید مرتضی علی احمدی، رئیس کارگروه لکوموتیو انجمن صنفی شرکت های حمل ونقل ریلی، نیز از منظر تخصصی این صنعت، نماینده همان مطالبه ای است که سال ها در میان شرکت های ریلی وجود داشته است: دسترسی واقعی بخش خصوصی به لکوموتیو و امکان مدیریت یکپارچه نیروی کشش. جمع بندی این دیدگاه را می توان در یک اصل خلاصه کرد؛ بخش خصوصی زمانی می تواند برای افزایش بهره وری لکوموتیو سرمایه گذاری کند که اختیار کافی، مدل اقتصادی قابل پیش بینی و امکان برنامه ریزی بلندمدت داشته باشد.
GE؛ آغاز یک مسیر، نه پایان خصوصی سازی
نکته مهم این است که واگذاری لکوموتیوهای GE نباید به یک اقدام مقطعی محدود شود. اگر هدف، خروج راه آهن از بن بست خصوصی سازی است، باید این اقدام مقدمه ای برای واگذاری تدریجی و منطقی سایر ظرفیت های قابل واگذاری باشد.
راه آهن باید میان «مالکیت زیرساخت» و «بهره برداری از خدمات حمل ونقل» مرزبندی روشن ایجاد کند. حفظ مالکیت و حاکمیت دولت بر شبکه ریلی، با واگذاری عملیات اقتصادی و بهره برداری به بخش خصوصی منافاتی ندارد؛ بلکه در بسیاری از مدل های موفق، دقیقاً همین تفکیک باعث افزایش رقابت و بهره وری شده است.
از سوی دیگر، بخش خصوصی نیز نباید انتظار داشته باشد که واگذاری به معنای حذف همه ریسک های اقتصادی باشد. خصوصی سازی واقعی یعنی پذیرش ریسک در کنار برخورداری از اختیار و امکان کسب بازدهی. وظیفه راه آهن آن است که محیط رقابتی، شفاف و قابل پیش بینی ایجاد کند.
یک فرصت تاریخی برای راه آهن
واگذاری لکوموتیوهای GE می تواند یکی از مهم ترین آزمون های سیاست خصوصی سازی راه آهن در سال های اخیر باشد. اگر این طرح با شفافیت، مدل اقتصادی دقیق، تضمین دسترسی عادلانه به شبکه، قراردادهای قابل اتکا و مشارکت واقعی شرکت های خصوصی اجرا شود، می تواند اعتماد ازدست رفته سرمایه گذاران را تا حدی بازسازی کند.
اکنون توپ در زمین راه آهن است. دکتر ذاکری با حمایت از مشارکت بخش خصوصی و نورالله بیرانوند با طراحی مدل های جدید تأمین مالی و سرمایه گذاری، مسیر متفاوتی را آغاز کرده اند. موفقیت این مسیر اما زمانی معنا پیدا می کند که واگذاری GE به یک «مورد خاص» تبدیل نشود و به یک الگوی جدید برای خصوصی سازی نیروی کشش و بهره برداری ریلی تبدیل شود.
صنعت ریلی ایران برای افزایش سهم ریل، توسعه ترانزیت و تحقق اهداف برنامه های توسعه، بیش از هر زمان دیگری به سرمایه نیاز دارد. این سرمایه را نمی توان صرفاً از بودجه عمومی انتظار داشت. راه آهن باید سرمایه خصوصی را جذب کند، به آن اختیار بدهد و در عین حال با تنظیم گری هوشمند، از منافع شبکه و حقوق همه بازیگران صیانت کند.
اگر واگذاری GE با چنین نگاهی اجرا شود، شاید این لکوموتیوهای قدیمی فقط از یک مالک به مالک دیگر منتقل نشوند؛ بلکه قطار خصوصی سازی واقعی در راه آهن ایران دوباره به حرکت درآید.
راه آهن باید میان «مالکیت زیرساخت» و «بهره برداری از خدمات حمل ونقل» مرزبندی روشن ایجاد کند. حفظ مالکیت و حاکمیت دولت بر شبکه ریلی، با واگذاری عملیات اقتصادی و بهره برداری به بخش خصوصی منافاتی ندارد؛ بلکه در بسیاری از مدل های موفق، دقیقاً همین تفکیک باعث افزایش رقابت و بهره وری شده است.
از سوی دیگر، بخش خصوصی نیز نباید انتظار داشته باشد که واگذاری به معنای حذف همه ریسک های اقتصادی باشد. خصوصی سازی واقعی یعنی پذیرش ریسک در کنار برخورداری از اختیار و امکان کسب بازدهی. وظیفه راه آهن آن است که محیط رقابتی، شفاف و قابل پیش بینی ایجاد کند.
یک فرصت تاریخی برای راه آهن
واگذاری لکوموتیوهای GE می تواند یکی از مهم ترین آزمون های سیاست خصوصی سازی راه آهن در سال های اخیر باشد. اگر این طرح با شفافیت، مدل اقتصادی دقیق، تضمین دسترسی عادلانه به شبکه، قراردادهای قابل اتکا و مشارکت واقعی شرکت های خصوصی اجرا شود، می تواند اعتماد ازدست رفته سرمایه گذاران را تا حدی بازسازی کند.
اکنون توپ در زمین راه آهن است. دکتر ذاکری با حمایت از مشارکت بخش خصوصی و نورالله بیرانوند با طراحی مدل های جدید تأمین مالی و سرمایه گذاری، مسیر متفاوتی را آغاز کرده اند. موفقیت این مسیر اما زمانی معنا پیدا می کند که واگذاری GE به یک «مورد خاص» تبدیل نشود و به یک الگوی جدید برای خصوصی سازی نیروی کشش و بهره برداری ریلی تبدیل شود.
صنعت ریلی ایران برای افزایش سهم ریل، توسعه ترانزیت و تحقق اهداف برنامه های توسعه، بیش از هر زمان دیگری به سرمایه نیاز دارد. این سرمایه را نمی توان صرفاً از بودجه عمومی انتظار داشت. راه آهن باید سرمایه خصوصی را جذب کند، به آن اختیار بدهد و در عین حال با تنظیم گری هوشمند، از منافع شبکه و حقوق همه بازیگران صیانت کند.
اگر واگذاری GE با چنین نگاهی اجرا شود، شاید این لکوموتیوهای قدیمی فقط از یک مالک به مالک دیگر منتقل نشوند؛ بلکه قطار خصوصی سازی واقعی در راه آهن ایران دوباره به حرکت درآید.
آخرین اخبار حمل و نقل را در پربیننده ترین شبکه خبری این حوزه بخوانید
