◄ مدل واگذاری لکوموتیوهای GE با محوریت بهرهوری تدوین شده است
در حالی که واگذاری بهره برداری از لکوموتیوهای GE راه آهن به بخش خصوصی به یکی از مهم ترین موضوعات صنعت ریلی تبدیل شده است، دکتر محسن شاهمحمدی، مشاور این طرح، از طراحی مدلی خبر داد که به جای تمرکز صرف بر خصوصیسازی، افزایش بهره وری ناوگان را در کانون توجه قرار داده است.
وی که در نشست بررسی مدل مشارکت بخش خصوصی در بهره برداری از لکوموتیوهای GE راه آهن سخن می گفت، در ارائه ای که به منظور توجیه مدیران شرکت های ریلی انجام داد، تأکید کرد این الگو حاصل بررسی تجربه های گذشته در واگذاری دارایی های ریلی و درس آموخته های اجرای طرح های مختلف مشارکت با بخش خصوصی است.
خصوصی سازی لکوموتیوهای GE هدف نیست
شاه محمدی با بیان اینکه در تدوین این مدل، خصوصی سازی به عنوان یک هدف مستقل تعریف نشده است، اظهار کرد: «نگاه ما این بود که بهره وری هدف اصلی باشد و خصوصی سازی صرفاً به عنوان ابزاری برای دستیابی به این هدف مورد استفاده قرار گیرد. هر جا بتوان از توان فنی، مدیریتی، سرمایه و انگیزه بخش خصوصی برای ارتقای عملکرد استفاده کرد، باید از این ظرفیت بهره گرفت.»
به گفته وی، تمامی اجزای این مدل بر افزایش بهره وری استوار شده و اهدافی مانند افزایش تعداد لکوموتیوهای آماده به کار، ارتقای قابلیت دسترسی و قابلیت اطمینان ناوگان، ایجاد سازوکارهای تشویقی و تنبیهی و همچنین فراهم کردن بستر اجرای مدل «قطار کامل» و تفکیک عمودی ساختار بهره برداری، همگی در راستای تحقق همین هدف طراحی شده اند.
احیای لکوموتیوهای متوقف مهم ترین مأموریت طرح
مدیر اسبق واحد اجرایی ماده ۱۲ شرکت راه آهن، بازگرداندن لکوموتیوهای متوقف به چرخه بهره برداری را یکی از مهم ترین دستاوردهای مورد انتظار این طرح عنوان کرد.
وی توضیح داد که لکوموتیوهای GE بر اساس وضعیت فنی در سه گروه دسته بندی شده اند؛ گروه نخست شامل لکوموتیوهای آماده بهره برداری یا نیازمند تعمیرات سبک، گروه دوم شامل لکوموتیوهای نیازمند تعمیرات اساسی و گروه سوم نیز شامل لکوموتیوهایی است که به بازسازی کامل احتیاج دارند.
شاه محمدی گفت هدف این است که حتی لکوموتیوهایی که سال ها از مدار خارج بوده اند، با سرمایه گذاری بخش خصوصی دوباره به شبکه ریلی کشور بازگردند.
مدل واگذاری اجاره به شرط تملیک با مشوق های عملکردی است
به گفته شاه محمدی، مدل پیشنهادی بر پایه اجاره به شرط تملیک مشروط طراحی شده است؛ به گونه ای که لکوموتیوها از ابتدای قرارداد در اختیار سرمایه گذار قرار می گیرند اما انتقال مالکیت منوط به انجام کامل تعهدات خواهد بود.
وی توضیح داد که برای هر گروه از لکوموتیوها، متناسب با حجم سرمایه گذاری مورد نیاز، دوره تنفس و زمان بازپرداخت متفاوتی در نظر گرفته شده است. در این مدل، شرکت بهره بردار در صورت راه اندازی زودتر از موعد لکوموتیوها از پرداخت اجاره و اقساط در دوره تنفس معاف خواهد شد، اما در صورت تأخیر، جریمه های سنگینی برای آن پیش بینی شده است.
به گفته او، این سازوکار به گونه ای طراحی شده که بازگشت سریع تر لکوموتیوها به چرخه حمل ونقل، به سود سرمایه گذار نیز باشد.
درآمد و هزینه از روز نخست بر عهده بخش خصوصی
شاه محمدی با اشاره به جزئیات قراردادها گفت: از همان روز نخست تحویل لکوموتیو، تمامی هزینه های نگهداری، تعمیرات، بهره برداری و همچنین درآمدهای حاصل از فعالیت آن در اختیار مستأجر قرار می گیرد.
وی افزود پرداخت اقساط خرید و اجاره نیز پس از پایان دوره تنفس آغاز می شود و حتی اگر لکوموتیو در موعد مقرر وارد مدار نشود، تعهدات مالی سرمایه گذار برقرار خواهد بود؛ موضوعی که انگیزه لازم برای تسریع در عملیات تعمیر و بازسازی را ایجاد می کند.
انتخاب سرمایه گذار از طریق مزایده
به گفته مدیر اسبق واحد اجرایی ماده ۱۲ شرکت راه آهن، انتخاب سرمایه گذار از طریق مزایده انجام خواهد شد و قیمت پایه نیز بر اساس ارزیابی کارشناسی تعیین می شود.
وی تأکید کرد در صورت استقبال نکردن بازار از قیمت کارشناسی، امکان بازنگری در ارزش گذاری در مزایده های بعدی وجود خواهد داشت تا قیمت ها با واقعیت بازار منطبق شوند.
شاه محمدی همچنین از سیاست واگذاری یکپارچه مجموعه لکوموتیوها خبر داد و گفت هدف این است که کل ناوگان در قالب یک شرکت پروژه (SPV) یا کنسرسیوم واحد واگذار شود تا مدیریت تعمیرات، تأمین قطعات، بهره برداری و منابع مالی به صورت متمرکز انجام شود.
اجاره متغیر بر اساس عملکرد
یکی از ویژگی های مدل پیشنهادی، تعیین اجاره متغیر بر اساس عملکرد بهره بردار است. شاه محمدی توضیح داد شرکت هایی که بهترین شاخص های عملکردی را در زمینه قابلیت دسترسی و قابلیت اطمینان ثبت کنند، تا ۳۰ درصد تخفیف در اجاره دریافت خواهند کرد. در مقابل، شرکت هایی که عملکرد ضعیفی داشته باشند، با جریمه های ۳۰، ۷۰ و حتی ۱۰۰ درصدی روبه رو خواهند شد.
به گفته وی، این نظام تشویق و تنبیه موجب می شود سرمایه گذار صرفاً به تملک لکوموتیو فکر نکند، بلکه حفظ کیفیت خدمات و آماده به کاری ناوگان نیز برای او اهمیت اقتصادی پیدا کند.
واگذاری دپوی تعمیراتی و انبار قطعات
شاه محمدی در بخش دیگری از سخنان خود از بررسی واگذاری دپوی تعمیراتی بافت و انبار قطعات لکوموتیو به برنده مزایده خبر داد.
وی گفت در صورت فراهم بودن شرایط حقوقی و اجرایی، این زیرساخت ها نیز همراه با ناوگان در اختیار شرکت منتخب قرار خواهد گرفت تا فرآیند تعمیر، نگهداری و تأمین قطعات به صورت یکپارچه انجام شود؛ موضوعی که می تواند هزینه های بهره برداری را کاهش داده و سرعت بازگشت لکوموتیوها به شبکه ریلی را افزایش دهد.
به اعتقاد شاه محمدی، موفقیت این مدل در گرو آن است که بخش خصوصی نه صرفاً به عنوان پیمانکار، بلکه به عنوان شریک بهره برداری وارد میدان شود؛ مدلی که اگر به درستی اجرا شود، می تواند ضمن احیای لکوموتیوهای متوقف، بهره وری ناوگان ریلی کشور را نیز به شکل محسوسی افزایش دهد.
انتهای پیام