◄ چرا ریل از گردشگری سهم اندکی دارد؟

گردشگری ریلی در ایران با وجود برخورداری از مسیرهای متنوع، جاذبه های طبیعی و ظرفیت های تاریخی، هنوز سهم محدودی از بازار سفر دارد؛ کارشناسان معتقدند عبور قطار از نقش سنتی وسیله جابه جایی و تبدیل آن به یک محصول گردشگری، نیازمند بسته های کامل سفر، بازاریابی هدفمند و ورود جدی تر بخش خصوصی است.

قطار؛ از وسیله جابه جایی تا تجربه گردشگری

به گزارش سرویس ریلی تین نیوز،  گردشگری ریلی در ایران در سال های اخیر با راه اندازی قطارهای گردشگری در برخی مسیرهای طبیعی و تاریخی، به تدریج جایگاه خود را در بازار سفر پیدا کرده است؛ با این حال، این ظرفیت همچنان با نقطه مطلوب فاصله دارد و بخش قابل توجهی از توان شبکه ریلی کشور در حوزه گردشگری فعال نشده است.

مسیرهای گردشگری لرستان، گرگان ـ بندرترکمن، گرگان ـ اینچه برون و برخی مسیرهای تعریف شده در محورهای شمالی کشور، نمونه هایی از تلاش برای پیوند دادن سفر ریلی با جاذبه های طبیعی، تاریخی و فرهنگی هستند. همچنین راه آهن از توسعه مسیرهای گردشگری داخلی و گسترش همکاری با کشورهای همسایه سخن گفته است؛ رویکردی که می تواند گردشگری ریلی را از یک تجربه محدود و مناسبتی به بخشی پایدار از صنعت سفر تبدیل کند.

قطار گردشگری لرستان، یکی از نمونه های شناخته شده این حوزه، در مسیر دورود تا ایستگاه کشور حرکت می کند؛ مسیری که با عبور از مناطق کوهستانی، آبشارها، رودخانه سزار، تونل ها و پل های تاریخی راه آهن، ظرفیت بالایی برای طراحی تورهای ترکیبی دارد. در این مدل، سفر با قطار تنها بخشی از تجربه گردشگر است و اقامت در بوم گردی ها، بازدید از جاذبه های تاریخی، استفاده از غذاهای محلی و اجرای برنامه های فرهنگی می تواند به آن افزوده شود.

در گلستان نیز قطارهای گردشگری در مسیرهای گرگان ـ بندرترکمن و گرگان ـ اینچه برون، نمونه ای از ظرفیت اتصال حمل ونقل ریلی به گردشگری ساحلی، طبیعی و فرهنگی به شمار می روند. این مسیرها نشان می دهند که گردشگری ریلی الزاماً به قطارهای لوکس یا سفرهای طولانی وابسته نیست و می تواند در قالب سفرهای یک روزه و کوتاه مدت نیز توسعه یابد.

سهم پایین ریل از بازار حمل ونقل

سیدمحسن بهره دار، عضو هیئت مدیره شرکت راه پرواز، با تأکید بر ظرفیت های مغفول گردشگری ریلی به تین نیوز گفت: قطار می تواند به یکی از ارکان اصلی گردشگری کشور تبدیل شود.

او با اشاره به سهم پایین حمل ونقل ریلی در کشور افزود: سهم حمل ونقل ریلی از حمل ونقل مسافری و باری در کشور، با وجود همه ظرفیت ها، همچنان بسیار پایین و در حدود ۱۰ درصد است.

به گفته این کارشناس ریلی، یکی از مشکلات اساسی آن است که قطار در ایران عمدتاً به عنوان وسیله ای برای جابه جایی دیده می شود، نه بخشی از محصول گردشگری. بهره دار تصریح کرد: علی رغم همه مزیت هایی که وجود دارد، قطار تنها به عنوان وسیله ای برای جابه جایی دیده می شود، نه یک محصول و تجربه جذاب گردشگری.

این در حالی است که سفر ریلی می تواند خود به یکی از عناصر اصلی سفر تبدیل شود. چشم انداز مسیر، توقف در ایستگاه های تاریخی، آشنایی با فرهنگ محلی و دسترسی به مناطقی که سفر جاده ای به آن ها دشوارتر است، از جمله مزیت هایی است که قطار را از یک وسیله حمل ونقلی معمولی متمایز می کند.

مشکل فقط زیرساخت نیست

بهره دار، کمبود بسته های کامل سفر، ضعف بازاریابی و ورود محدود بخش خصوصی را از مهم ترین موانع توسعه این حوزه دانست و گفت: نبود بسته های کامل سفر برای سلیقه های مختلف، کم توجهی مدیران به گردشگری ریلی، محدودیت ناوگان و زیرساخت، بازاریابی محدود و بی رغبتی بخش خصوصی برای ورود قوی به این حوزه و تمرکز روی یک یا دو مسیر شناخته شده، از دلایل اصلی این وضعیت است.

او در ادامه تأکید کرد: مشکل اصلی کمبود زیرساخت ها نیست.

این دیدگاه نشان می دهد که توسعه گردشگری ریلی تنها با افزایش تعداد قطارها یا بهسازی خطوط ریلی محقق نمی شود. در گام نخست باید برای گروه های مختلف گردشگران، بسته های مشخص و متنوع طراحی شود؛ از تورهای خانوادگی و طبیعت گردی گرفته تا سفرهای فرهنگی، تاریخی، ماجراجویانه و حتی تورهای تخصصی عکاسی از مسیرهای ریلی.

همچنین لازم است شرکت های حمل ونقل ریلی، دفاتر خدمات مسافرتی، جوامع محلی و سرمایه گذاران بخش خصوصی در قالب یک زنجیره واحد فعالیت کنند. در این صورت، بلیت قطار به تنهایی فروخته نمی شود، بلکه مجموعه ای از خدمات شامل حمل ونقل، اقامت، بازدید، پذیرایی و برنامه های فرهنگی در قالب یک محصول مشخص به گردشگر عرضه خواهد شد.

برنامه های راه آهن برای توسعه گردشگری ریلی

راه آهن در برنامه های جدید خود، توسعه گردشگری ریلی با کشورهای همسایه و حرکت به سمت شیوه های نوآورانه در حوزه مسافری را مورد توجه قرار داده است. برقراری یا پیگیری قطار در مسیر وان ترکیه، از جمله اقداماتی است که می تواند علاوه بر جابه جایی مسافر، به توسعه سفرهای بین المللی و تقویت پیوندهای گردشگری ایران با کشورهای منطقه کمک کند.

همچنین راه آهن بر نوسازی و تجهیز ناوگان مسافری، ارتقای ایمنی و سلامت واگن ها، ایجاد منابع درآمدی پایدار و حمایت از شرکت های حمل ونقل ریلی تأکید کرده است. تحقق این برنامه ها می تواند زمینه را برای حضور پررنگ تر بخش خصوصی و طراحی مسیرهای جدید گردشگری فراهم کند.

در داخل کشور نیز آماده سازی قطارهای گردشگری در مسیرهایی مانند مثلث طلایی شامل اصفهان، شیراز و کرمان، در کنار توسعه مسیرهای کوتاه مدت و منطقه ای، می تواند به توزیع متوازن تر سفر و معرفی جاذبه های کمترشناخته شده کمک کند. البته استمرار این مسیرها، اطلاع رسانی مناسب و ارائه خدمات منظم، شرط تبدیل آن ها به یک محصول پایدار گردشگری است.

ضرورت بازاریابی و استمرار حرکت

یکی از چالش های مهم قطارهای گردشگری، مقطعی بودن برخی برنامه هاست. در مواردی، این قطارها در ایام نوروز یا مناسبت های خاص فعال می شوند و پس از پایان دوره اوج سفر، حرکت آن ها کاهش می یابد یا متوقف می شود. این وضعیت، امکان برنامه ریزی گردشگران و سرمایه گذاری بخش خصوصی را محدود می کند.

برای عبور از این شرایط، مسیرهای گردشگری باید تقویم حرکت مشخص، نظام فروش پایدار و تبلیغات مستمر داشته باشند. همکاری با پلتفرم های فروش سفر، تولید محتوای تصویری از مسیرها، معرفی جاذبه های پیرامون ایستگاه ها و استفاده از ظرفیت رسانه های محلی، می تواند به افزایش تقاضا کمک کند.

از سوی دیگر، توسعه گردشگری ریلی فقط به درآمد شرکت های حمل ونقل محدود نمی شود. رونق این بخش می تواند به ایجاد اشتغال در شهرهای مسیر، افزایش فعالیت اقامتگاه های بوم گردی، فروش صنایع دستی، معرفی غذاهای محلی و توزیع درآمد گردشگری در مناطق کمتر برخوردار منجر شود.

چشم انداز پیش روی گردشگری ریلی

گردشگری ریلی ایران هنوز در مرحله شکل گیری بازار قرار دارد، اما مسیرهای فعال شده و برنامه های اعلامی راه آهن نشان می دهد ظرفیت حرکت به سمت توسعه این بخش وجود دارد. مهم ترین گام در این مسیر، تغییر نگاه به قطار است؛ قطار باید از یک وسیله صرفاً حمل ونقلی به بخشی از تجربه سفر تبدیل شود.

در صورت طراحی بسته های متنوع، تقویت بازاریابی، تضمین استمرار حرکت قطارها و فراهم شدن زمینه ورود جدی تر بخش خصوصی، گردشگری ریلی می تواند به یکی از پایه های توسعه سفرهای داخلی و حتی گردشگری بین المللی ایران تبدیل شود؛ ظرفیتی که به گفته کارشناسان، بیش از آنکه با کمبود زیرساخت مواجه باشد، به برنامه ریزی منسجم و توجه مدیریتی نیاز دارد.