درگیری نظامی ایران و آمریکا؛ چه سناریوهایی در سایه سیاست های ترامپ در انتظار منطقه است؟
در بررسی احتمالات درگیری نظامی ایران و آمریکا؛ تحلیلگران معتقدند سیاست ترامپ بر «اجبار از طریق اقتصاد و تهدید نظامی» تمرکز دارد. در حالی که واقعیت های میدانی و قدرت بازدارندگی ایران، هزینه جنگ تمام عیار را برای آمریکا بسیار بالا برده است، سه سناریوی احتمالی در تقابل دو قدرت پیش بینی می شود.
پیش بینی آینده تنش ها یا احتمالات درگیری نظامی میان ایالات متحده و ایران، یکی از پیچیده ترین موضوعات در حوزه «روابط بین الملل» و «مطالعات استراتژیک» است. برای ارائه یک تحلیل منطقی، باید از دو منظر متفاوت به این موضوع نگریست:
سیاست خارجی دولت ترامپ و واقعیت های میدانی/استراتژیک.
بایدتوجه داشت که این یک تحلیل مبتنی بر الگوهای سیاسی است و به معنای پیش بینی قطعی یا حمایت از یک رویداد نیست.
۱. تحلیل سیاست خارجی ترامپ (الگوی فشار حداکثری)
دولت اول دونالد ترامپ با رویکردی کاملاً متفاوت از دولت های دموکرات ها عمل کرد. که اینک نیز ظاهرا همان رویکرد تعقیب می شود. ویژگی های اصلی این رویکرد که اینک نیز تکرار می شود، عبارتند از:
فشار حداکثری (Maximum Pressure): ترامپ بر استفاده از ابزارهای اقتصادی (تحریم های شدیدتر) به عنوان جایگزینی برای جنگ تمام عیار تاکید داشت. هدف او این بود که با فلج کردن اقتصاد، طرف مقابل را مجبور به نشست در پشت میز مذاکره کند. که البته در این مسیر کمتر توفیق یافته است، هرچند فشار موجب آسیب های جدی به ساختار اقتصادی ج.ا.ا شده است.
بازدارندگی از طریق عدم قطعیت: ترامپ از استراتژی "نامتعین بودن" استفاده می کند. او همزمان هم تهدید به درگیری نظامی دارد و هم از دیپلماسی مستقیم (مانند تماس با رهبران برای توافقات جداگانه) استفاده کرده و باز خواهد کرد، این یعنی او از "جنگ" به عنوان یک "ابزار فشار" استفاده می کند، نه لزوماً به عنوان :هدف نهایی".
تفاوت در تعریف درگیری: ترامپ تمایلی به جنگ های طولانی، پرهزینه و "جنگ های بی هدف" (مانند آنچه در افغانستان یا عراق رخ داد) نشان نمی دهد. او ترجیح می دهد درگیری ها به صورت ضربات دقیق، حملات هواپیمایی یا عملیات های محدود و با هدف مشخص باشد. چنانکه در هفته ی اخیر شاهد ان بودیم.
۲. داده های میدانی و واقعیت های استراتژیک
در تقابل با سیاست های ترامپ، واقعیت های میدانی پیچیدگی های دیگری را اضافه می کنند:
بازدارندگی متقابل: ایران در ۴۹ سال گذشته توانایی های دفاعی و استراتژیک خود (مانند صنایع موشکی، پهپادی و شبکه ی نفوذ منطقه ای) را به گونه ای توسعه داده که حمله مستقیم و ورود پیاده نظام وی به خاک ایران، هزینه ای بسیار سنگین و غیرقابل کنترل برای آمریکا و متحدانش در منطقه خواهد داشت. این موضوع باعث می شود که "جنگ تمام عیار" گزینه ای بسیار خطرناک و با ریسک بسیار بالا باشد.
۳. سناریوهای تجربه شده و سناریوها در آینده
با ترکیب این دو عامل، می توان سه سناریوی تجربه شده و در حال تجربه را این گونه برشمرد:
اول- سناریوی فشار اقتصادی و دیپلماسی گسسته (که هنوز از طرق گوناگون و با تکیه به اهرم های تحریم ان را تشدید می کند): ترامپ تلاش کرد با تحریم های بسیار شدید و انسداد منابع مالی، ایران را به سمت عقب براند تا مجبور به پذیرش توافقات جدید شود.این حالت، نتوانسته برای آمریکا دستاورد عاجل و کوتاه مدتی را بوجود آورد در این سناریو جنگ رسمی رخ نداد، لذا وی سناریوی بعدی را کلید زد.
دوم- سناریوی درگیری های محدود و هدفمند (ضربات تنشی): با بروز یک حادثه یا "خط قرمز" (مانند مثلا ادامه فعالیت های هسته ای یا انسداد تنگه هرمز )، آمریکا به جای جنگ سراسری، به حملات هدفمند هوایی و موشکی و بمباران مراکز استرتژیک نظامی یا عملیات های بسیار دقیق اکتفا کند، تا از درگیر شدن در یک جنگ طولانی پرهیز کند. اما اینکه این امر بتواند با توجه به پاسخ های متقابل ایران در منطقه به نیروگاه ها و زیرساخت های حیاتی کشیده شود، امری کمتر محتمل است.
سوم- سناریوی تصادفی (ریسک بالا): این سناریو قابل پیش بینی نیست، بلکه یک خطر همیشگی است؛ یعنی برخورد اشتباه یا خارج از اصول انسانی و حقوقی در میدان های عملیاتی (مثلاً در تنگه هرمز یا در جریان عملیات های دریایی، یا زدن رهبران سیاسی و یا کودکان میناب ) ، منجر به یک چرخه خروج از کنترل و فراگیر شدن جنگ و بالنتیجه پر آسیب می شود.
لذا در تحلیل سیاست ترامپ می توان گفت بیشتر بر "اجبار از طریق اقتصاد و تهدید نظامی " استوار است تا "تغییر رژیم از طریق جنگ گسترده و فراگیر".
واقعیت های میدانی نشان می دهد که هزینه جنگ مستقیم بسیار بالاست. بنابراین، شاید اگر بازیگران منطقه ای و دستگاه دیپلماسی، بتواند به سمت کنترل "تنش های شدید" برود، جنگ کماکان در "مناطق خاکستری" و "جنگ های اقتصادی" ادامه پیدا می کند، و تا رسیدن به وضعیت گفتگو برای صلح این مرحله میانی، لازم است، مگر اینکه یک حادثه غیرمنتظره محاسبات هر دو طرف را تغییر دهد.
