◄ خلاصه سند UIC، فرآیند، نیرو، مردم: بهره وری انرژی برای مدیران راه آهن
کتابچه «فرآیند، نیرو، مردم، بهره وری انرژی برای مدیران راه آهن» (UIC, 2008) نقشه راهی عملی برای مدیران جهت افزایش بهره وری انرژی، کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و تثبیت جایگاه رقابتی راه آهن با تأکید بر مدیریت، فناوری و آموزش کارکنان ارائه می دهد.
سند فرآیند، نیرو، مردم، بهره وری انرژی برای مدیران راه آهن (Process, Power, People, Energy Efficiency for Railway Managers) توسط اتحادیه بین المللی راه آهن ها (UIC) با همکاری انجمن شرکت های بهره بردار قطار (ATOC) سال ۲۰۰۸ تدوین شده است.
این کتابچه با هدف افزایش آگاهی و ارائه یک نقشه راه عملی برای مدیران و کارکنان صنعت راه آهن در سراسر جهان طراحی گردیده است. محور اصلی سند، پاسخگویی به دو چالش اساسی و درهم تنیده صنعت حمل ونقل در قرن بیست و یکم است:
1) افزایش چشمگیر و مستمر قیمت انرژی و 2) فشار فزاینده برای کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، به ویژه دی اکسیدکربن.
نویسندگان با تأکید بر اینکه راه آهن ها نمی توانند صرفاً با تکیه بر مزیت های زیست محیطی ذاتی شان (سبز بودن، UIC330) به رقابت ادامه دهند، بر ضرورت اقدام عملی و نظام مند برای بهبود بهره وری انرژی تأکید می کنند. در واقع، هدف نهایی این کتابچه، تثبیت جایگاه راه آهن به عنوان یک شیوه حمل ونقل مقرون به صرفه و دوستدار محیط زیست در بلندمدت است و این امر را از طریق توانمندسازی مدیران در سه حوزه کلیدی محقق می سازد: فرآیندهای مدیریتی، فناوری های نیروی محرکه و تأسیسات، و در نهایت، آموزش و انگیزش مشارکت کارکنان. خلاصه سند مذکور که در 48 صفحه و 7 فصل تدوین شده بدین شرح است:
1) بخش اول سند به تشریح اصول مدیریتی لازم برای اجرای یک برنامه موفق بهره وری انرژی می پردازد. استدلال اصلی این است که انرژی باید با همان جدیت و حرفه ای گری مدیریت شود که سایر منابع مانند نیروی کار و سرمایه. این بخش با تأکید بر تدوین یک سیاست انرژی شفاف و یک برنامه عملیاتی دقیق آغاز می شود که شامل تعیین اهداف کمّی، تخصیص نقش و مسئولیت به تمام سطوح سازمان (از مدیرعامل تا راننده)، و تضمین شایستگی های لازم از طریق آموزش مستمر است. سنگ بنای این سیستم مدیریتی، اندازه گیری و ثبت دقیق داده ها (Measurement and Records) معرفی شده است؛ سند بر لزوم کالیبره سازی تجهیزات و تفکیک مصرف بخش های مختلف (قطارها، ایستگاه ها، تعمیرگاه ها) تأکید کرده و چرخه مدیریتی «برنامه ریزی، اجرا، بازبینی (Plan-Do-Review) و نیز استفاده از استانداردهایی مانند ایزو ۱۴۰۰۱ را برای نهادینه سازی بهبودمستمر پیشنهاد می دهد.
2) مدیریت مصرف انرژی در بخش های مختلف (Power): دومین بخش کتابچه به جنبه های فنی و عملیاتی مصرف انرژی اختصاص دارد و به دو حوزه اصلی ترن های ریلی و تأسیسات زیربنایی (ایستگاه ها و تعمیرگاه ها) تقسیم می شود. در بخش نیروی محرکه قطارها، سند با زبانی ساده به تشریح علم فیزیک حاکم بر حرکت قطار می پردازد و عواملی مانند شتاب گیری (که با مجذور سرعت رابطه مستقیم دارد)، مقاومت آیرودینامیکی و شیب مسیر را بررسی می کند. همچنین به سهم قابل توجه انرژی مصرفی برای گرمایش، تهویه و روشنایی (HVAC) که حتی در زمان توقف قطار نیز ادامه می یابد، اشاره شده و راهکارهایی برای کاهش آن ارائه می گردد. سند بر اهمیت ضریب اشغال (Load Factor) مسافران و بار تأکید کرده و حرکت قطارهای خالی را فاجعه ای زیست محیطی می داند. در ادامه ترمز بازیاب (Regenerative Braking)، استفاده از سیستم های هیبریدی و ساختارهای سبک تر و نیز راهکارهای عملیاتی مانند رانندگی زیست محیطی (Eco-Driving) و مدیریت فعال ترافیک معرفی می شود. پروژه Railenergy و رویکرد کاهش ۶% مصرف انرژی تا سال ۲۰۲۰ و پروژه Prosper برای تدوین مشخصات نسل جدید قطارها معرفی گردیده اند.
در بخش تأسیسات و ایستگاه ها نیز تأکید شده که مصرف انرژی در ساختمان ها، سکوها، پله برقی ها و علائم می تواند تا ۲۰% از قبض انرژی یک شرکت را تشکیل دهد. راهکارهای ارائه شده شامل استفاده از چراغ های کم مصرف (LED)، سنسورهای حرکتی، ترموستات های دقیق، عایق کاری، و خاموش کردن تجهیزات در زمان های کم بار و مدیریت مصرف در انبارها، دفاتر اداری ... است.
3) بخش سوم سند، یعنی مردم، بر این اصل استوار است که هیچ برنامه مدیریت انرژی بدون جلب حمایت و همکاری قلبی (Hearts and Minds) کارکنان در تمام سطوح به موفقیت نمی رسد. آموزش مؤثر، ارتباط مستمر و ارائه بازخورد از نتایج، کلیدهای اصلی این بخش هستند. برجسته ترین موضوع در این حوزه، آموزش رانندگی زیست محیطی است که به عنوان یکی از بزرگترین و کم هزینه ترین فرصت های صرفه جویی معرفی شده و می تواند ۱۰ تا ۲۰% کاهش مصرف انرژی را درپی داشته باشد.
