◄ صنعت سفر در وضعیت هشدار/ هزینه تنش‌ ها از آسمان تا بازار سفر

تشدید تنش های نظامی طی ماه های اخیر، صنعت گردشگری خاورمیانه را وارد مرحله تازه ای از رکود و بی ثباتی کرده است. هرچند نهادهای بین المللی هنوز آمار رسمی از میزان خسارات منتشر نکرده اند، اما داده های میدانی، گزارش های تخصصی هوانوردی و تحلیل های اقتصادی نشان می دهد گردشگری منطقه با افت محسوس تقاضا، لغو گسترده سفرها و اختلال در شبکه پروازهای بین المللی روبه رو شده است.

سقوط تقاضای سفر؛ نخستین پیامد تنش های جدید

با افزایش تبادل حملات و هشدارهای امنیتی دولت ها، موجی از لغو رزروها و تعویق سفرهای توریستی به مقصدهای مهم خاورمیانه آغاز شد.

آژانس های مسافرتی اروپا و خاورمیانه می گویند سطح تقاضای سفر به کشورهایی مانند ایران، لبنان، اردن، ترکیه و حتی امارات در هفته های پس از تشدید درگیری ها «به شکل قابل توجهی کاهش یافته است».

کارشناسان گردشگری معتقدند: «بعد از هر دور تنش نظامی، حتی اگر درگیری مستقیم متوقف شود، تصویر ذهنی مقصد در بازارهای خارجی آسیب می بیند. این بار تأثیر روانی بسیار گسترده تر بوده است.» به گفته این کارشناسان، تجربه بحران های گذشته نشان می دهد شوک های امنیتی می تواند در کوتاه مدت بین ۲۵ تا ۵۰ درصد از ورود گردشگران بین المللی به یک مقصد در معرض ریسک بکاهد؛ موضوعی که اکنون بسیاری از مقصدهای منطقه با آن مواجه اند.

اختلال بی سابقه در مسیرهای هوایی

در کنار کاهش تقاضا، «اختلال آسمان منطقه» دومین ضربه جدی به صنعت گردشگری خاورمیانه است. گزارش رسانه های تخصصی هوانوردی از جمله Aviation Source News و هشدارهای اتحادیه اروپا نشان می دهد بخشی از آسمان خاورمیانه طی روزها و هفته های اخیر برای مدت هایی محدود یا با احتیاط ویژه برای عبور هواپیماهای مسافربری اعلام شده است.

این وضعیت باعث شده:

• مسیر بسیاری از پروازهای بین اروپا، خلیج فارس و شرق آسیا طولانی تر شود
• مصرف سوخت افزایش یابد
• قیمت بلیت ها بالا برود
• و برخی پروازها به طور موقت لغو شوند

یک مقام سابق صنعت هوانوردی منطقه به رسانه ما گفت: «هر دقیقه اضافه پرواز و هر مسیر انحرافی، مستقیم روی هزینه ها و در نهایت روی تمایل گردشگران اثر می گذارد. هاب های بزرگ منطقه مثل استانبول، دوحه و دوبی به شدت حساس هستند.»

فشار مضاعف بر خطوط هوایی منطقه ای

در پی بسته شدن یا محدود شدن بخش هایی از آسمان ایران، عراق، اردن و شرق مدیترانه، خطوط هوایی خاورمیانه از جمله قطر ایرویز، امارات و ترکیش، با افزایش هزینه های عملیاتی و کاهش بخش هایی از تقاضای سفر روبه رو شده اند.

تحلیل منتشرشده در Hampton Global Business Review با اشاره به «سقوط بی سابقه گردشگری منطقه» تأکید می کند که اختلال در شبکه پروازی، به ویژه برای هاب های ترانزیتی، اثرات زنجیره ای بر کل صنعت گردشگری منطقه دارد.

به گفته متخصصان، هرگونه بی ثباتی در آسمان منطقه نه تنها سفر به خاورمیانه، بلکه سفر از طریق خاورمیانه به آفریقا، جنوب آسیا و اقیانوسیه را نیز تحت تأثیر قرار می دهد.

پیامدهای مستقیم اقتصادی؛ از کاهش ورود گردشگر تا افت درآمد

اگرچه هنوز هیچ نهاد بین المللی رقم رسمی از «خسارت مستقیم گردشگری خاورمیانه ناشی از تنش ایران–آمریکا–اسرائیل» منتشر نکرده، اما بررسی مدل های اقتصادی و تجربه بحران های مشابه نشان می دهد:

• گردشگری منطقه ممکن است بین ۱۰ تا ۲۰ میلیارد دلار نسبت به سال بدون بحران، در سال جاری کاهش درآمد داشته باشد (برآورد تحلیلی)
• مقصدهای وابسته تر مثل لبنان، اردن، مصر و بخش هایی از ترکیه، آسیب پذیری بیشتری دارند
• سرمایه گذاری های گردشگری با تأخیر یا توقف مواجه شده اند
• صنعت هتلداری در برخی کشورها با نرخ اشغال پایین مواجه است

بانک جهانی در گزارش اخیر خود درباره اقتصاد لبنان نیز تأکید کرده بود که هرگونه افزایش تنش امنیتی، مستقیماً بر گردشگری و خدمات اثر منفی می گذارد؛ موضوعی که اکنون در سطح منطقه ای نیز قابل مشاهده است.

آیا امکان بازگشت سریع تقاضا وجود دارد؟

کارشناسان معتقدند اگرچه شوک امنیتی اثر فوری بر گردشگری دارد، اما بازگشت تقاضا به سطح عادی معمولاً چند ماه تا چند سال زمان می برد؛ بسته به:

• سرعت ترمیم تصویر مقصد
• کاهش تنش ها
• و ارائه تضمین های امنیتی و حمل ونقلی به گردشگران بین المللی

در سال های گذشته، مقصدهایی مانند ترکیه، امارات و اردن نشان داده اند که توانایی احیای نسبی بازار را در مدت کوتاه دارند؛ اما مقصدهایی با ریسک سیاسی بالاتر، نیازمند زمان و برنامه ریزی طولانی مدت هستند.

تنش های اخیر میان ایران، آمریکا و اسرائیل، صنعت گردشگری خاورمیانه را در یکی از حساس ترین دوره های دهه اخیر قرار داده است. اختلال در آسمان منطقه، کاهش تمایل گردشگران خارجی و فشار بر خطوط هوایی، در کنار نگرانی های امنیتی، ترکیبی از چالش ها را شکل داده که پیامدهای آن در ماه های آینده نیز ادامه خواهد داشت.

در حالی که هنوز آمار رسمی از میزان دقیق خسارات منتشر نشده، نشانه ها و داده های موجود حاکی از آن است که گردشگری خاورمیانه با یکی از جدی ترین دوره های رکود خود پس از دوران کرونا روبه رو شده است.