◄ مسافرت ریلی پس از 50 سال و استاندارد UIC 565-2

با آغاز جنگ رمضان و حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساخت های حمل و نقل و تخریب تاسیسات چندین فرودگاه و انهدام چندین فروند هواپیما، پرواز هواپیماهای مسافری متوقف و تقاضای مسافران به ویژه در نوروز بر حمل و نقل جاده ای و ریلی متمرکز گردید.

با وجود تکلیف روشن قانون مدیریت سوخت در سال 1386 برای رسیدن سهم مسافری از 4 به 18%، سهم مسافر ریلی از 4% اولیه هم کمتر شده ولی امنیت و کیفیت سفرهای ریلی علی الخصوص در مسافت های طولانی سبب جذابیت بیشتر آنها شده است. 

تقاضای حمل و نقل ریلی مسافر در مسیرهای طولانی مانند تهران-بندرعباس که به دلیل قرارداشتن در مسیر بار برای راه آهن و طولانی بودن زمان سفر (20 ساعت)، برای مسافران هم مطلوبیت کمتری دارد، پس از جنگ رمضان، به شدت افزایش یافته است. 

سند IRS 50565 که از سوی UIC پس از کنسل شدن استاندارد UIC 565-2، منتشر شده، درباره الزامات عملکردی، راحتی، ایمنی و بهداشت برای واگن های رستوران، واگن دارای بوفه ... تدوین شده، به موضوعاتی مانند ایمنی، بهداشت، آسایش مسافر و الزامات فنی این واگن ها می پردازد. ویرایش اول این سند در 20 اکتبر 2023 تصویب و از 31 دسامبر 2023 برای اجرا توصیه شده است.

این سند صرفا به ابعاد فنی واگن های رستوران پرداخته ولی در زمینه بهره برداری از این واگنها در انواع قطارها سکوت نموده است.

در گزارش مدل سازی هزینه بهره برداری قطارهای سریع السیر (Modelling operational costs of a future high-speed train) دانشگاه KTH سوئد (تین 239003) دربردارنده منحنی های رفتاری هزینه هر صندلی کیلومتر (سیر، سرعت متوسط، تراکم، ظرفیت) می باشد. شکل 3 و 4 در صفحه 5 این گزارش به قیمت تمام شده انواع قطارهای دارای این نوع واگن پرداخته از جمله قطار 12 واگنه با 650 نفر ظرفیت با واگن رستوران یا قطارهای 8 و 5 واگنه (465 و 265 نفره) با واگن دارای بوفه یا قطارهای 4 و سه واگنه (240 و 170 نفره) بدون واگن رستوران یا بوفه و تاثیر وجود واگن رستوران را بر قیمت تمام شده صندلی-کیلومتر بررسی نموده که از 4.5 سنت یورو برای قطار 3 واگنه بدون بوفه آغاز و به 3.7 سنت برای قطار 12 واگنه با رستوران می رسد.

بر اساس گزارش مذکور با اضافه شدن لوکوموتیو دوم در قطارهای 8 واگن به بالا، قیمت تمام شده هر صندلی کیلومتر حدود 14% افزایش می یابد و افزودن واگن رستوران به قطارهای 10 واگن به بالا نیز قیمت تمام شده را حدود 6% افزایش میدهد.

با وجود تجربه اعزام قطارهای مسافری با 20 واگن در مسیر بندرعباس (به نقل از مرحوم ناصر صوفی برای کاهش زمان ظرفیت اشغال شده توسط قطارهای مسافری)، به دلیل محدودیت کشش لوکوموتیوهای زیمنس، تعداد واگن های مسافری قطارها به حدود 10 دستگاه کاهش و رستوران نیز از ترکیب این قطارها حذف شده است (و واگن های توشه، حمل خودرو ... غالبا قرار دارند). 

به نظر می رسد تحمل سفر طولانی 20 ساعته این مسیر که بخش عمده آن در وقت بیداریست، در کوپه بسیار خسته کننده بوده و وجود رستوران علاوه بر فرصت صرف غذا یا چای و نوشابه، می تواند شرایط مناسبی برای کاهش خستگی این سفر را فراهم نماید. 

یکی از بستگان که پس از پنجاه سال از آخرین سفر ریلی در ایران، اخیرا سفری اجباری با قطار بندرعباس داشتند، از کیفیت قطارها و ارائه خدمات بسیار رضایت داشتند، ولی نبود رستوران سبب تشدید خستگی ایشان از این سفر طولانی گردید و از اینکه این قطارهای این مسیر فاقد رستوران بودند متعجب شدند به ویژه با تجربیات مکرر سفر با انواع قطار در سفرهای خارجی.   

بخش لوکوموتیوی گزارش KTH که تعداد حداکثر واگن برای قطار تک لوکوموتیو را 8 واگن اعلام داشته، مشابه توصیه شرکت زیمنس برای قطارهای مسافری مشهد است (تین 284054) که برای 8 واگن یک لوکوموتیو و برای 11 واگن 2 لوکوموتیو بود.

لوکوموتیوهای زیمنس با وجود کشش کمتر از لوکوموتیوهای شش محوره، مزیت تامین برق واگنها (HEP) را دارند که نیاز به واگن مولد را منتفی مینماید. با قرار دادن 2 دستگاه از این لوکوموتیوها در قطارهای تهران بندرعباس ... علاوه بر امکان اعزام قطارهایی با بیش از 11 واگن مسافری و رستوران (با 2 واگن غیر مسافری)، زمان سفر حدود 30% و زمان اشغال بلاکهای بحرانی هم (بیش از آن) کاهش یافته و قابلیت اعتماد قطارهای مسافری در این مسیر پرترافیک افزایش خواهد یافت و رضایت مسافرین از سفر ریلی بیشتر شده و با کاهش فشار بر لوکوموتیو، احتمال خرابیهای ناخواسته حال و آتی نیز کاهش خواهد یافت.