◄ خلاصه کتاب عقل و سکون در حکمرانی نوشته شهید علی لاریجانی

کتاب "عقل و سکون در حکمرانی" نوشته  شهید علی لاریجانی، کتابی است که به بررسی یکی از چالش های اساسی مدیریت جوامع، یعنی پدیده «سکون» یا رکود در نظام های حکمرانی می پردازد.

نویسنده با هدف یافتن راه حل هایی برای خروج از این وضعیت، به بازخوانی اندیشه سه تن از برجسته ترین متفکران ایرانی-اسلامی یعنی ابن سینا، علامه طباطبایی و شهید مرتضی مطهری روی می آورد.

این کتاب در چهار فصل اصلی، ضمن طرح یک مسئله کاربردی (عدالت و توسعه)، با مراجعه به این میراث فکری غنی، در پی ترسیم الگویی برای حکمرانی عقلانی، پویا و عدالت محور است. سرفصل های اصلی کتاب:

1) سنجش سازگاری عدالت اجتماعی و توسعه.

2) حکمرانی مطلوب از دیدگاه ابن سینا.

3) علامه طباطبایی و حکومت دینی.

4) حکمرانی از منظر شهیدمطهری.

خلاصه: کتاب «عقل و سکون در حکمرانی»، پژوهشی است در باب یکی از معضلات دیرپای مدیریت سیاسی جوامع، یعنی «سکون»؛ وضعیتی که در آن نظام های حکمرانی در دام تکرار، مقاومت در برابر تغییر و ناتوانی در پاسخگویی به نیازهای نو گرفتار می آیند. نویسنده برای واکاوی این مفهوم و یافتن راه های برون رفت از آن، به سراغ گنجینه فکری ایران و اسلام می رود و آرای سه اندیشمند بزرگ را به مثابه چراغ هایی برای روشن کردن این مسیر به کار می گیرد.

فصل اول کتاب با طرح مسئله ای عینی و حیاتی آغاز می شود: سنجش سازگاری عدالت اجتماعی و توسعه.

لاریجانی در این فصل استدلال می کند که یک حکمرانی موفق و مطلوب نباید این دو هدف را در تعارض با یکدیگر ببیند. پرسش محوری این است که آیا می توان هم زمان به رشد اقتصادی، پیشرفت فناورانه و رفاه عمومی (توسعه) دست یافت و در عین حال، توزیع عادلانه فرصت ها و ثروت (عدالت اجتماعی) را نیز محقق ساخت؟

نویسنده با نقد دیدگاه های تقلیل گرایی که یکی را فدای دیگری می کنند، بر ضرورت یافتن الگویی تأکید می ورزد که بتواند این دو را به صورت متوازن و هم سو پیش ببرد. این فصل، در واقع بستری عینی و ضروری برای مباحث نظری بعدی فراهم می کند و نشان می دهد که چرا خروج از «سکون» در اندیشه و عمل حکمرانی، یک امر فوری است.

برای پاسخ به این پرسش و ترسیم شاخصه های یک حکمرانی مطلوب، لاریجانی در فصل دوم به سراغ ابن سینا می رود. محور اصلی اندیشه سیاسی ابن سینا، مفهوم «مدینه فاضله» و نقش محوری «حکیم-فرمانروا» یا «رئیس اول» است. از نگاه نویسنده، ابن سینا حکمرانی را امری مبتنی بر خرد عملی و فضیلت اخلاقی می داند که غایت آن، هدایت جامعه به سوی سعادت حقیقی است.

تأکید ابن سینا بر عقلانیت، قانون مندی، اخلاق و عدالت، درس های مهمی برای حکمرانی امروز دارد که می تواند مانع از انحراف قدرت به سمت خودکامگی یا بی برنامگی شود. این فصل بر ضرورت حاکمیت دانایی و فضیلت در رأس هرم قدرت تأکید می کند.

اما حکمرانی در جامعه ای با بافت دینی و فرهنگی خاص، نیازمند توجه به نسبت دین و حکومت نیز هست. از این رو، کتاب در فصل سوم با تمرکز بر آثار تفسیری و فلسفی علامه، به ویژه تفسیر المیزان، دیدگاه های ایشان را درباره حکومت و اداره جامعه از منظر دین بررسی می کند. محور بحث، تبیین این موضوع است که از نگاه علامه، یک «حکومت دینی» اصیل چگونه حکومتی است و چه نسبتی با عقلانیت، عدالت و نیازهای دنیای معاصر برقرار می کند. این فصل نشان می دهد که از منظر علامه طباطبایی، دین نه تنها با عقلانیت درتضاد نیست، بلکه می تواند چارچوبی جامع و عقلانی برای سامان بخشیدن به زندگی اجتماعی ارائه دهد.

در نهایت، فصل چهارم دکتر لاریجانی استاد مطهری را به عنوان نماد مبارزه با «سکون فکری» و ارائه دهنده قرائتی پویا و اجتماعی از دین معرفی می کند. از نگاه مطهری، حکمرانی مطلوب باید بر محور عدالت استوار باشد و مفاهیمی مانند آزادی، مشارکت مردمی و پیشرفت را در چارچوب ارزش های اصیل دینی و اخلاقی معنا کند. تأکید ویژه شهید مطهری بر نقش عقل در فهم دین و نقد تحجر و جمود، نقطه مقابل همان «سکون» مورد نظر نویسنده است. این فصل نشان می دهد که چگونه اندیشه مطهری می تواند الهام بخش حکمرانی باشد که در عین پایبندی به اصول، منعطف، پاسخگو و عدالت خواه است.

کتاب عقل و سکون در حکمرانی را می توان موید کتاب نقشه راه بلوغ (تین 292879) دانست که با تحلیل قوت ها و ضعف های کلان کشور، دلیل مشترک موفقیت ها را در سه ویژگی تصمیم شایسته، اقدام بایسته و بهبود پیوسته (عدم سکون) اعلام نموده است.